Page 1 - Поэт патриот 199
P. 1

«MYPY САЬАРБАТЛ»                                                   2                                         От ыйын 12 кунэ, 1997 сыл.


                                                                                                         лубут. Ону уерэх минист­
             Бу дьыл балаган ыЯыгар бийиги киэн туттар    Вун. улэтин туйунан матырыйааллары бэчээттии-                                    Биир
           биир дойдулаахпыт, государствеинай. обществен-   бит. Поэт туйунан ахтыылар, ыстатыйалар киэи   ра Н. И. Шарин команди-
           най-политическай деятель, воэт, суруйааччы Сер­  аавааччыга биллибэттэр, айар улэтин туйунан   ровкава тахса сылдьан:       идэлээхтэрэ
                                                                                                         «Убайгыт бюйун керен
           гей Степанович Васильев — Борогонскай тереебу-   куттуеннээх научнай улэлэр да суохтар... Ба$ар,   баран олоровут, онтон Ле­  Сергей Васильев
           тэ 90 сылын туолар. Улууспут, республикабыт    С. С. Васильевы кытта алтыспыт, бииргэ улэлээ-   нин киэнэ ханнаный?»,—
           сайдыытыгар улахан кылаагы киллэрбит, история   бит уелээннээхтэрэ кырдьавастарга, музей улэ-   диэн улаханнык ыксатан        туКунан
           утуе кэрэйиттэринэн буолбут биир доЯдулаахтар-   йиттэригэр, учууталларга, уерэнээччилэргэ, кы-   турардаах. Сарсын-н’ыты-
           быт туйунан аавааччыга билийиннэрэн, анал ба-                                                 гар-ейуун'н’утугэр «сыыйа-
           лайалары, матырыйааллар белехторун тайаарыы    раайы уерэтээччилэргэ кини туйунан матырыйаал­  бытын» кеннербуппут. Ле­   Норуоту кытта
           хайыаппыт утуо угэйинэн буолар. Бугун-н-у нуо-   лар баар буоллахтарына, редакция^ ыытан бар   нин бюйун булан олорду-
           мэртэн Сэргэй, Сергей Степанович Васильев оло-  дьон билиитигэр тайаараргытыгар кердейебут.   буппут буолан баран...     биир ситимнээх
                                                                                                         Сотору-сотору Сергей Сте­
                                                                                                         панович куораттан тиийэн
                                                                                                                                    ...Норуотун кытта ситим­
           Сергей Степанович *Ва-   Онтон салгыы Дьокуус-                                                кэлэрэ. Биирдэ министр   нээх улэйит кийи, биллэр
        сильев — Борогонскайы  кай куорат исполкомун       П- А. Ойуунускай аатынан Государст-           кэлэ сылдьыбытын истэн   суруйааччы оло^о yhyyp.
        бийиги, дойдутун дьоно,  цредссдателинэн, суру-                                                  баран: «Солуута да суову   Сергей Васильев диэн —
        судургу Сергей диэччибит.  йааччылар союзтарын эп-   веннай бириэмийэ лауреата, поэт,            буйарбакка, министртэн   саха литературатыгар
        Кини балаган ыйын 25  пиэттиир секретарынан        общественнай-политическай деятель             сэмэлэнэ олоровут, ба-   ытыктабыллаахтык ийил-
        кунугэр 1907 сыллаахха  быыбарданан улэлэтэлээ-                                                 йыылкибыт дьаайыгар уган   лэр аат этэ. Тероебут но-
        I Суотту нэйилиэгэр Бере-  бнтэ.                          С- С. Васильев тереебутэ               баран, ууран кэбийин'...»,   руота кинини партийнай
        бастаах сайылыкка быс-                                       90 сылын керсе                      — диэбнтэ. Бу холобурга  улэйит, депутат быйыыты­
                                   Ава дойдуну кемускуур
        тар дьадан-ы, элбэх ог>о-   сэрии бастакы сыллары­                                              - Сергей сэмэйэ, чиэйинэйэ   нан эмиэ киэн'ник билэл-
        лоох, баайдарга хамнаска                                                                         кесторе саарбава суох.   лэрэ. Бийиги эдэрбитигэр
        улэлээн, йитиллэн олорор   гар Сергей Степанович                                                   Сергейи суруйбута эл-   «Арамаан артыала» диэн
                                 Суотту 7 кылаастаах ос-
         саха ыалыгар тороебутэ.                                                                         бэвинэн, суруйуулара ки-   поэманы нойосуус билэр-
        Тереппуттэрэ уолларын    куолатыгар директорынан                                                 йиэхэ тиийимтиэлэринэн,   бит. Билигин да ити поэма
        олохторуттрн икки костеех   ананан тахсыбыта. Оччо-                                              туйалаахтарынан бийиги,   эргэрбэт, тыла-eho, поэти-
