Page 1 - Буойун, наука туруу үлэһитэ, саха литературатын чинчиһитэ
P. 1
—
^урү^аһарҕата О Ум муллу бит мат тар Ахсынньы 4 күнэ, 2013 с. СЭРЭДЭ
ННННИВНЯВММИММНММВ1
Буойун, наука туруу үлэһитэ, саха литературатын чинчиһитэ
_
.»
,
,
_______ -» ____ п л аг
___ лл
.
Хяяр дщушшыг, фшотесш при шдт urepaippui яряпя, иряя, шыя, при мерам 13. Хмырн прийрп 90 сытя персе
эрэ эта уонна 80-тан тахсыбыт хранило ишҕа май гынпыыр хос- үорүүлээхтик бэл иэтээбиттэрэ Мэлдьи инники кирбиигэ
эКэлээх этибит. Окон бары эп- ко олорбунпут. Сэрии встсра- Биһигини иккиэммитии нэһи-
ниэтинэс миэхэ суктариллиби - ныгар уонна канлидаттарга лиэк бочуотун кинигэтигэр Ам ДОЙДУ1 ty комүскүүр Улуу бархазтгарбакка. хайдах дьиҥ
эбнм улэли ир сир бэрилл иэхтаэх киллэрбит этилэр уонна Онор
та. Эһэбит барахсан italiaa сым- сэрии инники кирбиитигэр баарынан, уругаатгараааттам-
буалан, ыксаан 4-5тогул купрат нэһилиэгин бочуоттаах олох-
нарас. ойдоох. барыны-бары сылдьыбыт, оччотоооугасүүр- матсуруйааччыны - В.В.Ники-
сатыыр эта. Сарсыарда, кунус салалтатыгар, встсраннар сэ- тоохторо О1горбуттара. Нико бэччэлээх саллаат уолаттар, форов - Күлүмнүүр ОЛОбУП,
чэй бэлэм, киэһэ миин буһа- биэттэригэр. прсзидсннэргэ лай Захарович У ус- Алдан оро- билигин хаар манан чанчык- айа) I хаалларбыт нэһилиэстибэ-
тиийэ кордоһүу суруйар эта да, йуонун бочуотунай олохтооро
рыллыбыт буолара.
дьиэ биэрбэтахтарэ. 1999с.ин- буолбута, республика культу- гаах ытык кырдьаҕас дьон буо гин НЗ.Копырин иссүрэбинэн
Ол iomi гэ дьааһыла. оҕо с аала лан олороллор. Оннук ытык ылынан, чинчийэп.дьоһуннаах
сууккалаах этилэр. Of,аторум суллаан xatrac отто параличтаа- ратын үгүолээхүлэһитин алтын дьоннортон биирдэстэринэн монографияны саха льонугар
нэдиэлэ бастакы кунутэр ба- быта. Биһиги 4-с этээскэ оло- и I гэрбиттарэ. Дьокууекайдааьы Николай Захарович Копырин илииуунна. Н.1 ЕПавлов-Тыа-
раллара yoi tn а 11эдиэлэ бүтаһ ик рор буолан даачабытытган ба- Научиай киин үтүолээх үлэһ1гта
буолбута. Абыс уон сааһын буолар. Кини уот сэрии сиби- һыт очурдаах олобун туһунан
кунутэр кэлэллэрэ. Онон мин рарга-калэргэ котоҕон таһаарар
тухэлуутутар институт үлэһиттэ- ниэс ардаоын аннытар үс сыл кинигэтэ сотору бэчээттэнэн
үлэлиирбэр комолоспүта. 1965 этибит. Ол иһин ыксаан куорат
рэ дьиэтигэр кэлэн бэлиэтаэ- инники кирбиигэ сэриилэспито, дьон-сэргэсэ1гээриитин ылыа
с. эһэбитолоп, оралорум аста- кытыьпыгар аллараа этээскэ
биттэрэ уонна «Гражданскай оссо икки сыл Ийэ дойду хо- диэн бигэ санаа баар.
рын күүлэрэхаалларарым. мин льиэбитнн атастаспыппыт.
