Page 1 - Далбар Хотун, 1998, №1,2, с.8-11
P. 1
tia Үлэһит д ait колаевна. тар ийэлэрэ, тулаайах ogo, аҥардас ийэ
эрэйэ, кэргэни сүтэрии аһыыта, үлэтэ
— Бэйэм тоьус суох хаалыы — барыга чугас...
Хайа да улэһит дьахтар бэйэтин диэни билбэтэх киэҥ көҕүстээх киһи тыттан бастаан оҕуруот, онтон от ogoTTOH улаханнара — 60-е сыллардааны Дьокуускай,
этэ. Биһиги үөрэнэрбитигэр У©Р№У©У©Р±ТЇС‚, үлэтигэр РєРёРёСЂСЌСЂР±РёС‚. Дьиэ РєСЌСЂРіСЌРЅ Р±РёСЂРЅ- университет... Рти РєСЌРјРЅСЌ С‹ ччат хайВ
оннун булунара, онуааһан улэтигэр дьон көмолөснүт киһиэхэ, истин пик тапты- гээдэтэ буолан үлэлиирбит, agaM от му- буоламмын кыра- дах олохтооной, ту о х дьарыктаанай?
мр киһибэр, таайбар куруук махтана старар, от үрдүгэр турар, таайым от
болҕомтотун, итэҕэлин, ы ты ктабы - саныыбын. охсор, кыдамалыыр, абаҕам угаайыһ ыт, ларбар иккис ийэ — О о, дьэ дойдугуттан итинник
РјРёРЅ Р±СѓРіСѓР» С‚ТЇРіСЌСЊРёРЅ харбааччыбын, быра- айаннаан, үлтү сылайан ахан кэлэн Р±Р°В
лын тардара, ситиһэрэ, эр киһиэхэ хо- Оттон эһэлээх эбэм туһунан эмиэ атым ogyc сиэтэрэ. тэҥ э 6yoaaagbiM. ран Дьокуускайы наһаа астмна, cogo
элбэҕи РєСЌРЅСЃРёСЌС…С…СЌ СЃУ©Рї. РТ»СЌРј РєРёРЅРёРіСЌ, Kopogyu: ардах килэбэчиппит уулусса-
лоотоххо, ордук у устук тар д аах үерэх диэни олус ытыктымр. үөрэхтээх Онон дэриэбинэ киһитин олоҕун- Үөрэхпин бүтэрэн ларыгар “тыһыынчанан уот лаампа.пар”
дьон буолуохпутугар oagapap этэ. На- дьаһаҕын эппинэн-хаачмынан билбит, сандааран тыа сирин ogoTyrap дьикти
быһыылаах. Ол эрэн б угукн у политик, чальнай кылааска үөрэнэрбэр көхоҕө иҥ эрим м ит, тыа сирин бары баран кэргэмминэ- кыраһыабайдык костер буоллахтара.
ыйачмыт лаампа анныгар устуулга ми- кыһалҕатын-түбүгуи билэр-быһаарсар Онтон уопсайгар K3.i3gHH, ogo.iopryH
салайааччы дьахталлар улэлэригэр игин туруоран сахалыы кинигэни до- киһибин, — диир Анастасия Николаев эн Д ьокуускайга көрсөр үөрүүтэ, хоскун тэринэн сүүрэн
ргуччу аахтарара. Хойут, улаатан да ба на. сүпсүгүрүү, суугунаһыы, киирии-тах-
ойобул буолбут, ситиһиилэнэллэригэр ран, куруук хаһыат, кинигэ ааҕарбын олохсуйа хаалбып- сыы, кэпсээн 6ogo! Ф РЯ -ga GagapaH-
сөбүлээн истэрэ. O ito h agaM сахалыы Анастасия Николаевна оскуолаҕа oagapan СЃУ©Р±ТЇР»ТЇТЇСЂ РёРґСЌР±СЌСЂ ТЇРѕСЂСЌРЅСЌСЂ Р±СѓРѕВ
олук охсубут, д ьон-иор уотум нубатм у- ырыаны, тойугу, олоҥхону өйдоөн- үерэммит сылларын ис-иһиттэн сырда- пыт. Бастаан онно- лан ис-испиттэн тартаран, астынан
дьүүллэн истэрэ, cogo-махтайа, астым- ан, орө котөҕүллэн олорон кэпсиир. Оч- үорэнэрим. Хоспутугар олорор кыр1ы т-
ударай, киэн билиилээх-коруулээх дьах- мытын биһигини кытта үллэстэрэ. чоҕуна ааслыт сыллары нө1гүөлээн манна дьиэ куор- тар быраабылалаахпыт: 6 күн тигинэч-
сүрдээх түргэн туттунуулаах, чи үөрэнэбит, дьарыктанабыт, онтон
т а .и а р и Софья Петровна Сидорова, Төрөппүттэрим наллаан, кэмнээн льаһаллаах общественница, активистка тамнаан олоро сыл- орөбүллэргэ тсатрга сылдьабыт,
олорон үөрэппэт-такайбат этилэр. Арай кыыс мөссүөнүн бу баардыы короҕүн. үҥкүүгэ барабыт, “ студенческай олох
Мария Дмитриевна Нартахова, Алек ийэм куруук, билигин даҕаны наар, Кини оскуоланы кыһыл комүс медалла- дьыбыппыт, онтон хатыламмат” диэн девизтээх олус
“дьон туһунан куһаҕаннык саҥарыман-, ах бүтэрбитэ. Дьоҕурдаах кыысчааҥҥа көхтөохтүк, бэһиэлэйдик олорбуппуг.
