Page 1 - Өнөрдөр 18 үйэттэн төрүттэрин билэр кыахтаннылар
P. 1
сш ugoc iv ff, с..Ц
с сща кинигэ
Өнөрдер XVIII уйэтгэн
теруттэрин билэр
кыахтаннылар
«Илгэ» кинигэ кыһаҕа эннэ бэрт өр сырапаһан төрөөбүт нан бэлиэтээһиннэр киллэриллибит
Н.А. Черноградскай «Өнөрдөр Өнөрүн олохтоохторун төрүттэрин- кэмнэриттэн түөрүллүбүт. Дьиҥэ, бу
уустарын барыта үс аҕа ууһун 45
аҕа уустара биирдии бэйэлэрэ кини
умнубат мөссүөннэрэ. араспаанньанан арааран, 1605сылла- гэ буолар кээмэйинэн кэпсэммит-
Төрүччу»диэн кинигэтэ 40-ча ахтан бүгүҥҥү күҥҥэ тиийэ таһааран тэр. Түмүгэр автор төрдү-ууһу билии
бэчээтинэй ЛИ ИС кээмэйинэн суруйда! суолтатын, нэһилиэк туһунан аныгы
таҕыста. Мин бу кинигэни ааҕан бараммын ыччакка бэрт туһалаах сонуну кэпсэ-
төрөөбүт нэһилиэгим дьонун-сэргэ- эбит уонна аҕапыы амарах сүбэтин
тин, төрүттэрин туһунан дуоннааҕы хаалпарбыт.
билбэт эбиппин дии санаатым. Оҕо Николай Алексеевич бу сүдү үлэни
Кинигэ автора Николай Алексеевич
Черноградскай Уус-Алдан улууһугар эрдэхпинэ Өнөр түгэх үрэҕиттэн дьо- оҥороругар Дьокуускай эрэ архыы-
нум бастакы артыалга киирэн, ала-
биллэр-көстөр киһи. хомойуох иһин, аска көспүппүт. Нэһилиэк таһыгар бынан муҥурдаммакка, Москва,
кинигэтин көрбөккө, олохтон туора- Санкт-Петербург куораттарга тиийэн
ата. Кини Уус-Алдан улууһугар Өнөр Бөрөлөөххө, Дүөндүгэ, Бороҕоҥҥо үлэлииригэр кыах биэрбит, кинигэ тах-
уларыта сылдьан үөрэнэн сэттиһи
нэһилиэгэр Ойуун аҕатын ууһугар 1929 бүтэрбитим. Дьокуускайга педраб- сыытыгар үбүн-харчытын дьаһайбыт
сыл алтынньы 11 күнугэр төрөөбүтэ. уолугар Владимир Николаевичка ис
1958 сыл күһунүгэр Дьокуускайга тыа факка үөрэнэн истэхпинэ, Аҕа дойду сүрэҕиттэн дириҥник махтаммыт.
хаһаайыстыбатын техникумун бутэрэн, Улуу сэриитэ буолан, фроҥҥа бар- Ити курдук, «Өнөрдөр умнубат
дойдутугар агрономнаабыта. 1962- бытым. 1947 с. эргиллэн, салгыы мөссүөннэрэ. Төрүччү» диэн бэр-
үөрэммитим. Онтон кырдьаҕас дьом-
1967 сс. Саха государственная уни- тээхэй, Уус-Алдан улууһун Өнөр
верситетын историяҕа салаатыгар, мун иитээри 1949 с. кэтэхтэн үөрэххэ нэһилиэгин дьонугар эриэккэс,
профессор Г.П.Башарин куруһуогар көһөн, Өнөрбөр уонтан эрэ тахса сыл ураты суолталаах сиэдэрэй бэлэх
дьарыктаммыта. 1967-1968 сс. үөрэх учууталлаабытым. Онтон Дьокуускай оҥоһулунна. Билигин хас биирдии
дьылыгар Бэйдиҥэ аҕыс кылааста- га тыл уонна литература институту- ыал бу кинигэни уура сылдьан, кимтэн
ах оскуолатыгар дириэктэрдээбитэ гар үйэ аҥара үлэлээбитим. Инньэ кииннээҕин, хантан хааннааҕын лоп-
Салгыы оройуон киинигэр коммуналь гынан, нэһилиэгим дьонун, олохторун- бааччы ыйан, толору кэпсээн биэрэр
ная уонна тупсаран тутуу комбинаты- дьаһахтарын билиим көтүмэх, үлэм, кыахтанна. Ити билигин үһүс, наайы
гар начальнигынан анаммыта. Дьэ ити идэм туспа буолан, ити хайысханан гыннар, төрдүс эрэ көлүөнэбитин
кэмтэн ыла оройуон таһымнаах хаһа- дьарыктанар кыаҕым суоҕа. билэр аныгы дьоҥҥо, XVIII үйэттэн
айыстыбаннай-салайар үлэҕэ 1995 с. Билигин «Өнөрдөр умнубат төрүккүн билэриҥ, хайдахтаах курдук
диэри сылдьыбыта. мөссүөннэрэ. Төрүччү» диэн кини ураты суолталааҕый!
Николай Алексеевич быһаарыыны гэни сөҕө-махтайа ааҕабын. Кини
ирдиир боппуруостарга бэйэтин гэ нуучча хаһаахтара кэлиэхтэрит- Николай КОПЫРИН,
көрүүлэрин, санаатын, ыстатыйалары тэн саҕалаан билиҥҥи кэмҥэ диэри Өнөр нэһилиэгин, Уус-Алдан
оройуон, республика хаһыаттарыгар аа^ааччы бу баардыы көрөрүн, билэ- улууһун бочуоттаах олохтооҕо,
бэчээттэтэрэ Суруйар, айар баҕалаах рин курдук хомоҕой тылынан сурул- Аҕа дойду Улуу сэриитин
буолан, Өнөр нэһилиэгин бастакы лубут. Үс бөдон аҕа ууһунан - То^уй, бэтэрээнэ, СР культуратын
кинигэтэ тахсыбытын кэнниттэн, биир Халбаах, Ойуун аҕатын уустарынан үтуелээх үлэһитэ,
дойдулаахтарын көрдөһүүлэрин быһа араарыллыбыт. Манна хас биирдии филологическай
гыммакка, бу үлэҕэ ылсыбыта. Ити- аҕа ууһун Саха сиригэр нууччалар наука кандидата.
кэлиэхтэриттэн ыла, бастакы суругу-