ханна барарым, хаһан кэлэрим Николай Захарович ytra килбиэн» бэлиэни туттарбыт- нууларын остоохмиинэлэрит- 11 иколай Захарович сэмээр.
биллибэт эта. илиита улэлиирэ. Онон ыал- тара. Онордор уонна эмп хол- тэн ыраастаспыта. Саллаат үгүсайлаанасуох дири1гпикхо-
боһутун туруорсуутунан миэхэ ытык иэһин чиэстаэхтик толо- рутан чинчийэр. Кини научиай
Киһи кэрэтэ, кэргэн кэрэмэһэ этэ эмп үлэһитин туйгуна диэн бэ рон дойдутугар этэнтгэ эргил- үлэлэрэ бэйэтин курдуксэмэй-
лиэни биэрбиттэрэ. Николай
лэн кэлбитэ.
Захарович льүккүордээх үлэтин Осо сааһыттан торообүт то- дэр:у1га-ха>гас халыйыыта суох,
Мин Уус-Алдашга ананан 11 иколай Захарович ас пи ран - дьан ла баран контрагыкан те тас дуйа, кыраасклта суох, уута-
1949 с. атырдьах ыйын 9 куну- түмүгэр 17киннгэни бэчээттэ- рут тыл абылаиар ылларан, хаара суох, аабааччы лууһатын
туратын бугэрэн куоракка улэ- ма клан үлэлиирэта. Кини ин тэн таһаарбыта, 360-тан тахса
гэр Онорго фслълшсринэнулэ- лии хаалбыта. Сайсарыга 3 хос- кини саха суруйааччыларын гаарыйар иһирэхтылынан су-
ститут дире кторыгар В.Н. Ива ыстатыйаны бэчээккэ таһаат-
лии кэлбитим. Мин иннибинэ тоох мае льиэ биэрбиттэрэ, новка олус махтанара. Бииргэ тарбьпа. Киниханныкхаһыак- уус-уран айымньыларын умсу- руллубуттар.
үлэлээбит фельдшер армиям онон биһиги 1965 сыллаахха үлэлээбит институту)! дьоно ка дуу, сурунаалга дуу, хаһан гуйан чинчийэр: «Олобутыын- Николай Захарович оссо биир
барбытэтэ. Оччолорго Эһэлээх куоракка коһон киирбинпит күүс-комо буолаллара Мср- ханнык ыстатыйатахсыбытын наан кордорүү». «Саха поэзи- дойдулаабын саха биллиилээх
боһүолэгэр барита 18эрэдьиэ Мин Сайсарыга ооо консульта- злоткам кэлбиппит кэннэ, ор- ятын дьүһүннүүр ньымалара», поэгынСергей Васильев—Бо-
Баара. Миигинурутсанитарка- ииятыгар үлэоэ киирбитим, үлэ дук Кыайыы кунутэр бииргэ бэлиэтиир эбит этэ. Наадалаах С Р. Кулачиков - Эллэй, Ти poroi 1скай олобУ! t. айар үлэти 11
диэбит ыстатыйаларын кыры-
лыы сылдьыбыт Емельянова элбэх этэ, онон дьиэбэр киэһэ үлэлиир дьахталлара кэлэн йан ылан мунньара. Ор сыл- мофей Сметании, Күлүмнүүр, гуһунан суруйаары элбэх маггы-
Екатерина Семеновна уонна эрэ кэлэри м. Oi юрдор бары кэ- эҕэрдэлээн, ыллаан-туойан ларга муспутв куул кинигэлэ- Гыаһыттустарынан улахан мо рыйаалы хомуйан. саралаан
кини кэргэнэ Сергеев Николай риэта биһиэхэ кэлэллэрэ, ким сэргэхситаллэрэ. Ордук Сар- рин бэйэтин институтугар бэ- нографическая үлэлэри суру- эрэр. Ол баба саиаата олоххо
М ихайловичтаахха биир хоско ыалльыбыт, ким бэйэтин наа- лаана Платоновна (Ойуунускай лэхгээбита. Тоьус дьйаһык суру- йар. Оттон кини литературная киириэхпш!
