Page 1 - МС 2011 N184-185

Ахсынньы 16 күнэ, 2011 с. БЭЭТИНСЭ Хаһыат-ааҕааччы-хаһыат ФШРҮ^аРбата

т*
OZ1
»
Уус-Алдан улууһун Хоро F? -\т
f
нэһиЛиэгэр Майаҕас боһүөлэ- Хоро нэһилиэгэр аакар оалашн апыллыоыта 80 сыла
гэр ааҕар балаҕан 1931 сыл- ' /V, ' Ж. 8»
лаахха аһыллыбыта. Бу ааҕар таах нэһилиэнньэни барытын Наталья Семеновна, Павлова
Киһи-аймах
балаҕан сэбиэт дьиэтигэр бйир кинигэнэн хабыы буолара. Ки­ Туяра Степановна. Кинилэр
хоско баара. Оччотооҕуга ааҕар өйө-санаата
ни МаЯаҕас, Чараҥ бөһүөлэк- үлэлиир кэмнэригэр нэһилиэк
балаҕан идеологическай, аги- Мунньуллубут бу манна,
гэрин олохтоохторун барытын бары араҥатыгар араас өрүтгаэх
тационнай маассабай үлэлэри, Билии-көруу дыбарыаһа кэриэтэ хаппыта. Активная аа- үлэ араас хайысхаларынан тэ-
партия, правительство ылым- Буоларэбит ҕааччыларынан комсомолец- риллибитэ. Олохтоох автордар
мыт уураахтарын кытта били-
библиотека. гар, ыччаттар буолбуттарын бэ- кинигэлэрин сүрэхтээһин, ин-
һиннэрицни тэтимнээхтик ыы- Яэтин ахтыытыгар ахтар. Анна тэриэстэринэн кулууптар,
Манна киирэн кэллэхинэ
тара. Тэрилтэлэр истэринэн Романовна көрдөрөн агитаци- КВН-нар, чйнчийэр үлэлэр,
комсомолецтар үлэлэтэр кы- БаалЛ'ар араас
яны кыаЯа-хототуттубут. Биб- оволору улахан библиотекаҕа
һыл муннуктара ааҕар бала^а- кинигэлэр, плакаттары, теммонтажтары, .сылдьыы быраабылаларын
нынан салаллара.
Ааҕан сатаны биллэххинэ рекомендательная испииһэктэ- билиһиннэрии, библиотечная
Библиотекабытыгар улэлээ-
Дууһаҥ, санаат ри, тематическай картотекала- уруоктар ыытыллаллара.
битдьонунан улаханнык киэн
сэргэхсийэр. ры наар оҥортуур эбит. «Биб­ Билигин библиотекарынан
тугтабыт. Бастакы сэбиэдиссэ- лиотека иһинэн үлэтин көрдө- Кириллина Ксения Николаев­
йинэн калин нэһилиэк предсе- И.И.Ховров - Моххо
рөр бюллетени таһааран, биб­ на 2010сылтан үлэлии сылдьар.
