Page 1 - Олонхо оьуордаах тылынан

2». Ап»нньа12кунэ.2002с.(;«УОТА | Умну. Liy бит ^Lqjjuiicijy армата

вгч
Саха тыллаах барита билинэр, сугуруйэр суду кибитэ, улуу олокхо уран тылынан педагогическая улэ ветерана Сергей Петрович Васильев, ‘Убай Сэргэй” диэн
уйэлэргэ елбеадуйбэт, елбет-суппэт айымньылары кемус уупун курдук киладыйан ыстатыйатыгар саамай сепке бэлиэтээбитин курдук, эппиэттээх салайар
айбыт себумэр талааннаах поэт, саха норуотун теленнеех патриота, биллиилээх дуобунастарга улэлии-хамсыы, олох суккэн уларыйыыларын тус бэйэтинэн олохтуу,
общественнай-государственнай деятель Сергей Степанович Васильев - окорсо сылдьан, беден- поэтическай айымньылар кебен-еуобарастарыгар кубулутан
Борогонскай тереебутэ быйыл кубун балабан ыйын 25 кунугэр 95 сылын туолла. тереебут терут литературабытын барбардыбыт, байытыспыт сун-кэн екелеех
Кини терут-уус Уус-Алдан кибитэ, уруккунан Боробон улуубун Суотту нэбилиэгэр Сергей Васильев тереебут Сахатын сирин, таптыыр, сугуруйэр норуотун,
Бере Бастаахха тереен-уескээн, тыыллан-хабыллан тахсыбыта. Кини бэйэтин айыллыбыт Аан Чаный алаабын дьин-нээх патриота этэ. Саха сирэ чэчирии
келуенэ дьонун курдук, 050. эдэр саабыттан сака олову тутуу куурээннээх долгунун сайдарын, тереебут норуота телкете тустэнэрин тубугар олорбута, айбыта, -
уебугэр хорсуннук эрдинэн киирбитэ. Сир тун-этигин, бастакы артыаллары тэрийии, улэлээбитэ. Мээнэдэ дабаны “Киби авыс кырыылаах буолуохтаах, кылыстыы
культурней революция теленнеех пропагандиба, кылаассабай охсубуу сытыы кылыба кылбаггныы оонньуохтаах” диэн уунэр ыччакка кэхтибэт кэриэс тылларын хаалларыа
этэ. Суоттуга бииргэ уескээбит уелээннээхтэрэ Георгий Васильев, Данил Федоров, дуо?
Петр Васильев кини кулаактары самнарыылаах уот курбуу курдук сытыы, кылыс Атааннаах-менуеннээх ааспыт суурбэбис уйэ абыс кырыылаан, туерт ергестеен
тылынан салата суох ыыгалыырын себен-махтайан ахтыбыттарын бибиги хабыаппыт кылааннаан-кыладыйан ууннэрбит, урун- кун курдук еркен ейдеебут, сытыы кылыс
сабарбыт страницаларыттан булан аабыахха сел. Ол да ибин, ессе 1929 сыллаахха, курдук сынтарыйбат, сыппаабат тыллаабыт сэргэх сэбэрэ - Сэргэй Бабылайап
бэчээккэ тахсаат да; уос номобор киирбит “Арамаан артыала" диэн саха кэнчээри ыччакка кэнникитин дабаны кэпсээнтгэ киириэ, хойутун дабаны хобоонтго
литературатыгар бастакы поэманы айыа дуо? Бииргэ тереебут убайын уола, холбобуо!
‘ И.сыроватскай, журналист.
Олонгхо оКуордаах тылынан ■i’i

П.Ойуунускай аатынан СР Государегвеннай бириэмийэтин лауреата, биллиилээх общественнай-государственнай деятель,
поэт, биир дойдулаахпыт Сергей Степанович Васильев - Борогонскай тереебутэ 95 сылын туолла.