сандра Яковлевна Овчинникова, Евдокия кыамматы сэнээм эҥ , ата1застааман ” Ленинградка үөрэххэ барарга направле хата, бэйэбит дьиэ-
диир. Кини наһаа аһыныгас. Кыра эр- ние биэрбиттэрэ. Ону кини, ол кэмнэр- Студенныыр o.iogyM nagwaxatt кэм-
Николаевна Горохова, Люлия Николаев дэхпитинэ, ойдүүбүн, биир дьиэтин- дээци оскуола кэннэ совхоз үлэтигэр лэммиппит. Ол нэриттэн бастакы Курска Ы ты к Күолгэ
уотун, оҕолорун да соччо-бачча көрбот- хаалан үлэлинр үгэһинэн, кылааһын үс сменанан кирпииччэ үктээбинпитин
РЅР° Григорьева дьахтар РґР° салайар-тэ- дьаһайбат дьахтар баара. РР№СЌРј РєРёРЅРёРЅРё оҕолорун кытта хааларга санаммыта. cagaTTaH Р±РёТ»РёРіРё СЃСѓР±Сѓ баардыы РѕР№РґТЇТЇР±ТЇРЅ. Онтон 3 РєСѓСЂСЃСѓРј
куруук комүскэһэр, аһынар этэ, “тута — саамай дьоллоох курс этэ. Кулун
рийэр улэрэ талааннаацын. кыах- эрэ табыллыбат, кыачмат буоллаҕа” — Онно аҕам эрэйдээх миигин кытта дьиэбит мин 8, кэр- тутарга факультеттан 5 киһи Фран-
диирэ. Ол саҕана кини Togo инньэ дии- урут да, кэлин да итинник дуоспурунна- miHga craжиpoвкaga барар диэтилэр.
тааҕы н кэрэһилииллэр. Бугун кинилэр- ан олорон кэлеэппэтэьин кэпеэпнитэ. гэним Збалыстары- Биһигини, 5 туйгуннук үөрэнэр студены
дьэ бары өттүттэн көрүү-истии,
т э н с и т и м ылан ура т ы коруулэринэн, гар-бырааттарыгар дьүүллээһин-сүбэлээһин 6ogo буолла.
Ол cagaHa, Togo эрэ, обкомолга сааста-
улэлэринэн, кы ахтары нан, үөрэххэ туттарсар- ах дьон үлэлииллэрэ. Онон, хайдах эрэ
ogOTyK санаабар. салайар дьон бары са-
дьоҕурдарынан бэйэлэрин суолларын- га плацдарм курдук астаах буолуохтаахтар курдуга. Биирдэ
горкомолга oapagbn диэтилэр. Онно ти-
иистэрин тэлэр ат ы н дьахталлар ба- буолбута. Абитури- ийбиппит, арай I секретарь эдэр киһи
эбит. Хас биирдиибитин кытта сирэй
аллар. Республикабыт биир мындыр еннарбыт экзамен- корсон кэпеэттэ. Миигиттэн хаһыат су-
pyiirapagbiH, aagagbiH луо диэтэ. М ин
вйдоох, уруккуну уонна бугуннуну ык- нарыттан долгуйуу, төһо да уопсайга олордорбун, куруук
“ Комсомольскай правдабын” , “ РљРѕРјСЃРѕВ
с а т ы к сибээстиир, дьуөрэлиир дьоһун каникулга дойдула- мольская жизнь” сурунаалы суруз арым,
киһитэ РќРёРЅР° Рннокентьевна Протопо рыгар айанныылла- атын кыргыгтар “ РРґСЌСЂ коммуниһы” ,
“ Молодежканы” суруталлара. Горко-
пова сарсынны саргытын арчылаһар, рыгар билиэт мол ол сскретара Михаил Ефимович
Николаев эбит этэ. Онно кини: “ Бачча
ыал уйгулаах нус-бариан алaha дьиэлэ- көрдооһүнэ, онтон ыраах баран үчүгэйдик үөрэниҥ” , —
диэбитэ.