олорорго анаабьптара Биирлэ латыгар, эбэтар студент буолаа- кыыһа), А.Н. Мырссва үчүтэй нааллары, кинигэлэри Онор критик уонна публицист бы- Тоһо да үйэ үс чиэп i гэрин кзэ-
Катя: «Николай Захарович куо- ры уорэххэтуттарса киирбиттар куоластаах этилэр. Биирдэ бы- библиотс каты гар бэлэхтаэбита, һыытынан үлэлэрэ 200-кэ ах- рэтгэр, Николай Захарович
раттан уорэнэн кэлбит эбит», хоноһо буолаллара. Арыт па- рааһ ын и ьыкка би и ргэ үлэлээ- биир куул кинигэни Сыдыбыл сааннаахтар. Николай Захаро мэлдьи олох инники күонүгэр
— диэбитэ.Туннугунэн кордох- Ьаа элбэх буолар этибит. Ооо- бит дьахталлара кыра бейдж алдьархайгатүбэспитоскуола- вич тоһо да сааһырдар мэлдьи сылдьар.
пүнэ, биир КИһи КИЭ1Г-КИЭ1П1ИК лорбуп: «Аарыи эрэ, хаһыа биэрбиттэрэ, онио «Копырин тыгар ыыппьпа. Ыалдьан баран плох инники кирбиитигэр сыл- Сардаапа 0ЙУУ1ГУСКЛЙА,
харды ылаан оскуола лиэки ба буолбуппутуй?» — диэн аһаары Николай Захарович, с.н.с., хаһыаттан ааьан «оннукааттаах дьар. филологической
ран эрэрэ. Драй биирлэ, caira гыннахпытына этэрим. Оҕо- к.ф.и.. самый человечный че кинигэ тахсыбыт, ону баран Аныгы алох кордобүлүнэн, наука кандидата.
фельдшери короорү буолуо, лор: «Маама, 15 киһи буолбуп- ловек» лиэн суруктаах этэ. Он атыылас» диирэ, мин атыы- партийная идеология халыы- 23.11.99. Дьокуускай к.
Афанасьев Ерсмсй лиэн киһи- пут», —дииллэрэ Сорооорхт- ио кини наһааастыммьпа.үор- лаһарэтим.
лиин льаарбайакэлбиттарэ, ок бэх буоллахпытына улахаи уо- бүта. «Мин туспунан үчүгэй ой- Ни катай Захарович олоҕун Үтүө майгытын умнубаппыт
но арыйах тылы кэпеэппиппит лум 6 6ухаа1гка килиэби атыы- лобүл хаалбьгг», - диэн бейд- чиэһинэйдик олорон барда.
быһыылаара 1951 с . сааскыт- лаһара. Мин 1 киилэарыыны, жин сскрстарыгар кыбытан ил- Туох баар күүһүн торообүт Са- Биһиги, Онор дьоно, Н.З.Ко- махтаһар этибит. Куоракка
тан кыралаан билеэн барбып- 1 киилэ саахары кун аайы ыла- дьэ сылльыбыта. хатын сирин литературатыгар пырины бары ытыктыыбыт. киирэн ачордахгорунасоробор
пьгт Онтон 1953с. саасхолбос- рым да саахарым сороҕор 11иколай Захарович хаһан да кыра да буоллар кылаатын Букаолбиһиги киииттэн элбэ- ыалдьан кордоро. сороҕор күү-
пуппут. Холбоһон баран кыа- тиийбэта Миигин бииргэ улэ- ИЛЛЭҤ сылдьыбат этэ, наар ки- хаалларда. Николай Захарович би билбиппит-корбүппүт, ис- лэйдии киирдэхнитинэ кини-
рараедьиэрэолорбунпут. Кли лиирдьахталларым: «Таня как нигэ, сурунаал ааоан, суруксуг- биһиги 1957 сылтан бииргэ тибиппиттаайара буолуохтаах. лэргэтүһэрбит, хонорбут.