Самаан сайын от улэтигэр Билигин да кимин билэ илик сахам бары сахаттан устуу тыл... Ама да сонумсах, омугумсах ибин
Куех быйагг былдьабыгар, Мин диэки керен култээрикнээтэ, Хайа, тумугэр уксээрэй Биири бабас ейдуеххэ баара,
Сарсыардатын кун куерэйэн “Дьонум ыксыыллар, сырыылара киэк, Тылбыт-оспут итээрэй, Тердун-уубун билиммэт бабайыны
Кудэн кетуен иннинэ, Кэпсэтиигэ киириэххэ” - дэтэлээтэ. Хойутун, айдаан тахсаарай Ким кэлэн бабыттан имэрийиэй?!
Киэбэтин салгын саруукутуйэн “Анаан-минээн вертолетунан Эстэр-быстар иэдээн тирээрэй Элбэх тылы билэр бэрдин бэрт да
Сиик-силбик тубуер диэри, Кэрийэ сылдьар буоллахтарына, Мин олубун мунчаардым, буоллар
Токур хотуурунан куубуннаран Хайаан да солуута суобунан Кэтэхпин, сууспун тарбанным; Онон кибиргиир туохха нааданый?
Син, кэггэс сири тэлэкэлээн, Дьарыгырбат буоллахтара” - Оннообор, попугайы сакардаллар
Сырам-сылбам сындалыйан Сергей Петрович Васильев Кыылы, ыты да истэр гыналлар.
Сылайа-элэйэ быбыытыйан, Эн, бабар, суус омук да тылын бил
Киэбэ абылыкпын абаат TvelisM туулэ Оттон бэйэк тылгын билбэт буол,
Хотуурум биитин кылааннаат, Дьэ, ону хайа саха себулувбэй
От отуубар киирэммин (Увайым Сергей Васильев сыррык кэризЬигэр) Сэмэтэ-сукхата суох хаалыабай?
Ороммор дьобуланан, позма Омук тылын бас-баттах тубанан
Сылбай уубар утуйа сытан Тылбытын байытары саарбахтыыбын,
Туул тубээн тунжэлийдим; Испэр дьааххана санаатым “Сирэй солбуйар аатынан Теттерутун, унту булкуйан, ыыл-мыыл
Арылыйан, киби астыныах Ону таспар быктарбатым. Сирэйдэнэн киирдэхтэринэ, гынан
Эмиэ да, “куобуом” диэн дьулайыах, Санаабытым курдук, биирдэстэрэ Ити ус тылбыт сыбыарыыланан Терут баайбытын дьадьатыахпыт '
Кун да кун ууммут, чабылыйан Саха сирэйдээхпэр хайыста, Биэрэр, толорор буолааппытый, окоробун. .
Сир ийэни итиитинэн илгийэн. Суумкатын ыйа, ытыбын нэлэтэ Тардыыланан, киэптэнэн Чэ, ханныгын да ибин, омугумсуйбут
Оттуу сылдьарбын ейдуубун, Кус-хаас куллаарын тубэрдэ. Тылга сыстан, тылы салайан Бар-дьонуттан ейебулу ылбат,
Отуубар баарбын билэбин... Ол аайы, сахам миигин керер Хайа, хакаан бараайаллар, Туспа омукка дуубатын атыылаабыт
Эмискэ, вертолет тыабаата Мичээрдиир, эмиэ да ерутэ сыкар, Ночоогтоох биби хаалааппытый. Торбо буруота да унаарыйбат.
