Page 1 - Норуот Улуу Кыайыытын уйэтиппитэ
P. 1

Аржаков, С. С. Норуот Улуу Кыайыытын уйэтиппитэ / С. С.
                                  Аржаков // Забота. Арчы. - 2001. - Сэтинньи 8 к. - С. 13.

                                                     КЭРИЭСТЭБИЛ

Норуот Улуу Кыайыытын

                                  уйэтиппитэ

                                  курдук” диэн хойуккаан'Н'а диэри  сирин тыылга улэтин толору ис-    рин туИунан фронт бэчээтэ” ,      Д.Д. Петров улахан патриот
                                  холобур окостоллоро.              ториятын суруйбута. Научнай-
                                                                                                      “ Ветераннар ахталлар” диэн ки-   киИи этэ. Кини дойдутугар Уус-
                                       Дмитрий Дмитриевич 050 эр-   кердуур улэтин yhyc туЬаайы-
                                  ДЭ5ИТТЭН хайаан да урдук уерэх-   ытынан кестубут докумуоннары      нигэлэринэн бэчээттэнэн тахсы-    Алдан’нга сотору-сотору тахса
                                  тээх специалист буоларга ба^а     бэлэмнээн бэчээттэтии, дьон-
                                  санаалаа^а уонна ону толорорго    норуот билиитигэр-керуутугэр      быттара уонна Asa дойду Улуу      сылдьара. БиЬиги даманы
                                  бэйэтэ дьулуурдаахтык турумму-    тайаарыы этэ. Бу улэ научнай су-
                                  та. Ол курдук, оскуола^а учу-     олтатын кытта тэн’н'э дьою то-    сэриитин историографиятыгар       ТО5ООСТООХ            кэмнэргэ,
                                  уталлыы сылдьан Дьокуускай-       сэргэ5э улахан практическай
                                  дааьы педагогическай институт     туИалаах буолбута. Сэрии кытты-   ыйааИыннаах кылаат буолбутта-     убулуейдэргэ тубэЬиннэрэн
                                  историческай отделениетын кэ-
                                                                    ылаахтара, инбэлииттэрэ, ге-      ра- «-V/T                         ыныра турарбыт. Ол сырыыла-
                                  тэхтэн уерэнэн бутэрбитэ уонна    ройдар, кинилэр огдооболоро,           1985 сыллаахха Бэчээт сону-
                                  1948 с. ССРС наукаларын акаде-    osonopo, кэргэттэрин, а&аларын                                      рыгар куруутун кэриэтэ Asa дой­
                                  миятын Саха сиринээби филиа-      бойобуой быИыыларын, утуелэ-
                                  лыгар аспиранынан киирбитэ.       рин иИин араас чэпчэтиилэри       нун агентствота Д.Д. Петров Са­   ду кемускэлигэр елбут буойут-

                                  Историческай наукаьа кандидат     ылбыттара.                        ха сирин дьоно кыайыы дьыала­     тар пааматынньыктарын он~ору-
                                  буолбута. Онтон ыла бутэИик
                                  кунугэр диэри олоьун буус-             Учуонай yhyH сылларга сын-   тыгар он-орбут кылааттарын        уга, музейдары тэрийиигэ субэ-
                                  бугуннуу наука^а анаабыта.        дал5аннаах улэтин тумугэр Обо­
                                                                    рона министерствотын байыан-      туИунан ыстатыйатын бэчээттэ-     лиирэ, кемелеИере. 1965 с.
                                       Дмитрий Дмитриевич Петров    най архыыбын араас тугэхтэрит-
                                                                                                      эбитэ. Ол ыстатыйа хас да омук    оройуон киинигэр “Xapasa
                                  доруобуйатын туругунан саа-са-    тэн саха биллиилээх сэрииИит-
                                  адах тутан дойду кемускэлигэр                                       тылынан тылбаастанан тас дой-     тердугэр” ат тебелеех улахан
                                                                    тэрэ Н.А. Кондаков, Н.С. Степа­
                                  сэриилэспэтэ^э. Ол оннугар        нов, А.А. Миронов, М.М. Стрека-   дуларга тар5аммыта. Онон Саха     тойон сэргэни кини уонна Сер­
                                  бэйэтин уелээннээхтэрин, биир     ловскай ессе Asa дойду Улуу сэ-
                                  дойдулаахтарын Asa дойду Улуу     риитэ бара турдаБына Советс-      сирин сэрииИиттэрин туЬунан       гей Васильев субэлэринэн Улуу
                                  сэриитин сылларыгар фрон-н-а      кай Союз Геройун ааттарын биэ-
                                  геройдуу oxcyhyynapbiH, тыылга    риигэ туИзриллибиттэрэ хайдах     аан дойду ааБааччылара билсэр     Кыайыы 25 сылыгар анаан туру-
                                  хорсун улэлэрин кердеруугэ
                                  ейун-санаатын, куу1тун-кудэ5ин    эрэ кетутуллэн, керуллубэккэ ха-  кыахтаммыттара.                   орбуппут.
                                  биэрэн туран улэлэспитэ.          албыттарын булан таЬааран ки­
                                                                    нилэр геройдуу быЬыылара тил-     - Д.Д. Петров А&а дойду Улуу      1994 с. куИуеру Дмитрий
                                       Биллэрин курдук, сахалар     лэрин ситиспитэ. Биир дойду-
                                  А&а дойду Улуу сэриитигэр биир    naasa М.М. Стрекаловскай кини     сэриитин туйунан улэлэрин угус    Дмитриевич биИиги тиИэбин