дателэ буолбут'Бурцев Данил <• :";йГ1 ■ ■ ■ лиотека активнай ааҕааччыла- Кини үрдүк үөрэхтээх библио­
Гаврильевиһы 1935 сыллаахха Билиини-көрүүнү тарҕатааччылар рыгар, активистарыгар аатгара текарь идэлээх, 24 сыл араас
Гаврильевич үлэлээбитэ. Данил
суруллар, сылларынан толо- библиотекаларга үтүө суобас­
от ыйын 5 күнүгэр колхозтары
руллан иһиэхтээх альбому саҕа- таахтык үлэлээн кэллэ' Кэлйэ-
бөҕөргөтүүгэ көдьүүстээх үлэ- Афанасьевна сэрии сылларыгар диссэйинэн үлэлээбит. Семен сиэтэн киллэриигэ, кинигэни
лаабыгым», - диэн бэйэтин ах­ ҕиттэн нэһилиэк «Долгуран »
тин, тыа хаһаайыстыбатын ак­ Хоро нэһилиэгин Советын ис- Гаврильевич уоттаах сэриигэ таптыырга элбэх оҕону ииппи -
тыытыгар суруйар. Библиотека цьахтар түмсүүтүн председате­
тивин үлэтигэр өрө күүрүүлээх полкомун председателинэн килбиэннээх кьптыыгын иһин, тэ. Республика уонна союз ха-
ыытар үлэтин биб.совет бигэр- линэн талыллан «Тиэргэн»
кыттыытын иһин Сахабыт си­ үгүө суобастаахгык үлЭлээн, нэ- I степеннээх Аҕа дойду сэрии- һыатгарыгар сурутгарыыга дьо­
гэтэрэ. Учаастактары, фермала- программаны ылынан нэһи-
рин бастакы Үлэ Геройун үр- һилиэк историятыгар сотул- тин, 3-с степеннээх Слава ор- ну көҕүлээн «Правда», «Совет­
ры кэрийэ сылдьан сөптөөхте- лиэктүмсүүлэрин, тэрилтэлэ-
дүк аатын иҥэрбитгэрэ. лубат, сүппэт суолу хаалларбы- ■деннарынан, «Германияны ская Россия» уонна «Л енинскэй
Үлэттэн толору дьолломмут, та. Сыралаахүлэтэсыаналанан кыайыы иһин», «Килбиэннээх тэрийээччи» хаһыаттар бочуо- маларга сонуннары иһитиннэ- рин кытта бииргэ үлэлиир.
үлэни өрө туппут хоһуун киһи «Бочуот знага» орден кавалера үлэ» мэтээллэринэн наҕараада- тунай грамоталарынан наҕа- рии эбэһээтэлинэй этэ. Библиотека фондатын хаҥа-
1974 сыллаахтан библиотека­ тыыга, материальная базатын
Бурцева Парасковья Афана­ буолбут. Билигин биһиги бө- ламмьгга. Ааҕар балаҕаҥҥа үлэ- раадаламмыт.
рынан Кулаковская Мария Ва­ гупсарыыга, ааҕааччыларын
сьевна 1938-1941 сылларгааа- һүөлэкпитигэр Парасковья лээн пропагандистаабыт, элбэх Киэҥ ис хоһоонноох үлэни
сильевна үлэлээбит. Кини үлэ- элбэтиигэ үлэлэһэр. Библиоте­
ҕар балаҕан сэбиэдиссэйинэн Афанасьевна аатынан уулусса өрүттээх үлэни тэрийэн ыып- тэрийбит библиотекарынан
үлэлээн, нэһилиэккэ полити­ баар, кини оҕолоро сыллата ах­ пыт. Уон икки оҕоҕо күн сирин Находкина А.Р. буолар. Кини лиир кэмнэригэр сотору-сотору ка иһинэн «Читаем, играем, по­
ческая, куЛьтурнаЯ-маассабаЯ сын о(?куолабытыгар анаан көрдөрбүт, оҕолоро төрөөбүт 1959 сыллааххаЯКПУ библио­ ааҕааччылар конференциялара ем» алын кылаас оҕолоругар
тэриллэн ыытыллалларын куруһуоктаах уонна «Абылаҥ»
үлэни кылаабынай тэрийээччи күҥҥэ учууталларга маастар- төрүг сирдэрэ сайдарыгар төһүү течная отделениетын бүтэрэн,
олохтоохтор ахталлар. Эрдэт- коллекционердар кулууптарын
буолбут. Кини эбээһинэһигэр кылаастары, үөрэхтэри ыьггал- күүс буолар араас үчүгэй идэлээх Хоро нэһилиэгин библиотека-
киирэрэ: нэдиэлэ ахсын ыччат лар, ийэлэрэ ис сүрэҕйттэн кы- ситиһиилээх дьон буолан тах- тыгар үлэтин саҕалаабыта. Кэ- тэн ырытыллыахтаах кинигэ тэриЯэн үлэлэтэр.
