Fщ                                                                                                                                Чолбон•2020•

                                                               Петров, П.А. Кыайыыны уЬансыбыттар кырдьыктаах суруктара: (Улуу

                                                                  Кыайыы 75 сыла) / П.Д. Петров // Чолбон, 9№ - 2020. - С. 47 - 52

t

    Кыайыыны уЬансыбыттар со
      кырдьыктаах суруктара

   Уотгаах кыргыс хонуутун илэ харахтарынан      бымшска бэринтипэх,                     халiыыр бил
кербут, эттэринэн-хааннарынан билбит саха
саллааттара суруктарыгар Аг,а дойду Улуу сэ-     суп opuuhum,патриот быИыытынан
риитин льни кырдьыгын сиЬилии суруйбуттара.
Онон ийэ дойдуларын котгулун иЬин кырыктаах      кордврбутэ. олоюсо бухamыырыныы кэнншпч кэх-
шргыйыыларга елбут-суппут, тыыннаах ордубут
саха саллааттарын суруктара - Аан дойду Иккис    тибэтэгуэ, чугуйан туроптала.
сэриитин историятын уерэтиигэ тирэх буолаллар.
                                                 Бу кинигэгуэ буойуннар сэришэкз сылдьан дой-
   Саллаагтар Tehe да бары тус-туспа майгылаах-
сигилилээх, идэлээх-дьарыктаах, дьылъалаах,      дуларыгар,        дьонноругар           ыысурукт ара,
кыйал^алаах. ыралаах дьон буоллаллар. суруктары
сыныйан аахтахха. кинилэри дьуерэлиир туох       кэриэс      тыллара хомулланкиирдилэр.
эрэ баар. Ол биир санаа, биир толкуй кинилэри
аалара. с^рэхтэрин-быардарын хаарыйара буолар.   Атаака§а              киирээри          тусытан.
Бу сур\ктар саллаат сэрии дьулааныттан тыынын
таЬаарарыгар, кыл тугэнигэр ийэмсэх уйа^ас       бааИыран баран, буулдьа-буомба          сурул-
уол 050, кыhaмньылаахтык таптыыр а^а буолан
ыларыгар кемелвЬеллере. АлаЬа дьиэ ахтыл^ана     лубут       суруктар             олус с у д у р г у у о н н а
саха буойуттарыгар кыайыыга дьулууру куертээн,
куннэтэ хорсун быЬыыны кердвреллеругэр,          Онтон атын буолуон да сатаимат. Хас мунуу-
сорохтор тереобут дойдуларьпар эргиллэллэригэр
теЬуу теруот куус буолбута саарбаь>а суох.       тэ аайы елор омуу кутталыгар сылдьар саллаат

   Историк учуонай Дмитрий Дмитриевич Петров     мвреппуттэригэр,                        чугасдьонноругар дьикнээх
Саха сирин бары муннукгарыттан саллааттар
саЬарбыт суруктарын ер кэмнэ дьаныардаахтык      санаатын, бу кэлпгэ тугу саныырын суруйар. ис
кердеен, 200-чэкэ буойун киэнин булан, дьон-
норупан кетгул и лап, тумэн, сааЬылаан онор-     дууИатын кэпсиир, арыйар. Ссшааттар бэйэлэ-
бут «Саллааттар суруктара» диэн хомуурун-
ньута 1967 сыллаахха Саха сиринээ^и кинигэ       рин суруктарыгар кыайыыга               партиями,
кыЬатыгар бэчээттэнэн тахсыбьпа. Итиэннэ ryia
норуот сэнээриитин ылбыта, атыыга бут ш, дьои    поруокка мунгура суох бэриниилээхтэрин, Ийэ
кердейуутунэн 1970 сыллаахха 15000 экэемиля-
рынан иккиИин бэчээттээммитэ.                    дойду иннигэр олертен да кэрэйбэт кытаанах са-

   Кинигэни хомуйан отгорооччу Дмитрий Негров    нааюрын, уодаИыннаах встввххв абаларын-са-
саллааттар суруктарыгар улахан суолтаны биэрэр
уонна субу курдук дирин ник быЬаарар:            таларын уонна                    дысэлэрин-уотпш

   «Бу улуу, босхолонуулаах ытык сэриигэ ( охи   сэргэлэрин сурahaн суруйаллар».
сирин саллаата тереобут дойдуга, Советский
                                                    БиИиги А^а дойду Улуу сэриитин историятын
                                                 чинчийээччи Дмитрий Петров «Саллааттар с\рук-
                                                 тара» диэн кинигэтигэр бэчээттэммит сурук-
                                                 тартан кнйи дууйатын кыльш орду к таарынар
                                                 ерупэрин быЬа тардан билиЬиннэриэхпкт. Олер
                                                 елуу кылыьпын уступ сылдьар саллаат сэрии
                                                 сэймэктээбит дууИатыттан, хаанынаи ыгыыр е\рэ-
                                                 §иттэн гахсар иэйиилэрэ кудээринэ тыллар буол-
                                                 батахтара.

                                                    Уус Алдан улууйун Иайахытыгтан теруттээх
                                                 УлэЬит-бааЬынай Кыйыл армияхьш старшая сер-
                                                 жана, разведчик Федот Иванович Гоголев елуен
                                                 иннинээ^и гиИэх кыртыНыытьп ар киирээри оло-
                                                 рор гуруI а азатыгар бутэйик суругуттан тута
                                                 ейденор. 1943 сыллаахха от ыйын 19 кунугэр