Утаакы буолбата, кебуннэ, Туохтан эрэ, астынар а бай дуу, Бибиги тубабытыгар устэн биирэ Бу санаам сыылак уен буолан эриллэн
Улам намтаатар намтаата Угаайылаары, ол-бу буолар дуу? Кинилэр гиэннэрэ устэн иккитэ, Туул буолан турулуеннээтэбэ дуу,
Онтон тубэн багдайда. Ончу ейдеебетербун дабаны Мукур убугар кыайтарыылаах Тылбыт кэлин итиирин битгэнэн
Охсубут оппун холоруктаата, Кулгаах-харах буола сатыыбын, Бибиги буолсубут дуу, тугуй?! Атыыбыттардаан хацалыттаба дуу
Онно-манна ыскайдаата, Мук сатаатар, тугу эмэни Ыраахтан сылдьар ыалдьыттарбыт Олон-хо курдук дархан тылбыт
Окко-маска ыйааттаата, Удумабалаппыт киби диэн бабалаахпын. Ымсыылаах собус быбыылаахтар дуу, Олохтон сутуе диэн олох итэбэйбэппин,
Сотору, син, уьараата. Кэлин, сахам кехсун этиттэ, Урдэ суох улускэн уптээхтэрбит Ууннуур-тэбиинниир киэн туттар барва
Тимир аана абылынна - Секмут куемэйин окобунна; Уктэтиилээх ейдеехтер дуу?!” бдайбыт
Ибиттэн ус киби таьыста. “Тылын атыылаатын дииллэр” - диэтэ Кэбиис-кэбис! Себулэспэппин, Мэлдьи чэчириэ диэн бигэ
Маанылара ыраахтан биллэр Сирэйбик-харахпы;: мыкаста. Уг.тэрин илдьэ дьугаяийдкикар, b I33XH ИН.
Макан кестуумнэрэ кылбан-нас, “Олере кэлбит буоллахтара” - Oriyr-масчыт тыа овонньорун Ол инниттэн ийэ тылы обо кутугар
Иккитэ тирии суумкалаахтар Мин испэр олус долгуйдум, Онон-манан майаачылаабатынар. Бибиктээх эрдэбигтэн иитиэхтээхпит,
Онтулара эмиэ килбэкнэс. “Дьонум, саавын ыл диэбиттэрин, Тылбыт биби буттуун баайбыт Уйэтин тухары ейугэр-сурэбэр
Уебэттэн кербут быбыылаахтар - Бу сор быатыгар...” Ыксаталаатым. Уунэр-сайдар баар суох дьолбут, ббуллубэт гына сен-еруехтээхпит. .
Чуо мин диэки хаамыстылар, Хайыыр да кыах суох, симмэр тустум Ону хайаан атыылыамый Бабар, аны, туулбэр тыл-ес
Чугабаан баран билбэт тылбынан Харса суохпун киллэринним; Бэйэм гиэнинии дьабаныамый?!” атыыланыыта
Араабата, дорооболостулар, “Тылын быстарбыт тыыннаах хаалбытын Киби эрэ буоллар, уордайдым Сиринэн эргинии иэдээнэ буола'арай,
Аныгылыы сиэринэн-туомунан Баччабар диэри истибэтэбим”, - диэтим. Бэл, этирик туеспун ететтум, Ол ыар тыынын айан талыыта
Нерус-нерус гыннылар. Кибим тыббаастаата, дьонум Укуох буолбут сутурукпун суулуу тутан Туул-бит буодан сыбадьыланаарай?
Мин эмиэ онно хоруйдаан . сонньуйдулар Тарбахтарым быыбынан эрбэхпин Иитэр-абатар’илгэлээх сирбитин
Тон-хох-инжэх гынаахтаатым, Эмиэ туох эрэ диэн кирдиргэстилэр. былтатан, влбугэ биэртэлээн уллэрэн баран,
Уобум ибигэр ботугураан Бу сырыыга сахам дьиппиэрдэ, “Эбиэхэ, бу баар!” - дии-диибин Мал-сал курдук эргинэн-урбанан
“Дорооболоругг” диэхтээтим. Мин диэки эргиллэн мэрдьэйдэ; Хокуоскабын чочонолоттум. Сайдыахпыт буолуо дуо, байан-тайан?
Ити кэмкэ собуччу бабайы “Добоор, ейдебуех, сабаабына Онуоха, дьоннорум алларастыы кулеэ Биир бэйэм итинтэн эмиэ саллабын
(Туулун туул диэбиккэ дылы) тыллабымыах, Тикилэхтэринэн дибдигирээтилэр, “Сиргэ сыбыан сымсыа” диэн тууйэбин.
