Page 1 - Уус Алдан Ильмень Геройдарыгар сугуруйэр
P. 1

Ы т ык Ильмень 75 сыла

УУС АЛДАН ИЛЬМЕНЬ ГЕРОИДАРЫГАР СYГYРYИЭР

                                                                                                                              музейыгар туттарбыппыт.

                                                                                                                              1998 сыллаахха олунньу 17-18

                                                                                                                              куннэригэр Старай Русса не-

                                                                                                                              мецкэй-фашистскай халабыр­

                                                                                                                              дьыттартан босхоломмута 55

                                                                                                                              сылыгар аналлаах убулуейгэ

                                                                                                                              Саха сириттэн делегация сыл-

                                                                                                                              дьыбыта. Ол тэрээкинтэн кэ-

                                                                                                                              лэн баран, С.С.Аржаков уонна

                                                                                                                              республикада ер сылларга са-

                                                                                                                              лайар улэдэ сылдьыбыт Сидор

                                                                                                                              Афанасьевич Филиппов буо-

                                                                                                                              ланнар, Ильмень куел тайыгар

                                                                                                                              саха саллааттара кемуллубут

                                                                                                                              сирдэригэр тутуллубут ей-

                                                                                                                              дебунньугу Улуу Кыайыы 55

                                                                                                                              сылыгар анаан санардан оно-

                                                                                                                              рор туйунан этии киллэрбит-

                                                                                                                              тэрэ. Ол этии ейеммутэ уонна

                                                                                                                              2000 сыллаахха мемориальнай

                                                                                                                              ейдебунньугу акыы буолбу-

                                                                                                                              та. Бу уеруулээх тэрээкиннэ

                                                                 Нуучча биир бэйиэтэ: ”Б ^ и г и агаларбыт сэрииттэн кэлбит-  Саха бреспуубулукэтин бы-
                                                              тэрэ, ол аата би!шги эмиэ кыргыс хонуутуттан твщннэхпит”,
                                                              - диэн бэргэн этиитин санаан кэллим. Сэриигэ ылбыт баа^гт -     рабыыталыстыбатын бэрэссэ-
                                                              тан влбYт фронтовик огото буоламмын, Ильмень щ вл иэдээнин      дээтэлин солбуйааччы Матвей
                                                              туhунан кинигэлэри аахпыппыттан сиэттэрэн, ол алдьархайдаах
                                                              сэриигэ сылдьыбыт фронтовиктары, Албан Аатуордьан YhYс          Васильевич Мучин салайаач-
                                                              истиэпэнинэн нагараадаламмыт Михаил Николаевич Ушницкайы,       чылаах улахан делегация кыт-
                                                              Kbthbrn Сулус уордьаннаах Роман Порфирьевич Гоголевы кытта      тыыны ылбыта. Онон елбут
                                                              ДYnсYЦЦэ 1971 сыл сэтинньититтэн 1977 сыл атырдьах ыйыгар
                                                              диэри бииргэ алтьЖаммын уонна сэлии муоhугар ол алдьархай       буойуттарбытыгар анаан ик-
                                                              туhунан Yлэни оцорбут Аким Акимович Бурцевы билэр буолам­       кис, уйэлээх ейдебунньук
                                                              мын, итини тэцэ улуус бэтэрээннэрин сэбиэтигэр Yлэлиир сыллар-
                                                              бар ыччаты патриотическай вйгв-санаага иитиигэ Yлэлэhэммин,     турбута.
                                                              буолбут чахчыларга ологураммын - Ильмень щ вл иэдээнэ буолбу-     Хоодуот дьоммутун кэриэс-
                                                              та 75 сылынан бэйэм санааларбын суруйарга холоннум.
                                                                                                                              тээн “Ильмень урдунэн ту-

                                                                                                                              руйалар” киинэ оноhуллубута.
                                                                                                                              Киинэ сценарийын суруйбут

                                                                                                                              Егор Неймохов, туруорааччы
                                                                                                                              режиссер Никита Аржаков,