        сиргэ баар Суотту тана-   лорго кини Саха АССР                                                   биир дойдулаахтара, ки­  нескай форматы» сонуна
        ратын дьиэтин ийинэн улэ­  Верховнай Советын депу-                                               нини сыаналыырга саха    елоеербот. Быйата, кыр-
        лиир церковнай-приход-   татыц да быйыытынан нэ-                                                 биир да поэтыттан аллара   дьыбат айымньы. Сэрии
                                 йилиэнньэ ортотугар ула-
        ской оскуолава ейуе тэри­                                                                        тупиаппыт.               кэнниттэн кыракый хойоо-
        йэр кыахтара суох буолан.   хан авторитеттааБа,' бэйэ-                                                                    но — «Барыта о^олор
        13 саастаавар эрэ, оэбиэс-   тин тула опыттаах, би-                                                Онуоха эбии кини госу-   ийин!» — сааскы этин-нии
                                 лиилээх учууталлары тум-
        кэй былаас буолтун кэннэ,   путэ.                                                                дарственнай, обществен­  сатараабыта, ким барыта
         1920 сыллаахха мессу-                                                                           най-политическай деятель,   сэриини утарар, эйэни хо-
        йуентгэ олордон уерэт-     Бу алдьархайдаах, дьон-                                               Саха Киин Ситэриилээх    йуйар кэмигэр Сергей Ва­
        тэрбиттэрэ. Суотту оскуо-  сэргэ олобун атыйахтаах                                               Комитетын чилиэнин, Рес­  сильев норуот исти1г са-
        латын бутэрэн баран, Му­ УУ кУРДук аймаабыт сэрии                                                публика Верховнай Сове­  наатын сойуччутук уонна
        ру ситэтэ суох орто ос-  саБаламмытынан сибээс-                                                  тын депутатын быйыыты­   чуолкайдык даманы эппи-
        куолатын 1926 сыллаахха  тээн. элбэБИ билэр, ыраа-                                               нан оройуоннарга, куо-   тэ.
         Дьокуускай педтехнику-  Бы керер Сергей тереебут-                                               ракка улэлиирин эбэн кэ-
        мун 1930 сыллаахха бу-  уоскээбит Суоттутун дьо-                                                 бистэххэ, кини утуотэ      Николай ГАБЫШЕВ,
        тэрэр.                   нугар куус-кеме, ей-санаа                                               эбиллэн тахсар. Онон би-'   Саха АССР культуратын
           1923-24 сылларга кы-  буолаары да тахсыбыта                                                   йиги чопчу биир «Ытык
        лаан тун-этиккэ баайдар  саарбаБа суох. Тахсаат                                                  Ильмень» ийин ылбыт аа-       утуолээх улэйитэ,
        ОБОЛОРО КОМИССИЯБЭ су-  да оскуола ийинэн детдом,                                                та, тейо да бочуоттаавын           суруйааччы.
        руксуттаары гыммыттарын  колхознай интернат ас-                                                  ийин, мыына саныыбыт.
        туораттаран баран, бэйэтэ  таран, тулаайах, кыаммат                                              Кырдьыгы кистээбэккэ эт-
        суруксуттуур. 1924 сыл­ ыаллар оболорун онно-                                                    тэххэ, Сергей улэтин, оло-   Хагдарыйбат
        лаахха комсомол кэккэти-  олордубута, у лэ миэстэ-                                               Бун эргиччи сыаналаан
        гэр киирэр.              тин тайаарбыта. 1941                                                    кердоххо биир эмэ боч-      харыйа курдук
          Сергей Степанович пед-  сыллаахха   учууталлар                                                 чумнаах аакка, эбэтэр, на-
        техникумн-а уорэнэ сы-  уопсайдара   быыдаранан                                                  роднай дуу буоларга собе   Сергей Васильев поэ-
        рыттавына Суотту баайда-  салБаммыта,   20 обобо                                                 суох эбитэ уйу дуо?      зията норуот тылынан
        рын педтехникумгга уерэ-  алаастартан   кейерен,                                                   Урукку ертугэр кини    уус-уран айымньытыттан
        нэр оболоро сир туиэти-  интернат   дьиэтэ ту-                                                   аадырыйыгар онно суох    силис тардан, хагдарый­
        гин бэйэлэрин кылаасса-  туллубута.    Суотту                                                    кириитикэлэр быгыахтыыр  бат харыйа курдук уунэн,
       f бай интэриэстэригэр ыы-  туерт колхойа сиэмэ ата-                                               буолаллара. Холобур,     сайдан тахсыбыта.
