Й М № р 5ата Ф \                                                    История сыла                                                         Ыам ыйын 23 кунэ, 2012 с. СЭРЭДЭ

АлексейАржанов -  Иван Ечиышми*                                     баалларо. Бу упбалас 131 н П илю гин ойобудун ылбыг сахалар          кулмурндй-Сырдатар«Гицеспи1бырэбмлыаШ1Ы1гмм пределы
 САж Ардоакшя       Милмхик                                                                                                              тслинэн, эргиэн промышленноБым наркоматыrap юрист-ком-
                     (1767-1832)                                    соииалыой -экпмомическлй ххжнл патетическая кенуллэрин ту-
    (1739-1834)                                                     рууласпьп бастакы ползлическай тэрилтэлэрээтэ Ол и»шн ига            сулунан улэлээбитэ.
                                                                    сылтохсунньу 18-тан 19 кунэ уунэр тууиугэр Сок» КК 6 сзла-              Василий НиконоровичСахаАССРбасгакы Конституцинтын
                                                                    йлзччыта. №1иБигэр Кулумнуур хааЯыллыбьтпара.
                                                                                                                                         бырайылпан оноpop Комиссия биир тута&хчнлиэнз зтэ. «Саха
                                                                       1912с.сахилар{и>1ородеитар) 1съсзгэрин норуот оло{,ун«|)о         каскилэ на>«пий-'1ин<1иГ|эробшсст1кжытфиисибигз, кыралйы
                                                                    хвгй'.вр баьалаах хантам да сирудапа суох П В.Никифоров тэ-          уврэтни tVKCiiHiaai.bi КиинfaipoiyHcacraa6urap килтфидднбмгэ
                                                                    рийэн ыылпыта. Сир-дойпу, икхч-льаНах.уорэхозЬин. культура           ССРСКСКчилиэнэ. 1929с.репрессиялалгунутарлаптаран ГПУ
                                                                    курдук нэБилиэнньэьэ a i ус наддал-аах тыыи бпппурупсгар ко-         орпшнарынантутулланхаайыыга киирэр. 1930с. тройка уурууту-
                                                                    рудлубугпр. С1«здтзтуу.тэдээб1»инту11унанкимиба.и1ччаси1ш            иаи ЗемлАоллыпчпсымлкас» ууру.гтлнбарии. 1932сылтавхха
                                                                    лик огчуогу «Якутекая окраина» хаБыакка уон на сьсаа борото-         Сибиир концептроцноннайлаа^мрыгарллбутэ.
                                                                    куплларынтуспа6poiuHT|xucuiбэчээггкшетэ. Бу сьсИи советская
                                                                    кэмнэ «монархическая», «тойошпекай»д ю н урдупэн саба бы-              Октябрьской революция кыайыытын. советскойбылаас атох-
                                                                    раьак сыанилаабыттара Съезкэ талыллыбыгделегация России              тонуутун бастакы куннэрнпэн Боровой улууБунKypftylux mhii-
                                                                    мраахт<мс.ытарыи Романовтар линзетиялара ЗООсылым балиэ-             диэгштэиторупээх II II.Okocmobаага-суолабидлэнбагбыта.
                                                                    с п Ь и н н л к и п а I levepoypr.i тиийэн ый устатааразе мннпстср-  1920с. Ьп|х>ьииynyyliyn ревкомуи ирсдссдагслшгэиак там ты»
                                                                    c«KviapiaiipHcuiracM.i.-iuui иируигтарып кмЬачбпзарын Мсуод          сиринээ(,и кооперативы1Эрийймгэ. 1921с. biijxit/ni,Луисуи. Ьчйл-
                                                                    боппуруоскатумэндьаныарааахшктуруорсубупара Дойдула-                 бзктай улуустарьткльгешгыллрын кенференниятын тэрнЯэр губ-
                                                                                                                                         репком Роломуочунайынлн амакаксоветской бшаассыалын-