“Хайа, Сэргээй, эн эбиккин дуу?” - диир Эн кыбыл тылык наадата суох, Ол дибдиргэттэн уолуйан убуктан Дьиггинэн эттэххэ, сири атыылаабын -
Хабан эрэ бэркэ ейдуур Кэпсэтэр-ипсэтэр уу сахалыы тылгыттан Хата, дьэ “буу” диэн убуутаатым. Ампаардаах хабаастан малыйаабын.
Билэр сан-абын ибиттим Биирдиилээн тыллары атыылабаллар, Ороммуттан орбостон, отуубуттан Отер “атыылыам” дии сылдьар киби
Сагга хоту эргилинним. Харчыны тебену кердуургунэн тахсан влбугэ сирин харыстыа убу дуо
Онтум баара, убус киби Хааччаба суох телууллэр, - диэтэ. Бутэй некуе уер сылгыны кердум. Сириттэн сумэтин СОМСО;СОМСО
Дьонун кэнниттэн бу тахсан кэллэ, Дьэ, мин хабан да истибэтэх Кулунчуктар кистээн дьырылаталларын Куруетун да сехсутуе суоба дии.
Билсэрдэммит киби буолан Дьуру, тубээн да баттаппатах, “Кулустулэр” диэбит быбыылаахпын, Арыынан аллар ааттаах алаастар
Сирэйин-хараьын одуулаатым, Дьикти дьиибэбэр тубэстим, Биэлэр сырсан битигирэбэллэрин Итиччэтигэр, иэдэйээйилэр,
Ол эрэн кимин-ханныгын Тейуе-майаа бара сыстым. Тикилэх тыабыгар дьуерэлээбиппин. Сылгы сайылыыр, суебу да уердуур
Куойабар-маккыбар обустарбатым. “Малга-салга, такаска дылы Суулуу туппут сутурукпун керен Мэччирэгг сиргэ кубулуйаайылар
Биирдэ кербут да умнуо суохтуу - Ханнык суолталаах тебе тылы Аймабыйыым эбии бэргээтэ, Уллэр уптээх сир хабаайына да кестэн
Сака-икэ, туттуу-хаптыы, Хастыы харчыга атыылабалларый, Аны, былтаппыт тойон эрбэхпиттэги Абатыан, абырыан саарбабалыыбын,
Саха гиэнин бэрийэр бэрдэ Ылан баран хайыылларый? - Мичээрдиэх санаам кииртэлээтэ... Хата, канул келебуннээн куерэйэн
Субу турар эбит илэ бэйэтэ. Мин тугу да ейдеебеппун Ханныгын ибин да, бу дьикти туулум Хамначчыт ханыа диэн
Ол да буоллар, мин билбэтим Быбааран кулук” - тыл ыбыгынным. Тебебуттэн тахсыбата, дьулахадыйабын.
Бэл, кимкэ да маарыннаппатым; “Харчынан телебур чаабыгар Араас санаа быыччык ситимэ Хайдах эрэ буттууммут тубугар
Бабар, саабыран, баарабадыйан Эппитим дии, санаарбаама, Аабан-арабан биэрбэтэ. Сирбит тубата туоххабыйан эрэр,
Дьубунэ-бодото кубулуйдаба, Тыымпы муобун курдук хара бабаам Туох да диэтиннэр, бэйэ тыла Биир бэйэм оловум мунур убугар
Ойе-санаата да уларыйан Хаабына хайдарынан харчылаахтар, Минньигэстэн минньигэскэ дылы эбээт, Ол да ибин, ейдуебэтим уксээн ибэр.