                                  бойобуой дивизиянан эбэтэр        елбутун кэннэ Россия Геройа бу­   историк-учуонайдар, беден-        керсубуппут. Онно мин Улуу Кы­
                                  ханнык эрэ воинскай тумуллуу      олбута. Онон геройдарбыт албан
     Быйыл сэтинньи ый 8          керунунэн сэриигэ кыттыбатах-                                       байыаннай        начальниктар     айыы 50 сыллаах убулуейун тэ­
кунугэр, баара буоллар,                                             ааттара тиллиилэригэр дьин-нэ-
Дмитрий Дмитриевич Петров         тара. Алта уон тыЬыынчаттан       эх теруту уурбут киИинэн Д.Д.     урдуктук сыаналаабыттара. Эссе    рийиигэ республикатааБы пра-
80 сааЬын туолуохтаах этэ.        тахса саха саллааттара араас
                                  воинскай чаастарга кыра-кыра      Петров буолар.                    1981 сыллаахха Дмитрий Дмит­      вительственнай комиссия эппи-
     Кини Уус-Алдан оройуонугар   белехтерунэн кыттыыны ылбыт-           Дмитрий Дмитриевич бэйэ­
Баатаьай нэИилиэгэр дьадакгы      тара. Онон Дмитрий Дмитриевич                                       риевич 60 caahbiH туолар          эттиир секретара буоламмын,
бааНынай кэргэнигэр тереебутэ.    сууИунэн армия, дивизия, полка-   тин идеятын дакаастааЬынынан
Тереппуттэрэ еленнер эрдэ ту-     лар докумуоннарын дойду элбэх     мунгурдаммакка, ону олоххо кил-   убулуейугэр Советскай Союз        кини “Вклад народов Якутии в
лаайах хаалбыта. Олус керсуе,     архыыптарыгар хасыЬан, сэрии      лэриигэ инициатор эмиэ буола-
сэмэй, уерэ^эр кыИамньылаах       биирдиилээн кыттыылаахтарын       ра. Ол курдук елбут буойуттары    маршала И.Х. Баграмян бэйэтин     дело победы” диэн кинигэтин
                                                                    уйэтитиигэ элбэх улэни ыытыс-
буолан 19 сааИыгар педучили-      кытта кэпсэтэн, Саха сирин Asa    пыта. Кини биир дойдулаа5а,       Э5эрдэ телеграмматыгар суруй-     иккистээн таИаарыы туИунан
щены ситиИиилээхтик бутэрэн,      дойду сэриитигэр кыттыытын        биллиилээх поэт Сергей Василь­
                                  туИунан биир кэлим история        ев “ Ытык Ильмень” поэматын су-   бут: “Знаю Вас как вдумчивого     кэпсээбиппэр, наИаа уербутэ.
1940 с. учуутал буолбута.         окорбута. Ону кини унньуктаах     руйуутугар, Ильмень куел
Тереебут оройуонугар Чаран-ай,    yhyH улэнэн ситиспитэ. Кини ити   таИыгар пааматынньык туруоруу     исследователя боевого и трудо­    Хомойуох иИин, учуонай ол кини-
КурбуИах, Муру, Найахы оскуола-   улэтэ, этэргэ дылы, кэбиИиилээх
ларыгар учууталлаабыта, за­                                         улэтигэр элбэхтэ кемелеспутэ,     вого подвига трудящихся Якутии    гэтэ иккистээн тахсарын
вуИунан, оскуола директорынан     окко иннэни кердуур курдук эрэ-   улэлэспитэ.
улэлээбитэ.                       дэИиннээх этэ.                                                      в Великой Отечественной войне.    кербетеБв, Улуу Кыайыы 50 сыл­
                                                                         Д.Д. Петров улэлэрэ “Саха
     Дмитрий Дмитриевич 050Л0-         Д.Д. Петров сахалар сэриигэ  сирэ сэрии сылларыгар” , “ Кы-    С удовлетворением ознакомил­      лаах убулуейун да керсубэтэБЭ.
ру билиигэ-керуугэ эрэ уерэппэ-   кыттыыларын сэргэ Asa дойду       айыы дьыалатыгар Саха сирин
тэ, кини ордук бэрээдэккэ, май-   Улуу сэриитин сылларыгар Саха     норуоттарын киллэрбит кылаат-     ся с Вашей монографией “Якутя­    ©лер елуу кинини 73 эрэ саас-
гы-сигили ертунэн утуе                                              тара” , “Саха сирин сэрииИиттэ-
мессуеннээх киИи буоларга ии-                                                                         не в боях с немецко-фашистски­    Taasap илдьэ барбыта.
тэрэ. Ол курдук бэйэтэ эмиэ адь-
ас 050 эрдэ^иттэн бэрээдэктээх,                                                                       ми захватчиками” , — диэн. Он­    Ол эрээри чэбылхэй учуонай,
тан-астыын-саптыын, туттарды-
ын-хаптардыын, сан-арардыын-                                                                          тон кэнники Дмитрий Дмитрие­      улахан патриот он-орбут утуе дь-