Бэйэнк сапахыныыны уонна автош и н ы туруушпыт би р дойдухаахтарбыт

СахапоруглабэйтнисолайыиыышгартуруулаЬар историчес­

кой силиЬ.э-мутуга 17-е уйэттэи сохабастакы кинээстэрз 1676-

1677сс.Ханаластан Mahapu, Намтан Нокто, МэнэпэмТэрэкэ

Москвар льаНаапы сахалар бэйэлэрэ хомуйалларын туруорса

диэн ыраахтаапыга аттаныахтарыттансарланар. Ол6«гэдьулуур

сахаиоруогун прогрессивнаяойлсох-санаалааххаедакелуенэтин

олооун суруи сыалынан-соругуман буатбута. Онуоха биИпти

улууснутутупин труп; их пбуг>лэрбиттуохеруадлаах эппэрий?

Исторической •uv,iijjiap,apxi.iwit/v»:y-M)XHiкаратутукэрэНзлит-

лэрий?

Бороной улууБункулубагаАтскссй Аржаков бара-кэлзус сил

еплешам (олнКшэр 1789сыллаахха Петербургаолорбута) Екате­

рина II ыраахюо^ы цриемугоркиирзн «Сахалартустарынанбы-

лааны» туттарбыта. Бу9пууниаахдокумужи а СэБэн Лрдмкыаи

Сахасиригэруо6аласкулубВ1ындуо1|уиа1|абаарбуилуох1здьь1)1,

ол кулубабыЬаччы гснсрал-губернагорга бас барин *;ис«шин-

Сун. испрлвниктар. сэтээгэ.ътэрсахалзр угзетэрин бц.«бзпэрк-        B.B.Hti'.iul'WO*—   ГоемръкИпкикектий                                Л/чншелен        Лгошпы-н Наший

ю н, тмдллрын ойдссботторунэн. кинилэрисаха тьиынан кэи-            Кулумнуур           CmenaiK/iupi                                     /lump Алекачпич  )1ихатр(мич

cnrip, мпр\чпутчт>ри1патмкп.1ирдьон>нансолбуйзр наал.ттын           (3866-1928)         (3836/923)                                       (1868-1925)      0895-3932)
туруорсубута. Салшы Сахасирипр училищ; н.талтта, (.ккуолаьа

наука теруттэригэр уорэтнинэныунурдаммакка, OBO.wpyюсу.

ларствсикай сулууспапв. обшестаеннай атоххобэлзмиипри чор-

бнггии бзикзтззбнгз. Сир (HrohyyTynip льон ссшоон оноаубут

сирин кипи лыншт» быллыип ы.тлн бнэрии курлук куЬабан

альынат тумутэр бурдук ы11ыьпаcuk'iiefxir, <хчихr.ihiaxvi ур.тпбчт

лизн уонналл аиш лирин с>х>лIхчаахбо|иivpyiимары lypyxipcy

бута. Лттммш.м I К 17S9 с. Госуларствсннай совет Аржаков

бшалнын корбуго. Докумуон куопуПата Россия Наукаирын

Ака.лгмиятынархыыбын Санкт-Петербурд.уц>ыфилиатыгар.VT-

раллансытар. Кзлшгни историктарЬгтиэ1ии.ггтрнн>н, Аржаков

туруорсууларасахалар бэйалэрин6зйэлзрэса;1ачлыы.тарынет и -

Ьз сатавИын н а бастякы хешонууэтэ.1819с. Сибиир гснсрал-iу-

бернаторынананаммьп граф М.М.СпсранскаИ С>ы|Ийыа1ынаи

1822с. хУчрежлеиигдтяуправления Сибирских губерний» дюн

суруи право1м1й /хжумуопу кмгтл «Туспа урлустары (иноролеи-

тары) садайартуЬунан» Устаапка ыраахпиЦра -ХдгкеднлрI иши                  Окое.чов       Намхкин                                           Гулкой             Жаркое
баптаабыт. Бу«Усгаап»уонна«Banaliiaamnai» 19i7c..'uc>ihi куусп-                                                                             Петр          Ноли Нихохаекич
ригзрсылдьыбыгтара.Саха1ар*анзЬ|иизкгаргастар1Х.талар (ки-          Николай Николаевич      Семен                                        Николами*
и/кттр). y.iyycrahuMMiap ку.тубатарыраахтааг.ыбы.тааЬынолох-            (3897-3939)     Еп/кра)к-лчшч                                                       ( 1,М7 /938)