      . тар сыалтан кинини араас  Бын кэмиттэн кэмигэр ту-                                               фольклору туйанар, айыы-
      I сымыйа чахчыларынан хо-  н’эттэн, былааны тайынан                                                га,~ у0Р1'э-сууР¥ккэ сугу-   Улэлиир, айар кэмн-э
       ; луннаран, техникумтан,  cyohy олорон сиэтэн, кол-\                                              руйэр. «Ат ырыатыгар»    дьон-сэргэ    махталын
      / комсомолтан уйултара са-  хозтаахтары, НэйилиэнньэС5                                             былыргы баайдар кемус-   Ылыы, норуот киэгг бийи-
      / таабыттара табыллыбата-  ни хоргуйан олууттэн                                                    тээх ьпгыырдарын, симэх-   рэбилигэр тнксии — бу
      \ Ба. Сергей 1929 сыллаах­ быыйаабыттара. Оччолор-                                                 тэрин суохтуур»,— эн-ин   улэ-хамнас ханнык бава-
        ха БороБОн улууйун 8 нэ­ го председателлэрннэн                                                   диэн курдуктар. Сергей   рар эйгэтигэр сылдьар ки-
        йилиэгэр сир тун’этигин  ааттарын да сатаан илии                                                 саха ман-найгы суруйаач-   йиэхэ урдук уеруу... Сер­
        ыытар Саха КСК эппиэт-  баттаабат, армияБа ылыл-                                                 чыларын А. Е. Кулаков-   гей Васильев эмиэ итин-
        тээх боломуочунайынан  лыбатах обонньотгор улэ-  таа уот ортотугар биирдэ   Сергей сэрии кэминээ-  скай — Оксекулээх Олек-   ник урдук уеруугэ тикси-
        тахсыбыта. Бу у у стук улэ-  лииллэрэ, кинилэргэ Сер­ баар буолбуппут, онон ки-  Бн айымньылара бийиги  сей, А. II. Софронов, И. Д.   бит поэт.
        ни ыытарга кини тэрийэр  гей субэ-ама буолбута  ниэхэ махталбыт улахан».  Ийэ дойдубут саамай кы-  Неустроев, П. А. Ойуунус­  Дьин-нээх поэзия биир
        дьоБУра. талаана арыллы-  саарбаБа суох.        — дииллэрэ.              таанах. елер эбэтэр тыын-  кай иннилэрин быйа хаам-   сурун куустээх ортунэн
        быта. Нэйилиэктэргэ 'сир   Сэрии буоллаБЫн кыйы-                        наах хаалар ийин кырык-  патах, кинилэргэ. мин би-   авыйах строкава элбэх са­
                                                           Быраата Г. В. Васильев
        туггатигэ септеехтук ыы-   ныгар оскуола тайыгар  этэринэн Сергей Степано­  таах хансыйыыга киирбит  лэрбинэн, хайан да туох   нааны, киэн- ейдебулу биэ-
        тыллан, Сергей улэтэ пра-   долгучуок эрбиир цирку­ вич Саха АССР Верхов­  кэмигэр олус диригг пат­ да дьаралыгы ыйаабатах.   рэргэ кыйаныы буолар. Бу
        вительствонан учугэйинэп                                                 риотический, идеологиче­ бэл диэтэр айдааннаах   хойоон идеятыгар, туту-
        сыаналаммыта.           лярка, бэл диэтэр майы  най Советын депутата,   ский суолталаахтара, эл­ 1928, 1937, 1952 сыллар­
                                хайытар, буруустуур, аты-  поэт-патриот быйыытынан                                               лугар эрэ буолбакка, кини
          1930 сыллаахха Уус-   нан улэлиир пилорама  бэйэтэ байатыйан оччо-     бэх буойунтга куус-уох,  га эрчимнээх, эдэр-сэнэх   культуратыгар. эстетика-
                                                                                                                                  тыгар улахан болвомто-
                                                                                 ей-санаа укиуттара саар-  да' кэмигэр кинилэргэ