күүһүнэн концердары, спек- һаллан үлэлээбит нэһидиэгэр салларыгар олук уурбут киһи, лээт библиотека материальная гула кэпсэтиини ыьгган, хайа ге­ Билиини-көрүүнү тарҕатар
такллары туруоруу, санитарнай көмөлөһө, өйүүсылдьаллар. үлэ ветерана Е.И.Александрова базата хаҥыырыгар үлэни тэ- рой хайдаҕын ырытыһан, нэ- гэрилтэбит - библиотека дьиэ-
рейдэлэри ыытыы, хаһыакка АҕадойдуУлуусэриитин ве­ буолар. Екатерина Ивановна риЯбит. Ол курдук, ДьокуускаЯ- һилиэнньэ кинигэни доҕор, сү- гэ-уота тупсан, материальная
суруйтарыы, ыалларга радионы терана, Арҕаа Прибалтийскай 1948 сыллаахха библиотекарь тан киирэн бибколлектортан, бэһит оҥосторугар элбэх өрүт- базата бөҕөргөөн, дьону-сэр-
киллэрии, нэһилиэк 4-5 кол- фронтга, Латвияны, Польшаны анал.үөрэБин бүтэрэн, Аҕадой- Пушкин аатынаЯ библиотекат- тээх үлэни тэрийбит. гэни ыҥыра-угуйатуруон баҕа-
хозтарын барыларын сатыы босхоЛуур сэриигэ кыттыбыт ду сэриитин кэнниттэн алдьам- тан сөптөөх литератураны та- Өр кэмҥэ библиотекаҕа үгүө рабыт.
кэрийэн дьону, дьахталлары Крылоҕ Семен Гаврильевич мыт-кээһэммит олоҕу чөлүгэр һааран араас профиллаах лите- суобастаахтык библиотекарда- Т.ПАВЛОВА,
кытта бэсиэдэлэһии, респуб­ 1945 сылтан 1948 сылга диэри түһэриигэ бэйэтин доҕотторут- ратуранан, справочниктарынан рынанүлэлээбитгэрэ: Крылова улуустааҕы уөрэх
лика уонна оройуон сонунна- эйэлээх олобу чөлүгэр түһэриигэ тан туора турбакка, үүнэр кө- библиотеканы байыппыт. Оч- Ольга Еремеевна, Сидорова Аг­ управлениетын специалиһа.
рын кэпсээһин. Парасковья үлэлэһэн, библиотека сэбиэ­ лүөнэни билии-көрүүаартыгар чотооҕу соругунан ааҕар кыах- рафена Афанасьевна, Павлова
Кинигэ аатыгар да этиллэрин Учуутал. Бу тыл төһөлөөх эл­ устата араас таһымнаах конкур-
курдук, улуу дьаҥсал олоҥхо- бэх кистэлэҥнээх, таайта- Биһиги старга, фестивалларгахас биир-
һуттары таһынан кэккэ дуо­ рыылаах эбитэ буоллар... Би- дии оҕо ис талаанын арыйан,
раан ырыаһыттар-тойуксутгар, һиги бүгүн кэпсиэхпитин баҕа- учууталбыт кими ыллыырга, кими иискэ,
оһуохай тылын таһаарааччы- рабыт Уус-Алдан улууһун биир уруһуйга кытыннаран, үрдүк
лар, алгысчыттар тустарынан кэрэ айьыҕалаах, элбэх үтүөкэн «Учуутал дьоло - ситиһиилэригэр тэҥҥэ оҕолуу
ахтыылар эмиэ бааллар. Холо- дьоннордоох, В.М. Прокопьев үөрсэн, күн бүгүнүгэр диэри сүбэ-
уөрэнээччилэригэр...»
бур, улууска киэҥник биллибит аатынан Тумул орто оскуола- һит-амаһьгг, көмө буола сьищьар.