Майгыта да атыннаннаба. Атыылабар тыллара да абыйахтар Сан^абын сайа сакардаххына Быстах санаабыттан быктардаххн -
Кыбыстаммын, кубулунан Суолталара да соччото суохтар, Астынабын, дуобуйабын абай буолбаат, “Оех” буолар улугэри абыннахх'
Билэр бабайытык тутуннум, Бэйэлэриттэн эрэ ирдэниллэр Бэйи, ити эрээри, киби абарыах Алааспыт халдьаайытыгар сытыахпытын
“Умнан-тэмнэн кэбиспиппин”, - Солуута суох ис хобоонноохтор; Аныгы ыччакка экиннэр элбэхтэр, “Сана хабаайын кенуллуен билоыны.
диэхпин “Истиэм”, “толоруом”, “биэриэм” Терут тылы тыалга ыскайдыах Атыттары билбит суох! Оттон миэхэ,
“Суелургуе" диэн тардынным. диэннэр Уу ньамааннар да суох буолбатахтар. бабас
“Бабардар, кэпеэтэ тураммын Баара-суоба, убуейэхтэр. Сирэйдиин-харахтыын уу саха эрээри Маннык санаа да, хам баттыыр ыар
Ойдеен кэлиэм" дии санааммын, Онтон атын тылга наадыйбаттар Тылын-ебун бар туомун билэрэ, табавас...
"Тугу-ханныгы гынабын?” диэн Сыналаатаххына да, ылбаттар. Истиэххэ, олус да кубабан, Бэйи эрэ! Тустээх туулу тубээбэтэх
Туобуласпыта буолаахтаатым. Мунаарарык биир буолуохтаах - Саныахха ааба да ыарахан. бэйэм
Кибим элбэх кэпеээниттэн Атыылаабыт ол ус тылгын Ону омсолуур буоллаххына Бу туох айылаах буолан оробуйдум,
“Тылбаасчыт буолбут” диэн ейдеетум, Бука бары саха сакалаах Эбиитин, билийтэ суох аатырыак, Дьобуннаавы сааспар тойоннооботох
“Ол аата, омук дойдутуттан Хабан дабаны тубаныа суохтаах. Кырдьыгы сирэйгэ эттэххинэ бэйэм
Оронон кэлбиттэр” диэн быбаардым. Санаан да кер, баай тыллаах саха Бабар, сирэйгэр да “ыалдьыттатыак”. Ычата суох эрээри, ыабайалаатым.
Дьоннорбун тылбаас кеметунэн в омукка Терут тылларын баардылаабаттар Мин буолбуттар, ейдеехтер угустэр.
Отуум кулугэр олордуталаатым, Уйэтэ суох ол ус тыл диэхтээн Дьикэ, бэйэлэрэ татымнар, чычаастар, Кэскиллээх санаалаахтар элбэхтэр,
Ыалдьытымсах саха быбыытынан Байбал уутугар таммах кэриэтэ Дьубуну да омукка уларыталлара Олох тупсарын туруулабыахтара.
Хойуу чэйи кутуталаатым. Дуона суохтара чуолкай буолбаат” - буоллар Хата мин, маннык урук-турук сылдьан
Эмээхсиним уелбут ейуе собобунан Саха тылбаасчыт бэйэтинэн Уеруунэн себулэбизХ керукнээхтэр. влгем уунуулээх алаастан тубанан,
Окко ууран кундулээтим... Турда, ей укпуттуу туттунан Этэргэ дылы, “эттээх миэстэттэн” “Манааччыйам" кыбын ырбатын курдук
Аска набаа хамабатык “Суллуукун убугэр дылы, сурукэтин, Кестер мессуену “тупсараллара” Yryepy собус оттоннорбун ханнык” -
Наадыйбат дьон буолан биэрдилэр, Харчылара, эчи элбэхэйин... буоллар, Сэргэй обонньор, хап-сабар хотуурун
Хата, “Тур-бар” диэх айылаахтык Бээ-бээ! Миигиттэн ус, Усгуунтэн ус Балачча ыччат “быстаран-осторон” ылла.
Тугу эрэ “дур-дар” сакарыстылар. тыл, Килэриччи оспут чэрдэниэх эбиттэр. Ходубатын хоту хоодьороннуу турда.