Page 1 - Биһиги оройуоммут революция иннинээҕи историятыттан эпизодтар
P. 1
Члмчллл- .аал, j-
Саха АССР 40 Биһиги оройуоммут революция
сы.ш туолуут угар
иннинээҕи историятыттан эпизодтар
1. Октябрь иннинэ куолалааҕа. Оскуолаларга . jjopo барыта 25 киһи Е. —Атын нэһилпэк киһити-
баайдар оҕолоро үөрэнэл- Александров уонна Е. Тарс- гэр сири биэриэххэ сатаммат,
лэрэ, дьадаҥһглар оҕолоро кай тэрийиилэринэн „Арыы бэйэбитигэр аҕалыҥ,—диэн
Октябрь иннинэ биһиги
улуустарбыт батараактара, хамиаччыт буолар анал- баһын" Афанасьевтартан Лөгөй нэһилиэгин дьадаҥы-
дьадаҥылара — км радара лаахтара. төттөрү ылан дьадаҥыларга лара бэйэлэрин мунньахта-
Оскуолатааҕар таҥара үллэрэн биэрэргэ быһаарым- рыгар П. С. Колодезниковка
кыамматтара барылара, саха
сирин үгүс үлэһит дьонно- дьиэлэрэ элбэхтэрэ. Кинилэр мыттара. Кинилэр 1908 сыл —-улуус суруксутугар (Өл-
рун курдук, икки бүк бат- Борог)он'ҥо, Тандаҕа, Бээ- лаахха, окко киирэри кыт тех киһитэ), бурдук сирин
талга—ыраахтааҕы былаа- рийэҕэ, Суоттуга, Дүпсүҥ- та, 25 киһи „Арыы ^баһын" биэриини утарбыттара.
ҥэ, Чэриктэйгэ, Өспөххө олорчу оттоон, күһүн хаар Онуоха баайдар,—„баар эрэ
һын уонна олохтоох баай-
дар-тойоттор батт'алларыгар бааллара. Онно аҕабыттар түһэрин кытта отторун бэ- киһибитин хоргутуннарар
дьон өйүн-санаатын сын- йэлэригэр тиэйэн ылбыт- сатаммат, сири биэриэхпиг,
олорбуттара. а й д а а ры м а ҥ а к а а р ы л а р! “ —
Бороҕонтго Аржаков II. ньаллара. тара.
Афанасьев А. П. уолат- диэн бардьыгынаабыттара
Биир эмп пууна... Ити
А., Говоров А. И., Алск- 20 тыһыынча кэрипэ нэһи- тара ити туһунан участко- уонна „Күрэһэр тумуһа".
; сеев Ф. П. уо.д.а., Дүпсүп- лиэнньэлээх үс улууска. вай заседателгэ үнсүбүттэ- диэн бурдук сирин биэрэргэ-
игэ Никифоров В. В., Афа Улахан да хаалыы! Сэллик, рэ. Ол тойон Чараҥайдар быһаарбыттара.
насьев И. Ф. уо.д.а. улахан Бурдук ыһыыта буолуута,
баайдар-кулаахтар, кулуба- трахома, мупурдаах ыарыы бэйэлэрэ билиилэринэн бар-
саба сүүрэрэ, дьаҥ-дьаһах быттарын тохтоторго нэһи- дьадаҥылар политическай
лар-кинээстэр систээннэр, лиэк старостатын соруйбу- сыылынайдары кытта сүбэ-
сири-дойдуну сабардааи, имири соторо.
дьадаҥылары баттаан - ук- 2. Сир иһин... та. Опу толороору староста лэһэннэр көлө,^суха’булупан
„Арыы баһыгар" ыалдьыт- бу бааһынаны хорутан кэ-
тээн, көлөһүннээп сиэн тыы сылдьыбыта. ^эйэтэ биспиттэрэ. Маны нэһилиэк
олорбуттара. Самаан сайын. Үрдүк мэ- үөрэҕэ суох буолан участ кинээһэ, £ улуус кул.убата
Дьадаҥы мал саах сыбах- ҥэ халлаан уоттаах куйаа- ковой заседатель дьаһалын тохтотоору соруммуттарын
■ таах самнархай балаҕаныгар һыи куппут. Сир - дойду ааҕарга., аргыс тойонуттан дьадаиылар „бийиги сирбит
|күнү-ыйы көрбөккө аас-туор сибэккинэн с и м э м м п т. көрдөспүтэ. Аргыс тойон —норуот сирэ, киэр буолуҥ,
■олоххо олорбута, иҥиир- „Арыы баһа“ эмиэ симэҕэ сурук ис хоһоонун улары- иоруокка үҥсугг!"
|тараһа буолбута „чох хара тан, Чараҥай дьадаҥыларын төттөрү үүрбүттэрэ. диэн
|түүнэ“ бутэн биэрбэтэ. сиппит. Ити дьадан ы дьониор сир
Бэрт эрдэ, сарсыарда кытаанахтык накаастыырга,
Үлэһит киһи хамиаччыт сарыал сардаггата тыгыыта, хаанталыырга дьаһал oiro- иһин охсуһууларын элбэх
буолан „улуу ыал“ хотону- „Арыы баһыгар" дьадаҥы- һуллубутун курдук дойҕох- холобурдарыттан сорохторо.