Савва, Николай Алексеевтар, тын алын кылааһын учуутала оторой-моторой, оҥой-соҥой, Билигин биһиги үксүбүг үлэ-
Дмитрий Никифоров,Петр Раиса Егоровна Софронова ту- үп-үрүҥ баанчыктаах, хара һит, үөрэхтээх дьон буолан оло-
Жирков, Павел Прибылых, Ро­ Һунан. Кини эн-килэ суох 20- хаалтыстаах оҕолор олох киэҥ рон тапталлаах учууталбытыгар
ман Егоров, Федот Мигалкин тэн тахса сыл эдэр көлүөнэни аанын атыллаан, төрөп- Раиса Егоровнаҕа махталбыт
о.д.а. тустарынан аймахтарын, иитиигэ, үөрэтиигэ туох баар пүттэрин Сылаас хоннохторут- муҥура,түгэҕэсуох!!! Баҕарыа
билэр дьонун ыстатыйаларын сыратын, сэниэтин биэрэн кэл­ тан арахсан, үөрэх-билии ылаа- этибит киниэхэ, ис сүрэхтэн
ааҕыахха сеп. лэ. Хайа баҕар үөрэнээччи би- ры, саҥаны-элбэ^и билээри тахсар сылаас тыллары. Өссө да
Кэккэ нэһилиэктэргэ олоҥ- һиги санаабытыгар, маҥнайгы оскуола боруогун атыллаан, үлэлии-хамсыы, үөрэтэ уһуйа,
хону спектакль оҥорон туруора учууталыгар махтанар, киниэхэ маггнайгы кылааска үөрэнэ кэлэр көлүөнэ ыччаты сыр-
сылдьыбыттарын тустарынан сүгүрүйэр буолуохтаах. киирбиппит. Түөрт сыл устата дыкка, кэрэҕэ угуйа турарыгар
................................ , - Олонхо сыла саастаах көлүөнэ үтүө өйдөбүл-. Ол курдук... Күһүн, 1993 сыл ийэлии бүөбэйдээн, Раиса Его­
лээх. Арыылаах, Сыырдаах, балаҕан ыйын маҥнайгы күнэ, ровна биһигини кэрэни-үтүөнү 2004 сыллааҕы
«...Улуу дьаҥсал олоҥхоһуттар, Баатаҕай кулуубугар спектакл- долгутуулаах күн. Кып-кыра, өйдүүргэ үөрэппитэ. Бу сыллар выпускниктар.
лары толоруу уонна «Кэнчээ-
кэккэ дуораан ырыаһыттар...» ри» ансамбль «Ньургун Боотур» Күндү дьүөгэм Мария Константиновна Федо­
олоҥхону туруорбутун туста­ рова туһунан кылгастыкахтан аһарарым билигин
рынан матырыйааллар кинигэ баар киһи быһыытынан умнуллубат өйдөбүн-
Маннык аатгаах кинигэ күн нан «Олоҥхо биһигэр» - 92 ,
үһүс разделыгар бааллар. Маны ньүк дии саныыбын. Машалыын сельскэй биб­
сирин көрбүгүн туһунан били- «Олоҥхолоох олох уустарыгар»
таһынан норуот ырыаһыттара лиотека үлэһиттэрин семинарыгар көрсүбүппүт.
һиннэрии улууска олоҥхо де- - 94 олоҥхоһут ахтыллыбыт
республикатааҕы араадьыйа
кадатын аһыллыытын чэрчи- буоллаҕына, бу кинигэҕэ эбии
. фондатыгар ханнык ырыалары, Умнулдубат
тинэн буолан ааста. Кинигэни Найахы олоҥхоһута Х.В.Гого­
тойуктары уһултарбыттара;
ӨкСөКүлээх аатынан культура лев - Хараҕа Суох Харалаампый,
улуус олоҥхоһуттарытган, саха
киинэ бэчээттээнтаһаарда. Бу Курбуһах олоҥхоһутгара Д.Н. өйдөбүнньүк
былыргытын билэр кырдьаҕас-
Уус-Алдаҥҥа төрөөн-үөскээн Лазарев - Былдьыыкай Мии-
тартан суруллубут, бэчээккэ
ааспыт олоҥхоһуттарга анал- тэрэй, Г.Р.Оконешников - Чы- Кини Тумулга аймаҕым Мария диэн кийиит буо­
тахсыбыт үһүйээннэр, номох-
лаах төрдүс айымньыны ин- маах Хабырылла, Хоро олоҥ- лан олорор, биирдэ эмэ баран билсибит киһи
тор, кэпсээннэр аатгара; суру-
формационнай-методическай хоһута Е.Н.Скороходкин, Дүп- диэбитэ, сураспыта.