нэрин, олохтонорун суруннуур сорукта- сыбаайбалар буо-
Фpaнцияga Союзтан 45 киһи буолан
ах “Д ьахтар-айм ах а л б акаата" дюн луталаан барды- айаниаатыбыт. Кун аайы сарсыарда 8-
тан үөрэх, эбиэт кэннэ Париж устун
а а т т а а б ы т киһитэ — С РПрезиденин лар... Билигин аны экскурсиялар буолаллар. Киһи cogopo
баар — ол тиийэн баран уруккуттан
u Iiu h jh улэлиир Дьиэ РєСЌСЂРіСЌРЅ, дьахталлар кинилэр ogo.iopo, билэр agafi, чугас 6agaflw дойдубар сылВ
дьар курдукпун. Субу Сена өрүс, ол
проблемаларыгар СѓРѕРЅРЅР° демографиче АНАСТАСРРЇ кыра бырааттар- Рйфель башнята, Триумфальнай арка
бааллар. Бэйэбит курдук киэҥ, холку
ской политикана к о м и т е т председате- балыстар эргийэн датчаннары кытта билеэн, тапсан
түүҥ ҥ ү Париһы көробүт.
лэ Анастасия Николаевна Божедонова. кэллилэр. Уруу-
Франция миэхэ aogoTTopy бэлэхтээ-
Бугун сурунаал аарааччыларыгар бу аймах буолуу саа- битэ. Студенныы сылдьан, эдэр сааскар
билсибит дьонутг o.iogyH саамай эрэл-
чахчы СѓСЂРґ\’к культуралаах, чан РґРѕР№РґСѓ БОЖЕДОНОВА: май РґРёСЂРёТҐ РёСЃ лээх aogoiTopo буолаллар. Рњ РёРЅ итинВ
ник биир эрэнэр aogop6ynaH француз
ойдввхтврун к ы т т а т ж н э кэпсэтэр, “Саха ыалын хоһооно — бэйэ архитектора М арк Валле буолбута.
б э йэ gэ Соһуччу oagaiibrrbiK билсибиппит: мин
быһаарсар кы ахтаах, киэн бюиилээх, комол ө с ү һ ү ү , сарсыарда уерэхпэр баран иһэн автобу-
старбын бутуйан олох атын СЃРёСЂРіСЌ тиийВ
мындыр РІР№РґРѕРѕС…, сахина чахчы мааны, СЌРЅ мунан хаалбыппын. Т®У©СЂСЌС…РїСЌСЂ С…РѕР№СѓВ
таан ытыы сыстым. Ыксаан суолбун
а с т ы к киһипи к ы т т а олох, ыал буолуу, өйөһүү буол-
,iaga.
РѕРЅРѕРЅСѓ РёРё тии, Рґ ьахтар РєРёТ»Рё дьолун, СЂРёРЅ У©Р№РґРѕРѕР±У©С‚ буоллахпыт. Бу кэлин тол- “ РР№СЌРј, аҕам дьадаҥы буоланнар РјРёРЅ сарсыҥҥыта
куйдаан, дьүүллээн таһаарбытым, кыр- үөрэҕи ылбатаҕым. Рй эҥ тулаайах бу- Үлэ-хамн
уор уутун , у л э т т э н астыныы, би.ши- дьык да, ол элбэхтэ ог>оломмут, мөлтөх олан эмиэ маппыта. Биһиги ситиспэтэх ас быыһыгар
доруобуйалаах дьахтар эрэйдээх кыай- 6aga санаабытын ситэр, кыайар диэн
СѓРѕСЂСЌС… онтон РґР° Р° С‚ С‹ РЅ боппуруостарга бата баар буоллаҕа РґРёРё. РћРЅСѓ РёР№СЌРј СЌСЂСЌРЅСЌСЂ РєРёТ»РёР±РёС‚ СЌРЅ буолаҕын. РРґСЊРёРёР№,
бүтэйдии сэрэйэн, дьахтар киһи улахан киһигин, эйигин кыраларбыт
кэпсэтиибитин билиһипнэрэбит. быһыытынан дирин ник өйдүүр, аһынар кораллор, холобур тутгаллар. Онон кы- саргыланарын кыргмттарым
эбит этэ. анар соҕус эрдэхпитинэ эйигин үөрэттэ- улааппытта
*** риэхтээхнит”, — диэбитэ. Онон үөрэххэ рын
Аҕам куруук үлэҕэ эриллэр, сарсыар- барар буоллум.