                                                                                                                              сурун оператор, бикиги биир

“Ильмень куел, Новго­           Ильмень KYвлгэ                Оннук сиргэ, оннук событие- “Бакылайап аадыылара” си- дойдулаахпыт Иннокентий
                                                              да, оннук кэскилгэ ананан тикиилээхтик ыытыллыбыт- Аммосов П.А.Ойуунускай аа-
родский уобалас Уус Алдан       кыргыйыы тейе да              туруорулунна” (71 стр.) Сер­ тарыгар махталбыт улахан. тынан Государственнай би-
                                                              гей Васильев айымньылары- Новгород уобала^пир Саха риэмийэ лауреатын урдук аа-
улууйун олохтоохторугар тодо    хобдох тYMYKтээqин            гар сугуруйэн суолта биэрэн, сирин сыаналаах бэлэдэ —Ада тын ылбыттара.
                                                              Суотту орто оскуолатыгар саха дойду сэриитигэр Улуу Кыа-
ордук чугакый?” —диэн бэйэм     ийин, биhиги уолаттарбыт      тылын уонна литературатын йыы 25 сылыгар анаан Сер­
бэйэбэр ыйытык биэрбитим        ест ее^ утары геройдуу        учууталынан улэлиир сылла- гей Васильев “Улуу Ильмень” 2015 сыллаахха Бутун
ыраатта. Маны улууйум дьо-      охсуспуттара, Ийэ дойдула-
нугар, чуолаан, ыччаттарыгар    рын иннигэр ытык иэстэ-
хайдах тиэрдэрбин элбэхтик
толкуйдаан баран, бу курдук рин чиэстээхтик толорбут- рыгар, Улуу Оксекулээх сиэнэ балладатыгар уонна оройуон Россиятаады III-с “Бакы-
хоруйга кэллим. Уус Алдан тара. Ол иhин, биhиги биир Раиса Реасовна Кулаковская 40 сылыгар олодуран, ааптар лайап             аадыыларыгар”

оройуонун Баатадай нэкилиэ- дойдулаахпыт, биллиилээх          “Бакылайап аадыыларын” бэйэтин субэтинэн, эргиччи               Суотту оскуолатын уерэ-
                                                              тэрийбитэ. Маны оскуолат- дьодурдаах Аким Акимович              нээччитэ Илья Пирожков,
гин хорсун, патриот, чулуу салайааччы, бэйиэт Сергей          тан садалаан республикада Бурцев сэлии (мамонт) муо-
                                                              тайаарбыта. Бу бырайыак- hугар кыДан онорбут улэтэ              Хонодор оскуолатыттан
уола, Ада дойдуну кемускуур Степанович Васильев - Бо-         ка кемелеhееччY, тэрийээч- буолар. Бу суду улэни Степан         Саша Ермолаев, терут-
Улуу сэриигэ сахалар кыт- рогонскай “Улуу Ильмень”            чи, ааптар быкыытынан, Степанович Аржаков 1970
тыыларын туhунан байыаннай                                    Ада дойдуну кемускуур сэ- сыллаахха партия оройуон-             тээччи Р.Р.Кулаковская,
историяны суруйбут учуонай      баллада бэйиэмэни суруй-      рии кыттыылаада, Берлини наады кэмитиэтин I-кы сэ­              тэрийээччи О.И.Тимофее-
                                                              ылыыга кыттан кыайыыны кирэтээринэн улэлии олорон,              ва (Стручкова), С.С.Васи-
Дмитрий Дмитриевич Петров       бута. ”Бу eлYYHY кыайыы-      адалсыбыт хорсун саллаат, оройуон салалтатын кытары
                                га аналлаах eйдeбYнньYK       Дупсунтэн теруттээх Илья сYбэлэhэн, саха саллааттарын           льев-Борогонскай аатынан
улахан утуелээх. Биир дойду-    этэ”, - диэн Климент          Сергеевич Стручков кыыка уйэтитэргэ анаан оноттор-              улуус кииннэммит библио-
лаахпыт, ер сылларга партия                                   Ольга Ильинична Стручкова буттара. Сэлии муоhун биир
оройуоннаады кэмитиэтин Егорович Корякин суруйан              улэлэспитэ. Бу аадыылар кэ- дойдулаахпыт Абрам Васи­            текатын дириэктэрэ Вар­
I-кы сэкирэтээринэн улэлээ- турар. Сергей Васильев бу         лин Россия такымыгар тии- льевич Аммосов кеметунэн              вара Николаевна Окоемо-
                                                                                                                              ва, библиотека отделын
бит Степан Степанович Аржа- CYДYайымньытын ийин
                                                                                                                              салайааччыта Ольга Нико­
ков эрэдээксийэлээкининэн П.А.Ойуунускай аатынан                                                                              лаевна Павлова баран,