толхсалаагаларынан бушбултара. Кишизргз фджланекай дьыл- рмгар«оброк,ди ки х, лууНанаиизспрсотулуинулар»дизн кэп- сорутунейаогуугаyiavaiiулзни ыыппьтта. Итисыл Боровой улуу-

лаларыкорзр уонна ;>ы1шрым ы.тыкар(суупуур)бы1иш| бт р т - с л иидjp сорохтумукгзрин телсграмх1атаабьптара.Делегация hyn Соестын сигзрииттзхкомитстын прсзссдателинзнбыыбор-

либитэ. Устаал этэринэн. туспаурауегарбяТлчзрин еокуоииарыи у.1Э1И1Э|>улахан суо.тгл б i;hi.t.t»ii -Якутская окраина» Xiihuar даиар.
уоннаабыычайдарынтутуйан туран.Стеннойсаюпамы i,»j»m- редакшша бэчэзгтээбиг». Hm»r.->iiei.ti6yu.«H6apjn Кулумиуу!» 1924-29 ос. Il.l I.Окоехнш Миеква{р| учтршмруоннаул 1лиир

йэргзбнроапгАммыпвра. Ононсибээоээн 1824е.сахатойопоро Норуот уврЭБИриитин Бу|ун Роееипгаа^ы 1-кы сгеБиор Саха кзхшгэр Моемытонна Инажмиi-Иовк.'сснекай кхмрапарраГихии

Иван Мигп.ткип - Г.орогюнудуубун кулубага.Савва Кири.гтин - сириттэнзелегатбы11ыьггынан кыпан. СачауобатаЬыгаручуутал кагтсктивгарытарпарти(1иайбу||ууну-хашыныбарбыга. Партия

Хана.ласулууЬунбоЬталыга, Николай Рыкунов(Ханалпс) Иркут- тиийбзтинти Дмжууекайга учууталссыинарнятын аБпрыуонна Киин Комитстынаппараатыгарулэлээбитэ.Дьокуускайга эргил-

скайга тиийэн 4 ый устатауш »н »С иконах и обыкновениях xaahMHjcyoiynipсахалыыуорзхюшигхлзрннбзчтлтнири 11р«ви- лззг. Н.Н.Окооювараасгаршйнай улэБэ, ал иЬигэртустадхулз-

и ирсалссулисствусмыхуякутовЯкутской оГхчастии округа»дичи тельство иннигэртуруорсубуга ИгисылДьокуускайгаУчуутал лин таЬынан >Кыым» xahuai релакпфынан, плртийпаи.шку-

правовой хдйисхалаахдокумуонубзлэмнээбнттэр. IS24 с. Саха ссминарията аЬыллан. кини xuharorap саха чулуу уалаттара. мухзннары сахдтыи тылбаастыыр комиссия сдлайааччытынан,

уобалабыи тубермаюрымап амаммыт И.Б Иейдлер Иван Ми- М.К.Аммосов, Г1АОйуунускай. И.Барахов. С Аржаков.сахабзе- партия уобаласгаабы Комитстын II оекрстарынан. 1931-1938

галкин Степной Думаны гзрин >р iyliyn.ui зтиипш пГкчюут i raxu>«ieiMiuu|xi, наукаjoKnipipipa АЛ.Егоров, Л II. Харитонов сылларга улэлоэн идеологаческай лидер бкБыьпинам удачам

Окон 1527 сытолунньутугар И.Е.Мига.1кин байьиыктаахсаха >х>.да. учурэммипэрэ. Онон Кулумнуурлуру*ipcyyiaсуун jopyiu а»шритеты11амлу1к111ар. КиниССРС УрдукуСхж:л им бастакы

киюзепрз (тойотторо)историческайсуххтчаахсахаларйосгакы ламмьпа.                                                                         быышрындепутата. 1939с.сымыiiaiiaiiбальыллп репрсееивла-

быыГх1р>ьтии|.«са.тлйароргэкн.трынтэрнйзр1э 6ыраапылбьпла- Боропон улууЬун суружсута Говоров И.С. кэлин И.И.Крж|н нар.