— Рйэлээх agaM Аграфена Никитич латтан С…РѕР№СѓРєРєР° дылы үлэтигэр. Арай СЌСЂСЌРЅСЌР±РёРЅ...” У©Р№РґУ©У©РјТЇРЅСЌ
РЅР° СѓРѕРЅРЅР° Николай Петрович, СЃСЌСЂРёРё РєСЌ- РєРёСЌТ»СЌ РєРёРЅРё кэлэрин хайаан РґР° РєСѓСЂСѓСѓРє РћР» саҕана туризм, СЃРїРѕСЂС‚ сайдыбыт хаалбыт РєСѓСЂВ
РњРќРќРРҔРоҕолор, ТЇР»ТЇСЃРєСЌРЅРЅСЌСЌС… үлэҕэ күүтээччибит, остуолга Р±РёРёСЂРіСЌ олорор- ахан, бары ТЇР»ТЇТ»ТЇР№СЌРЅ дьарыктанар РєСЌРј-
эриллибит, Р±СѓСЃРїСѓС‚-хаппыт Р±ТЇРіТЇСЂТЇ Р±СѓС‚. РљРёРЅРё элбэхтэ саҥара сылдьыбат, РјРёС‚ этэ. Рњ Рё РЅ оскуола туристическай РґСѓРєРїСѓРЅ. УлаВ
үлэһит дьон. AgaM бастыҥ механизатор, ол эрэн эппитэ өрүү оруннаах буолар. хамаандатын капитанабын. Субу үөрэх-
ийэм бастын от охсооччу буолан ре- Биирдэ, дэриэбинэҕэ уот тардаары, ку- хэ бараары сырыттахпына оскуола хан кыыһым
спубликатаа!5Ы Бочуот дуоскатыгар лууп таһыгар маҥан таастары аҕалан чиэһин көмүскүү Дьокуускайга ориен-
тахсар үлэһит этилэр. Кинилэр 1947 сүөкээбиттэр. Бырааттарым оҕолору тированиеьа слекка бараҕын диэтилэр. киирбитим, билиҥн э дылы кинилэргэ университеты Далбар хотун
сыллаахха ыал буолбуттара. Оччо- кытта оонньоон баран ол таастан бары Онон выпускнойга да сылдьыбакка, мун ура суох махтанабын. үс сыллааҕыта бүтэрбитэ, ocxyaiaga
тооҕуга киэҥ уруу эҥин тэрийэр кыах сиэптэригэр уктан кэлбиттэр. Аҕам тиһэх экзамены экстерном туттаран ба химия, биология учуутала. Кырам юри-
суох буоллагуа, онон чугас дьоно мусту- киэһэ кэлэн баран итинник ылар табыл ран хааллым. Ол сылдьан Ленинградка Дойдум Чэриктэй курдук эрэйдээх лическайга үөрэнэр. Кыргыттарбын
бутугар ийэм ынах төбөтүн буһарбыт. лыбат, наадалаа!зы ылбыккыт диэн хойутаатым, бэйэм да оччо ыраахха ба- суоллаах-иистээх, хаайтарыылаах сир кытта истиҥ сыһыаннаахпыттан үөрэ-
Оттон agaM, ол күн ыраахтан от тиэй- күһүнтгү харананы эҥин аахсыбакка рыахпын саллар курдукпун, уонна үл- оссо ханна баара эбитэ буолла? Күһүн бин. Туох хомолтолоохпутун,
эргэ анаммыт, онон льоро киэһэтигэр илдьэн тоттөрү ууртара ыыталаабыта. харчы да суох буолан барбатым. Онон өрүһүнэн "Капитан Богатырев” парохо үөрүүлээхпитин кистээбэккэ кэпеэтэ-
лаппа хойутаан, ыксаан agafi кэлээхтэ- Онон анаан-минээн үөрэтэ-иитэ олор- университекка Ф РЯ -ҕ а тутгарсар буол ду кэтэһэн, арыт дьоно-уота суох сиргэ, бит ээ. Киһи дьиэтигэр-уотутар хайдах