инэрэрдиин уурбут-туппут кур­                                                                         вич уола Юрий Дмитриевич И.Х.     ыалата тыыннаах, салБанан бара
дук чуолкайа, дьоЬуннааьа. Ол
да иИин бииргэ улэлиир биир                                                                           Баграмяны кытта керсуИуутугэр     турар, дьон'н'о, ордук сэрии, ты-
идэлээхтэрэ, уерэнээччилэрэ,
билэр дьонноро тугу эмэни, ки-                                                                        маршал эбэн эппит: “ Вы, якуты,   ыл ветераннарын ейугэр-сана-
ми эмэни себулуу кердехтерунэ
"Дм. Дм. эдэр эрдэ5инээ5итин                                                                          молодцы, всему миру показали и    атыгар елбет-суппэт.

                                                                                                      увековечили подвиг своего на­     Наука утуелээх ветеранын,

                                                                                                      рода, пусть другие учатся у вас,  Саха республикатын наукатын

                                                                                                      как это надо делать".             уонна культуратын утуелээх

                                                                                                      Дмитрий Дмитриевич элбэх          улэИитин, Уус-Алдан улууИун Бо-

                                                                                                      050ЛООХ, кэргэнэ ыарыИах буо­     чуоттаах гражданинын Д.Д. Пет­

                                                                                                      лан материальнай ертунэр ыара-    ров олоБун, улэтин кердерер му-

                                                                                                      хан олову олорбута. Ол онтон      зейы биир дойдулаахтара Ба-

                                                                                                      овустарбакка, улэлээбитин         атабайга астылар, оттон Дьоку-

                                                                                                      ереппекке, о&олорун барыларын     ускайга Ленин проспегар, олор-

                                                                                                      уерэттэрэн улэИит дьон буолал-    бут дьиэтигэр мемориальнай ду-

                                                                                                      ларын ситиспитэ. Улахан уола      оска туруорулунна.

                                                                                                      Юрий Дмитриевич аьатын

                                                                                                      туйавын хатаран наука доктора,                 Степан АРЖАКОВ.
                                                                                                                                        Дьокуускай .
                                                                                                      СГУ профессора буолла.
   1