ра. алминистрацинтыгар тылбааечыт ынан улэлээбитэ. АБата Сте­ Манна закатан абыннахха. ааспыт уйэ 20-30-с сылларыгар

1830 с. Степной Дума 7 улуус мунньльын ыытдн Николай 1 пан ГоворовСтепнойДумаезгээтэлэ этэ. Афанасьев Н А (Дуп- Уус-Атдлн ыччаггара II.Н.Гуляев (кэлин Казахегатга М К.

ы|хттаа$ымы кыпа кврсуЬуут*дспутатгарыталартуЬушн «гтта суи ку.туГхоа)Кулумнуурбиирсандашилтара зтлзр. Иккизн »Са- Аммосовы кыпа улэлээбитэ). Иван Готовцев. С-Нахшииш ком-

путннапх кордоБутсурутубитэргаппита. СахаларСтенной Дума* хатарсоюзгарын» Киин Комн1С1ь:нчнлиэинэрэ. Кулумнууру СОМСЫобкомун I-кы еекрста|Х'ырынан у.п.тлГжттф»

лпратоЪоза IS38сыллаахха Иркутская генерал-гуГ*рнаторыиан кьпары 1935с. хааллыбытгарл. *Саха:арсою»арын>дьыаи1а Ув|»х наркома «Сахатылын уонна а.'4 шттын комиссиятын»

сабылыннпр. слхаларбэйзни салапынар кыахтаахларын олоххо Ирк\тскаПдаар,ыухжуруксуутутар1908с. керуатубугэ.«Буруйлаах прсдсслатслииэн талыллан улэлиир. И.Н Жирков 1933 с.

лакадстдлбыт блстакм лрпекынан бухалар.                             иноралецтлр» В В.Ннкифоров. И.С.Говоров. П.А.Афанасьсв, «Культурная тутуууонна Сахатылын онтсулунсоруктара»диэн

Историческай наукаликтора П С Троевбхтнэтииринэн. Саха Д В Парфенов, П В.Слепцов ын-ырылландьуулгэтурбултара. дакылаатыгарсаха тылын госуларствсннайтыл отгеруу. оскуо«

нациоилльнаи ите.гию-иииипгн лидерз В.В.Никифоров - Ку- Г1росрессилнлйойдоох-caiтапаих,оччотооБугас.тйлыылаахтич- лдтаргл торообуттылынан упрзтии. наииональнай бзчэзтиса-

.лумнуур Степной Думаулттигэрурпукшанабылы битрэм туран, ность бмЬымтинан бзЯэноруптауорзхгэнзрнпр, гитсо-дтаИаса Йын11лрыысоруктар|.|гпрдири1гыршыы11ыототрб\ла. Или со-

18-е уйэьз Саха сиригэр бэйэни са.пайынымга оннооьор авто- тупсарыгаруюяхпит(ЧГАиросоиетскай кзмнэт>0)хтсотут.туТлла. руктарбилигин лдедныеххшдтарынсутэрэ иликтзр.