эбит үһү... ботоллор да, дьоммутун көро сылдьан лум. Бииргэ үөрэммит уолаттарбын кумахха, хастыы эмэ күн хоноҕун, oaoxTOOgo, бэйэ ыккардыгар
олох оскуолатыгар уһаарылыннахпыт кытта Дьокуускайдаатыбыт. Ханна да аһыҥ бүтэн хаалар. Онтон пароход cbihbiaHHaaga сүрдээх улахан суолтала-
Биһиги улахан ыал этибит. РР№СЌРј 12- РґРёРё. РћСЃСЃРѕ Р±РёРёСЂРё СЌР±РёСЌС…С…СЌ наада: үлэҕэ С‚ТЇТ»СЌСЂ СЃРёСЂРёРј СЃСѓРѕС…, РєРёРјРё РґР° билбэппин. РєСЌРјРЅРёСЌ-РєСЌРЅСЌТ•СЌСЃ, РґСЊСЌ бааҕынатан РёТ»СЌСЂРёРЅ ах.
тэ оҕоломмутуттан аас-туор олохтон, эриллэ, дьонугар РєУ©РјУ©Р»У©Т»У© улааппыт Ррэйлэнним ахан, С‚ТЇР±СЌТ»РёСЌС… СЃРёСЂРёРЅСЌРЅ, РєУ©СЂУ©РЅ үөрээхтиигин. УЁ СЂ ТЇ СЃ тордүттэн
эмп-томп суоҕуттан үс ogo олохтон ку- ogo куһаьаны-үчүгэйи да араарар, эл- оҕолору батыһан сырыттым. Онтон, ха Олох араас өрүттээх 6yo.iaaga дии.
РѕРїРїСѓС‚. РТ»СЌРј , СЌР±СЌРј, таайым буолан олус Р±СЌТ•Рё толкуйдуур, У©Р№РґТЇТЇСЂ РєРёТ»Рё буола та, билэр кыыспын РєРѕСЂСЃРѕРЅ РєРёРЅРё аймах-
иллээхтик биир лыиҕэ олорбуппут. С э- улаатарын. Биһнги эмиэ, дэриэбинэ тарыгар, Лина Яковлевна, Николай айанныыр буолан астара да бүтэн хаа К у р у у к м а а н ы г а -д а л б а р га , олох
рииттэн эргиллибит таайым, эр киһиэхэ оҕотун сиэринэн, сайын аайы кырабы- Петрович Босиковтарга олорон үөрэххэ
ис киирбэх көрүҥнээх, күүстээх киһи лар эбит этэ, биирдэ аҥардас хал- аһыытын билбэккэ сылдьар буолбатах-
этэ. Ол эрэн Togo эрэ сааһын тухары
ыал буолбакка ийэбэр, балтыгар, ogo б а һ ы н ан эр э а һ а а н к э л б и н п н ти н пын. Наһаа таптыыр, чугас, истин-
курдук бэрийтэрэн олорбута. Көнө
баҕайы майгылаах, хаһан да кыыһырар өйдүүбүн. Отгон сиринэн бараргар бу- дьоммун: ба.тгыбын. икки бырааппын
катыи эрэй. К үһүҥ ҥ ү ардах суолу күн сириттэн с ү тэ р б и т ыар хара
бүттэтэ суох бадараан он орор. Туох да күннэрдээҕим... Кинилэртэн хаалбыт
техника сылдьара кыаллыбат. Киһи да тулаайах ogo.iop6\T куруук биһиги ат-
сонньуйар ээ, онноо^ор биирдэ хас да тыбытыгар бааллар. Онон бу үлэбэр
буолан “ М олоко” массыына цистернэ- олох бары көстүүлэрин чугас дьонум
тин иһигэр, люгун маһынан сабьылы- кыһадҕатынан суоллаан, наһаа аймана,
баттыы олуйан баран айаннаан турар- харааста ылынабын. Рлбэх ogo.ioox
даахпыт, — диэн күлэр Анастасия Н и  ыал, ветераннар, инбэлииттэр, саллаат-