гар сыппыта, уллуҥа ал- лар мустубуттар. Кинилэр тообута. Чаранайдар ити Нтипник охсуһуу бэрт ор-
дьаммыт олооччу, apgalia бары абарбыт-сатарбыт дьү- куттааһыннартан, албыннаа- тен саҕаламмыта, сири ту-
соролообут арбаҕас танас- һүннээхтэр, эр санааларын һынтан толлубакка, сир һаныы кылаасынай система-
/танан, хара уу, үөрэ хааһы киллэрбиттэр. Ходуһаҕа иһин охсуһууларын мөл- тын утары охсуһуу улам
аһылыктанан икки хараҥаны хотуурдарын түһэрбитинэн төппөтөхтөрө. Ол туһунан сытыырхайан барбыта.
ыпсаран үлэлээбитэ, түбүк- Е. Федоров.
’ тэн түбүккэ сүүрбүтэ, быр- бардылар. „Ученые записки" үһүс тах-
(дата быстыбыта, быара „Арыы баһын“ аҕа баһы- сыытыгар чуолкайдык су- (Салгыыта аныгы йүөмэргэ
ууллубута... лыктара киирэн, сороҕор руллар.
бардьыгынааи - бардамнаан,
Улуустар сирдэрэ киэҥэ
copogop хотуурдары был-
а
уонна үчүгэйэ сүрдээҕэ. дьаһан улаханнык утарыла- в
в
1.600.400 гектар. Нти сир һан көрдүлэр.да, абарбыт-|
үксүн, үчүгэйин баайДар- сатарбыт дьадаиылар охсу-
~~
г
«.■r.TTrtvr.rwrr.-i
тойоттор туһанап олорбут буттарыи кубулуппатылар, ■ я
тара. бииртэн биир күрүөнү охсон- а а ■ ■
I Өспөх нэһилиэгэр 5 бө- тэлэн бүтэрэн истилэр. ■ 1
дөҥ баайдар нэһилнэк сирин
|/3 баһылыыллара. I Байа- Дүпсүн улууһун I Өспөх
баайа |
;§антай нэһилиэгэр хаһаа- нэһилиэгин улахан С__.
_ .........:
йыстыба 7 бырыһыанын А. П. Афанасьев нэһ-илиэк
сирин үксүи Г бас билэрэ. 5
Млар баайдар сир 49 быры- Кини 1906 сыллаахха өл- я
шанын баһылаан олорбут
тара. Тэбиик нэһилиэгэр бүтүп кэннэ, кэргэнэ Ксения я я в
тллиилээх тойон В. В. Ни сирдэрин уолаттарыгар үл- в ■ в
кифоров хас да нэһилиэк- лэрэн биэрбитэ, дьадаҥылар я я и
[тэргэ сирдээҕэ: холобур, сир сороҕун нэһилиэккэ я
биэрэригэр көрдөһүүлэрин
Тэбииккэ — Нэрэлики, Даб-
|ыр араҥаһа, Өспөххө— ылымматаҕа. „...бу тойоттор ■ я
бас билэр сирдэрэ нэһилиэк S
Дайан аартыга, Найахыга— оттонор ходуһатын үс i
^Адаҕай баһа, Чэриктэйгэ— гыммыт иккитин ылар“диэн
Тонуулаах, Тырыйа диэн Платон Афанасьевич Уш
алаастары, Намҥа—Хачыыта ннцкай „Якутская жизнь"
арыыны бас билэн, барита
хаһыат 1908 сыллаах атыр-
§00 гектар ходуһалааҕа. дьах ыйын 24 күнүнээҕи
Ьччотооҕуга 2.368 гектарга 53 №-гэр суруйбута.
бурду к ыһыллара, 22.123 Г^Чараҥай дьадаҥы дьон-
гектар ходуһа оттоноро.
!Ити нэһилиэнньэ 10—15 бы-
фыһыанын ылар аҕыйах
баайдар ыһыылара уонна
ходуһалара этэ. Дьадаҥы
ыал сирэ кытыыга түбэһэрэ,
^бааһыната муунтанан, ходу-
һата—буутунан, боппуута-
нан кээмэйдэнэрэ, бурдук
фһарыгар, очтууругар тут-
тар сэбэ сэбиргэлэ суора.
Оннук ыаллар хаһаайысты-
ба 85—90 бырыһыаннарын
ылаллара.
1’ Оройуон оччотооҕу
улуустара 1917 сыллаахха
44.735 сүөһүлээх этилэр.
: Ити элбэх сүөһү!Ол эрээри
144 дьаданы ыал ынахтара,
1232 хаһаайыстыба көлүнэр
оҕустара, аттара cyoga.
YJ
Нэһилиэнньэ суругу-би- CL
чиги билбйккэ, үөрэххэ
тиксибэккэ олорбута. Оро
йуоммут 42 оҕолоох 5 ос-