йууга ахтыллар олоҥхоһуттар
киин специалистара Сивцева сүн олоҥхоһута, тойуксута В. П. Библиотекаҕа үлэлии сылдьан үлэҕэ ситиһии-
уонна ахтыылара туһаныллы-
М.З. уонна Герасимова М.Н. Попов тустарынан булан аа- бит иһин туристическай путевканан наҕараада-
быт, хомуйбуг дьоннор туста­
хомуйан бэчээккэ бэлэмнээ- ҕыаххыт. Онон Уус-Алдаҥҥа ламмыппыт. Сочинан Дагомыска, Адыгейская
рынан кылгас сибидиэнньэлэр
биттэрэ. 2004 сыллаахха тахсы- 99 олоҥхоһут аата чуолкайдан- республика сиринэн сылдьар маршрутунан айан-
кинигэ еилигин ситэрэн биэ-
быт «Олоҥхо биһигэр» кини- на. Бу испииһэк өссө да эбиллэ наабыппьгг. Сочига диэри самолетунан, Адыге-
рэллэр, хомуйааччы М.З.Сив­
гэттэн саҕалаан биһиги улуус- туруон сөп. РНА СО Гумани- яҕа диэри поеһынан, салгыы массыынанан уһун сыллаах от ыспытгар эбит.
цева ымпыктаан-чымпыктаан,
пут олоҥхоһутгарын туһунан тарнай чинчийии уонна аҕыйах айаннаан турбазаҕатиийбиппит. Киэһэхойутти- Маша наһаа сымнаҕас, эйэҕэс майгылааҕа.
өйүн-санаатын ууран туран
элбэх ахтыылар, ыстатыйалар ахсааннаах хотугу норуотгар мир суол станциятыгар вокзалга хонор буол- Аны үчүгэйдик астыыра, дьиҥнээх сатабыллаах
үлэлээбитин туоһута буолаллар.
хомуллан «Олоҥхолоох олох проблемаларын үөрэгии инсти- буппут. Поезд тохтообутсириттэн биһигини ав- хаһаайка этэ. Улуустааҕы семинарга сырытгах-
Биһиги улууспут саха норуо-
уустара», «Уран тыл баһылык- тутун туһаныы көҥүллээх эрдэ- тобуһунан кэлэн, күүтэн ылан барбыттара. пыгына куруук бииргэтүбэһэн олорорбут. Кини
тун олоҥхото биһиктэммит би-
тара» диэн кинигэлэргэ киллэ- ҕинэ Мария Захаровна дьаны- Базаҕатиийбиппит, сахалар элбэх этилэр. Бары культура үлэһиттэрин съеһигэр үчүгэй үлэтин
һигэ буоларын өссө төгүл би-
риллибиттэрэ. Ол салгыыты- һан, кыһаллан булбут матыры- биир уһун остуолга аһыыр этибит. Онно хайа иһин делегат быһыытынан талыллыбыта. Се-
гэргэтэр кинигэбит уһун сылларга
нан урут туһаныллыбакка йааллара, олоҥхоһуттар аймах- хапчааныгар киирэ сылдьыбыттара, киһи таас минардарга үлэтин уопутун атастаһар, кэпсиир
дьоҥҥо-сэргэҕэтуһалаатын.
хаалбьгг уонна кэлин хомуллан тара оҥорбут төрүччүлэрэ ки­ иһигэр көмүллэ сытарын көрдөрбүттэрэ. Запо- этэ. Дьүөгэбэр Машаҕа унтуу билэтэ, үтүлүк
мунньуллубут матырыйааллар нигэ ис хоһоонун байыталлар. ведникка баран араас кыыллары көрбүппүт. Сэ­ оһуордаан тигэн биэрбитим, олус үөрбүт этэ,
Мария МАКЕЕВА,
бу санатаһаарыыга киирдилэр. Ол курдук манна сэтгэ олоҥ- рии сылыгар лейтенант Шмидт көмүллүбүт си- маанылаан кэтэбин диэбитэ.
ИМК специалиһа.
Информатордар ахтыылары- хоһуттөрүччүгэ Ҕаар. ригэр пааматынньыктуруорбуттар, тулатыгар АннаХАЛДЕЕВА, Тумул.