        Алдан оройуона тэрилли-   онотторбута. 1941-42 сыл­ лорго Совнарком предсе­  ’бава суох. Кини курдук  биир эмэ кулук туйэрэр  лоох буолары эрэйэр. Ити
        битэ, оройуон салалтата   ларга куйун мун-халаа-  дателинэн улэлиир Илья   уйуктанан - кылааннанан  санааны эппитэ-сан-арбыта   барыта билинии олох тур-
        быыбардаммыта. Сергей   йыны тэрийэн, детдомн’а,  Егорович Винокуровка   сэрии кэмигэр кууркэйэн,  биллибэт. Хата ол онну-   гэн сайдыыта айар та-
        Степанович уорэх оройуон-   интернакка олорор оболо-  этэн, 1944 сыллаахха са-   элбэх утуе айымньылары  гар сан-арбыттар-шгэрбит-   лааинары чуор кулгаах-
        нааБы салаатын сэбиэ-   ру,. нэйилиэнньэни балы-  йын Д. К. Сивцев — Суо-   биэрбит суруйааччы баа-  тэр, суурбуттэр-кеппуттэр,   таах, кыравы харахтаах
        диссэйинэн анаммыта. Бу   гынан эбии айатан абы-  Рун Омоллорннуун фрон’-   рын биир бэйэм ессе бил-  кинилэри туора да сотон   онороруттан тахсар. Оттон
        дуойунаска сыл курдук   раабыта. Сергей ити кэм-  1га — уот кутаа ортотугар,   бэтим. Сергей айымньы­ кэбиеппттэр чиэскэ, бо-  саха литературатыгар уйун
        улэлээн баран, Саха КСК   н’э тьигатынан улаханнык  инники кирбиигэ тиийэ   лара тустаах кэмигэр, чах-  чуокка, урдук аакка-суол-  эпическай формава бэйэтин
        тэрийэр отделыгар улэвэ   ыалдьара, мун-ха быатын  киирэ сылдьыбыттара, са­  чылаах буола турар собы-  га тиксэр кэмнэрэ баара.   дьовурун киэнник билии-
        киирбитэ. Активнай ком­  тарда туран, хаана баран,  ха офицердарын, саллаат-   тиеларга, ол ийигэр бэ-  Билигин кэлэн бары кэ-  нэрбит кийинэн Сергей
        сомолец, учугэй тэрийээч-   байааттаггнаан охтон ту-  тарын керсубуттэрэ, кини-   риэттээн керуулээх су-  риэтэ суох буолбут дьон-   Васильев буолар.
        чи, пропагандист, комму­  йэр тубэлтэтэ эмиэ баара... лэри хааннаах естееБУ   руллубут буоланнар ордук  иору хайыыр да кыах
        низм идеяларыгар бэри-    Бу фашизмы утары кы-   харса суох кыргарга уот-   куустээхтэр, ДЬОН'Н'О тии-  суох. Бары да олорон кэл-   Василий СИВЦЕВ,
        ниилээх Сергей 1931 сыл­ рыктаах кыргыйыы бара   таах-толенноех тыллары-   йимтиэлэр. Сергей «Улуу  бит олохпут буоллава. Ити
        лаахха партия кэккэтигэр   турар, уол обо уйана-ха-   нан ьпгырбыттара. Тус   Ильмень» туйунан баллада-  кеннеру хом санаабытын           поэт.
        ылыллар. 1932 сыллаахха  тана костер кэмигэр Сер­  бэйэлэрэ инники кирбиигэ   та .«Ытык Ильмень») бу-  биллэрдэхпит. Сергей бэ­
        Мэн’э-Хан-алас оройуону-   гей хайаан'Н'ытааБар да   киирэн, ыарахан артил­  тэйик бастын- айымньыла-  йэтэ 1937 ’сыллаавы реп-   Сарсынныны
        гар райисполком преДсе-   элбэхтик, угус учугэй   лерия уонна миномет со-   рыттан биирдэстэрэ. Поэт-  рессиява. 1952 сыллаавы
        дателинэн ыытыллар. Сер­  айымньыларын Суоттуга   муогун толе тардан, сна­  патриот бу айымньытынан  айдаан-н-а улаханнык эрит.   ете керен.-
        гей манна ситийиилээхтик   олорон суруйбута: «Анда-   ряд оскуолкатынан естеех   бэйэтин айылваттан та-  тэрэ сылдьан баран, ыраа-
        улэлиир. Бейуелэктэри   Бар». «Кылбан-наа эрэ,   биир саллаатын кытта   лаанын кердорор, урут  йа бэрт буолан. босхоло-
        тутуу, культурнай олох,   кылыйым», «Ийэ алгыйа»,   елербуттэрэ...      быйаарыллыбатах сан-а  нон турар.                  Сергей Васильев айым-