номияныолохтуургатиийзхолонууларбаалларын хатобурлуур Отгонбзйзлэрэсоветекай кзмнчкы.лахохку11»лугарбаттыгастаах Быйыл муус уетар 27 к. Саха Рсспуйликатын государствснно-

Эбиг. Ишнниктуму|у B.B.11ик1и|н1ров- Кулумнуур 19(№с. «Матс- баай-тиион дьондиэн угуетэрз репрессия сизртибзлзрзбхчхт- Бын быриБынньигар СР Претиденз ЕЛ Борисов манных лизн

риалык историиякутскотосамоу-.11хис1ения* лизи мег.пый1пыг.ф GyiTjpu, ьтатары н , ypyy.Kipi.iiiкыпа имнри эНзр. государстнси- ЗЙ1Ш1ИНбз.чи »"иир то|>ин.-но\: * . БиБиш исгоринбытiio.tkim

онхзрбут.                                                           май политикасойуолааЬыньнар iyfi юигп ip i. КинилэрTjwiy»- чсскай упина илео.м>гический.toimiutuii 6ocxiii<»iyiixr.eix. Опои

1905с. Сибиир норух>гтарытарэсмс1воса1А111а 1ынаих\хоки.:- рэхтэммит оьо.лоросахаттаи басгакы уорзхтээхврач, ветеринар, СР Г1|*с.ниенин иНимэн muiay уонна рсспуб.ткка>'|уонаГиарын,

лзрзртубулык уураахтпхеыбыта. ОнуСахауобалзИык саталтата юрист, мстсоралог, учуутал 1иж'.>ригзр Москва. С-Петербург, историктарын иг» у.тэ{,эхадбуутумэр рслакиионнай хамыыБы-

собултЛзпез уонназемствоолоххокпирдэБикэсахаларбылааЪы Сергиев-Посад. Омскай.Томскай. Каинь. Владивостоккуорал- йаныгзрийзртэбыНаардыбыт. Кинилэр ко.мелорунзн аны 3-4

былльаЫахгара диэн улаканнык езрзхздийбиттзрз. Земство глрмнануорэммитгаролохтхжСхфыахт.фыгарди'.фиолох ииникн сылынан «Сахасирин сака исгорията»дизн фундаментельиай

бэйзнисалайыныыгабыгасгаах корунч т . 190бс.тохеуннь>-4 кирбиипнчрсыд;1ьыбып:1рл.                                                        уонналыипп >хкинипни ырыганончурухххтусгаахпыг». Лреит-

кунултр В.В Никифоров6эйэп<нлы1ЭТиприни1шативнайболоту Со&етскай былаас бастакы сылларыгар Саха тосударстьсн* ленгтыл згнитиибутуутугэрСР Правиге.тьство1Ы1-Л|>му ятйнай

муннышС\воjTjpnirjprjбоппуруоскотосор. «Сахалар союзтара* HohbiHбигзроп1итэкультурнай-сырдатартэрилтэлэринсайын- дьыала сайдыытын тургэтэтэрльаЬдлы ыларыпарсорулахтаата

пр01'раммашгарбэйзин-бзй тбмНалрынарин.салпйынарын мо- нарыыгаулахан кылаатыи киллзрсибнт киЬинэн В.Н Лсоигьев Быйыл Россия Презиленэдойдуга История сыльш биллзрби-

дьуйар6ала1тыанньашх эгэ. Сохи киин комитглтнсастаабыгар :гп». Кини IIЛптй iгтБилюпрВблбытЛ1*»зкзргэнипзрторообуп. тинзн едханорутттунинннкикзекилинтчБутартхрууласпытуонна

Афанасьев ПетрАлексеевич (Дупсун кулубага), Васильев Иван Саха бастакыкатухжэюристунрнгст ц, i.Льок»ск;и1л;1ЦА^духов ИЛ«поруIIбизрбиг чулуудмгамут олохторунуорямигз, чппчу-

Гаприлмпич. Говоров Иннокентий Степанович (Олтвхсуруксу- най семинария кэннипэн Томскайиааьы университетюри.ли- луурсадьоБун хардиылартгоПуллчохтарализн эржэбит.

та), Попов Ил1л Алгксосвич. Слепцов Петр Вонифэтьсвич >х>ла чсскайфакультстын бутэрбигз.СуурбэЬис сылларга«Саха омук» З.Б ЕЛ О Л Ю Б С К А Я , улуус историятын муж&ын директора.