ники дьиэ атыылаһан, онтон цыганка», — дииллэрэ. ол мин таан тахсара. Кини Оиоргоулэ- олорбуппут, наһаа эйэлээх, Кини биһигини оскуолаба үо- Саамай кэнники балыыһаба
аймахпытын кемалоһүннэрэн кун аайы сууккам эрэ тиийэр лии сылльан наар физкультура биирдэ да этиспэт, куоласпы-
VKHI ХГГ»ППГТ-Ы» Vt.lt.tR К — рэппитэ. Чуумпх. накыл кэп- биипгэ гыппы ппыт 1 Кукулай,
дьиэбитин салраан улахаи дьиэ аһы атыылаһарым иһин. отгон уруогун ыытара, бэйэта да кы- тын үрдэтэн кыыһыран саггар- рэппитэ. Чуумпу, иаеыл кэн- оииргэ сыппыпныт 11 ьукулай.
Таня уонна мт I. Онно күн аайы
лэммиппит Бизе орону торо- нууччаларга элбэх киһи хом мо ратык спордунаи дьарыктана сыбаг этибит. II и качай Захаро сээннэрин, сүүрүүгэ-когүүгэба-
тон. улаятыннаран. сорохторо то чахчы. Хата Николай Заха сылльыбыта, оройуон, респу вич ыалдьан баран 12 сылтан тыһыннарыыларын олус сэр- корсүһэрбит. Элбэби, арааһы
бойзлэрэ талан ылбыт уорэхта- рович хоһугар киирэн суруксут- блика күрэхтаһиилэригэр кыт- ордук аторбута уонна атырдьах гээн истэрбит, толорорбут. Кэ кэпсэгэрбит. Николай Захаро
ригэр улэлээн. 3 оро үлэ вете таан тахсара. Кинилэр айдаан - тара. Куоракка киирэн баран 70 ыйын 27 күнүгэр 2011 с. орто лин Онор оскуолатын дирск- вич дойдутун, дьонул t-сэргэтин
рана, культура туйгуна. СРэр- нарыттан сии мэһэйдатарэ буо сааһыгар диэри Күох Хонууга дойдутган барбьпа. Суох буол- торынанда үлэлии олорон нэ- олустаптыырын, ьггыктыырын
гиэнин утуолээх үлэһита аатьн i луо ла, са1гарбатэтэ. хайыһардыыра. Кэнники хайы- бутугар 40-тэн тахса сыл үлэ- һилиэнньэбэ элбэх лскциялары ойдообүгүм. Киһини наар үчү-
ылбыттара. Кинилэри биһиги Кини 1967 с. Уфа куоракка һарын быраоан баран сатыы лээбит института комолоспүта. ааҕара- Кини онно ойдонүмтүо гэй оттүн корон кэнсиирэ.
коно,чиэһинэй буачарга иитэ баран кандидатская днесерта- хаамартгэ. Мсрзлоткаҕа коһон Кинини кытта бырастыыла- тылларынан, киһи ойүпэн-са- Дьон куһаъанын, хоһутун була
сатаабыппьп цияны комускээбита. Сайсарыга кэлэн баран тыа таһыгар олор- һыыны киинэбэустанбиэрби- наатыттан түһэн хаалбат холо- сатаабатэта. Онон чахчы айыы
Николай Захарович 1953 7 сыл олорбунпут кэнпэ, таас бунпут. Кини: «Ыалдьыбата- тэ. Торообүт Онорүн дьоно бурдарынан чииэтэн кэпсиирэ. санаалаах киһи кзлэн бардаҕа
сыллаахха үрдүк үорэрии бүтэ- ДЬИЭ биэрбиттэрэ. ОНТОН 0&0- Бым буолларбутыаоа хайыһар- лойдутун буорун аоалан куп- О. I иһин кырдьабас, эдэр да от Кинн үгүо аатын биирэмэтэ-
рэн кэлэн оскуалара дирскто- лорбут улаатан, биируол кэр- дыам этэ»,-диирэ. путтара. Комолоспүтаймахта-
то лскцияҕа хото кэлэллэрэ.