        уерэхтээйин, Бэстээх —   «Ат ырыата» уо.д.а.      Кэлин Сергей «Кыым»  боппуруойу, ыраах Новго­                          иьытын биир суол сурун
        Майа суолун оггоруу                             хайыакка, радио уонна  родский уобалас сиригэр    Бу суруйуубун Улэ Ге-   уратытынан, куустээх от-
        уо.д.а.— барылара РЙК     АрмияБа ын-ьтрыллар   телевидение комитетыгар  охтубут саха сууйунэн   ройа, народная суруйаач­  тун быйыытынан кини
        председателин салалтаты-   саастаах дьону Суотту ос-   улэлээбнтэ, ол кэмнэргэ  буойуттарын ааттарын   чы Д. К. Сивцев — Суо-   еруу ере кетевуллуулээ-
        нан барбыттара. Сергей  куолатыгар кииннээн, чу-   ааБааччылар бийирэбиллэ-  уйэтитнигэ, нуучча, саха   рун Омоллоон сэтинньи   Вин, уксугэр романтиче­
        бу улэлэри салайарын бэ-  гастааБЫ туерт нэйилиэк-   рин ылбыт бодогг айым-  норуоттарын доБордойуу-   24 кунугэр 1987 сыллаах­  ский кууруулээвин бэлиэ-
        йэтин поэтический айым-  тэртэн 300-чэкэ кийини   ньылары суруйталаабыта.  ларын бевергетуугэ ула­  ха Сергей Степановийы   тиэххэ сеп. Кини айым-
        ньыларынан дьуерэлиирэ,  буттуун байыаннай уерэх-   Кини литератураБа ессе  хан кылааты киллэрбитэ.  сыаналаан, суруйбут тыл-   яьыта ис хойоонунан кун-
        ол тумугэр «Мэн'элэр хайа  тээйин'Н'э 6 ын устата уо-   1929 сыллаахха «Ара-                    ларынан тумуктуубун:     нээви олох туруорар мо-
        урдугэр» диэн ырыа-хо-  рэппиттэрэ. Ол элбэх тэ-   маан артыала» поэматы-   Бийиги 1972 сыллаахха   «Гражданин, патриот, ком­  дьуйууларыгар эппиэт-
        йоон кинигэтин тайаартар-  рээйини, сыра-сылба ба-   нан эмискэ сиппит-хоппут,   Москвава олорор скульп­                 тиир, быйаччы олохтон
        быта.                   рыытын эрэйэр, телебурэ   талааннаах поэт быйыы­  тор К. Б. Ивановскаяттан  мунист, поэт диэн ейде-   уунэн тахсар еруу акту­
                                суох улэни барытын Сер­                         урут суруйааччылар союз-  буллэр баар эбит буоллах­  альней тематикалаах. Ити
          Сергейи 1934 сыллаах­ гей байылаан-кейулээн   тынан литератураБа киир­  тара онюрторбут халыып-                        олох биэрэр матырыйаал-
        ха Ньурба оройуонугар  ыыппыта. Сорох тыынг     битэ. Бу утуекэннээх су-   тарынан чэпчэки сьганава   тарына, бийиги келуенэ   ларыгар оловуран поэт
                                                        руйуу ол бийиги олохпут
        оройуон сэбиэтин неполно"  наах эргиллибит фронтов                      боруонсанан Сергей бю-   саха суруйааччыларыттан   сарсынны куну ете ке­
        мун председателинэн ыып-  виктар ол байыаннай уе-   отутус сыллардааБы кэми­  йун копиятын куттаран  бастыгг миэстэ киниэхэ   рер, инники кэскилгэ
        Ьыттара. НьурбатааБы  рэххэ олус махтаналла-  гэр олус да наадалаах  ылан, Суотту орто оскуо-  буолуох тустаах дни са-   ьпгырар.
        сылларыгар суруйбут  ра: «пулеметы, автоматы,   эбит. Поэма тейелеех эл­ латын уйун керудуеругэр   яыыбын».
        ырыаларын, хойооннорун  винтовканы, гранатаны   бэх кийини колхозка кии-  постамегпга туруорар уон­                          Семен ДАНИЛОВ.
       тумэн, Сергей «Ньурба  Сергей оскуолатыгар уе-
        биэрэгэр» диэн кинигэ та-  рэммиппитинэн, атын хан-  рэргэ утуйбута, киллэрби-  на айымньыларын керде-   Иван ПИРОЖКОВ.             Саха АССР
       йаартарбыта.        ,    на да уерэммэккэ эрэ ку- тэ буолуой?            руугэ тэлгэтэр дьон буол-              Суотту.          народнай поэта.
   1