рынан анаммьпа Онтон аспи гэииэиэн. дьиэбитолус кыара- Биһиги куоракка киирэн да рыгар, институту)! дьонугар, Кэлин Николай Захарович- рилтэбэ луу, уулуссаьа луу онор
рантурам кзтэхтан уорэммито мс буалан Научиай киин сала- баран онордору кытта сибээс- «Тыгын Дархан» ресторан ҥа дор югэриэхтарин сон эта. Дьо-
Кэииики 1962 сыл саиатыгар йааччыта II В.Черскэй биир нитин быспатахпыт. Николай олус махганабын таа&ы кытта аймахтыы буолан бурунан да. талаанынан да. үлэ-
аспирантура тыгар уорэнэ бар- XOCTQOXдьиэбиэрбитэ Биһиги Захарович 60 сааһын туолбуту- хаалбыппыт. Мин кэргэним ти нэп да колоһүнэ тоьун! tafia-
быта Ол самна улахаи о&обуг онио 20 сыл алорбуппут. Ки- гар. таарыччы мин 55 саасны- Николай Захарович юргжл уонна кини ийэтинтордобиир МЛЫТКННА.
8 саастаам кырабьгт 8 ыйдаах нигэбит наһаа элбээн книго- н ан онордор массыына ыытан ТВ. НАКЛТОВЛ, 07.11.2013с. Ушницкайддртан буолан ай- үлз ветерана, Онор.
1933-1934 сыллардаахха тыбатахпын собобүн Онтон үлэ кордоһо сылдьара. Онорго
iryyinra биирсиэсгэралээьэ. Ол лэр-иһиллибот гына ту>у эрэ
Онор! о кыра калхолар халбо- Боробонтон Сабунасва лиэн анананучууталлыыбарда Мин оннук улэлии сыддьан Татьяна кэнсэтэллэр. Онтон түүн үоһэ
нон улахаи «Кыһил Кыһа» биэлеэр тахсан ис тиибэ диэн Орто-Эбэьэ учууталлыы бар- Васильевна Никазай Захаро- дьиэти гэр ти и йэн олох тугу да
колхоз Эһэлээххэ бэйэтигэр карантин oiropOyra дым. Орто-Эбэттэн Суоттуга ничка, мин ЕгорАлсксссвичка ситэри кэпсэннэтибит. киһим
тэриллибитэ. Мин ийэм ыаи- Агдм улахаи ооолорун кы дет дом I га сай ы I п гы кэм I гэ и и- утуу-субуу кэргэн барабыт. Ол саҥата кырата. арыЛам бэрт
ньыксьпынан үлэлээбигэ. Бос- тары урэххэопуура. Oihoii мин тээччинэн коһороп баран он оннук олус эйалээхтик Онор диэн дэлби күллэрэр үһү. Аны
туугунан Николай Захарович ийэбииээн Эһэлээххэ ыан- но 2 сыл иитаэччилии-иитаэч-
оскуататыгар үлалээтэхнит дии. саалыы бараллар. Гүүнү быһа
аоата эта. Сайыныи колхоз Ку- ньыксыттыыр буолан окно чилии учууталлаатым. Онтон Николай Захарович олус сы- кэпсэтэн-кэпсэтэн баран туга
талаах сайылыкка коһин тахса баарэтибит Кэлин хогон кыа- 1948-49 сыл Онорго учуугал- ■ыары-сымнамс үчүгэй да май- гы суох тоинон калэдлэрэ. Дьэ.
ра Мин ийэбэр ньирэй үүрэи раьас буолан субай сүоһүлэри лыы кэлбитим. Үлэлии сыл ibuiaax кики эта. Дирскторынан олох чахчы чал алохтоох дьон
комолеһорүм Ол быыһыгар үрэххэтаһаарбьлтвра. Олиһин льан МиинроскаГ.И.Чириевка улэлии сыддьан учуутал тиий- кинилэр этилэр
сайылык оьолорун кытары ийэм тотгорү үрэххэ барбыта. киирэн экстерном 1 сылийипр бэт буолан предмет арааһын Онтон Николай Захарович
оониьоон сырсан ла биэрэр Окон Николай Захаровиһы иедучилишены бугэрэр к урд у к биэрэрэ. Фи экультураны үорэ- 1962 сыллаахха тыл инеппуту-
этибит Николай Захарович он улавтыар диэри корботоБҮМ ган оччалорюоьолорспоргив- гар үорэнэ барар уонна онио
но уон чалааба Кэлин 1947 сыллаахха подго Бииргэ үоскээбиппит, най күрэхтэһиилэргэ наар Бас устунан паукабаулалии хаалар.
Бииргэ торообут баттыларыи товкам үоргэнэ сылльан усулуо- тиан уорэн-когон кэлэллэрэ. Ол кэнниттэн Татьяна Васм-
Н кланы Варяны кьпары ордук буйабыт наһаа молтох буалан үлэлээбиппит Итн улалиир бириэмэбитигэр льевналаах 1965сььстааххабу-
оонньуурум Сайылыкка 4-5 Эһэлээххэ тоинон тахсыбыт. стгэрээт олус кырыымчык буо катын Опортон коһон Барал
ыал оболоро мустаи Николай Местников Гаврн.'1 Иосифович үорзххэ Kop/toimOyi i. Хайэых да бииргэ олороллор эбит Ол лара Ону Николай Захарович лар. Уонна күн бүгүпүгэрлылы
Захарович гэрнйиитмнэн куо- диэн ийэм аймахтарыгар олор- 3 сыл кыайан уорэнэр кыаьым кэмнэ Татьяна Васильевна олох кэмчилээн туттуҥ лиэх- куоракка олорор. Ол да алор-
бшггаан. кылыйан. сырсан оон- дохпуна, учууталым Винокуров суоБунтуһунанбыһаардым Ye Онорго фелышгеринэн ананан тиирэ. Сороҕор ыксааммыт даллор куорикка киидоэхпити-
ньуур этибит Олсайыи истии- Фела) Егорович кодовой кэлэн быраатым, биирбалтым миэхэ кэлэр Элбэх бамйы ноцоруус- куусн угунэн тзгэрээг ыллахлы- нэ кинилэргэ сыддьар. хопор-
бэ ту ран обо бобото ыалдьан Орто-Эбооскуолатыгар учуута- иитиллэр буолан улэднэхнии калаах ншр атынан сылдьан I ына сибигинэйэн эрэр курдук оруурэтибит. Сибэжпитмикун
бугунугэр дыды быспакка См-
олбүтэ Онно Нюта ыалдьан лыиан илдьэ барбыта Олонно икала Онухатаылынан бири- ды>ну эмгиир УЬун-Куолунэн. мохнугэ буаыра Ол быыһыгар леэбит.
дьиэ таһыгар сыылла сыддьан районо сэбиэдиссэйэ Иван кээс таһаараи 1950-1951 сыл- Остуойканан. Кэлэдимэнэн. мин обонньорбунаан иккиэн MqHuATJLlCOM.
кэгэхтэн уорэнэр этилэр Са-
хотуптаа да xoryuua буатарын Никонович ПетуховбирикГЭС ларга иедучилишены бугэрэн Дьуойу, ТаймРа үрэхтэринэи, ниш. кед. уаэ ветерана.
тахсабын Онорго кэлбитим tuP*>Uop олох туум кэлэахтнир. Йын иккиэн уорэиэбараллара.
сыбарыйдд£Ь1н аайы батыһа таһааран биир костүүм уонна Сорок Бири 1М >рэ Остуойкам Ол сыддьан олох ыкса табаа-
11икшай Захарович учуупилыы
оалдьан арылдытга езгааи бооо биир ыйдаах хам нас бэрдэрэн куитг-э икки)Э укудо биэрэн кэ рыстыы буолаллар. Киэбэгин XaapmucKafja: дооорд)улар
буатбугум Ол кыьк онно ал- сыддьар Мии кэрпним буо-
Орто-Эбэьэ бараары сыддьан лэр эта. Татьяна Васильевна II иколай Захарович биһиэхэ кэ Н.З.Кышрим уонна
Ол ыарыыга хае да о&о Никазай Захдровиһы корсо ту- лушгаах Егор Алексеевич Соф £.А. Софронов дьмэ кэреэтлорэ
блбүтэ Мин онно хайаан сыс- роновтыын эдэр уолаттар кер оинук улэһит эта. Мед- лэн уһун киэһэни быһа иһнл-
һэбии. Киниармияттан кэлэн