кини уонна Александр Алек­ Государственнай бириэ-                                                                             ситикиилээхтик кыттан
сандрович Калашников, Егор мийэни ылбыта.
Петрович Неймохов хомуйан                                     йэ тадыстылар. Ол курдук, Аллайыаха оройуонуттан бу- кэлбиттэрэ. Улуу Новго-
                                                              2008 сыллаахха олунньу 19-23 луллан, 1969 сыл кукунугэр родка буолбут аадыыларга
онорууларынан 2002 сыллаах-
                                                              куннэригэр бикиги улууспу- адалыллыбыта. Аким Акимо­ кыайыылаадынан тахсы-
ха тахсыбыт “Ильмень куелгэ Ильмень куелгэ кыргыкыы- туттан “Бакылайап аадыыла- вич бу улэтин миэхэ иккитэ быт Илья Пирожков ыам
— иэдээн” кинигэдэ сурулла- ны уерэппит Д.Д.Петров Саха рыгар” кытта барар Суотту кердербутэ. Мин оччолорго ыйын 9 кунугэр Ленин­
рынан, Д.Д.Петров чинчий- АССР бырабыыталыстыбаты- оскуолатын одолорун Р.Р.Ку- милиция оройуоннаады от- град уобалакыгар Синяв-
бит улэлэригэр олодуран, 1942 гар бу кыргыкыыга Ийэ дой- лаковская, О.И.Стручкова делыгар учаастактаады боло- скай урдэлгэ, элбэх кики
сыллаады ынырыыга тубэспит дуларын туйугар охтубут саха салайан баралларыгар сэрии муочунай этим. YhYс тегулун иннигэр “Улуу Ильмень”
саха саллааттарыттан 597 кики саллааттарыгар ейдебунньук бэтэрээннэрэ Николай Дани­ керееру эргэ кулууп керер баллаадатын нууччалыы

19-с туспа хайыкар биригээдэ- баар буолуохтаадын туруор- лович Бурцев, Михаил Ми­ саалатын кэтэдэр баар кыра аадан, байыаннайдар, мус-
тигэр киллэриллибиттэр. Хас сан, ханан туруохтаах сирин хайлович Аммосов, Дмитрий хоско киирбитим, Сергей Ва­ тубут дьон бикирэбиллэ-
да ыйдаах бэлэмнэнии кэн- кытары ыйан биэрэн, ол ейе- Васильевич Копырин, сэрии сильев Акимныын кэпсэтэ рин ылбыта. Бу кун улуус
ниттэн, олунньу 22 кунугэр, нен, 1968 сыллаахха сэтинньи кыттыылаадын огдообото, пе- олороллор этэ. Онтон тол- делегацията Санкт-Петер­
туун 11 чааска, манан халаат- 20 кунугэр Устрека дэриэбинэ дагогическай улэ бэтэрээнэ лон тахсан барбытым. Аким бург олохтоохторун кы-
таах, хайыкардаах саллааттар такыгар, Ильмень куел урду- Матрена Семеновна Гоголе­ Акимович бу суду оноhугун                  тары Невскай проспект
куел мууhугар киирбиттэр. гэр ейдебунньук туруоруллу- ва, сэрии толоонугар охтубут Кыайыы 70 сылыгар анаан,                   устун Кыайыы параады-
Олунньу 23 кунугэр сарсыар- бута. Онно маннык суруктаах: хорсун буойун кыьДа, тыыл сэрии уонна тыыл, улэ бэ-                  гар, биир дойдулаахтарын
                                ’’Старай Русса оройуонун      бэтэрээнэ Мария Егоровна      тэрээннэрин улуустаады фон-       — Советскай Союз Ге-
да 5 чааска халлаан сырдаан     1943 сыллаахха немецкэй-фа-   Фомина бэйэлэрин биэнсийэ-    датын, улуус депутаттарын         ройа Владимир Денисо­
эрдэдинэ 1-кы уонна 3-с ба-                                                                                                   вич Лонгинов, Россия Ге-
                                шистскай халабырдьыттартан    лэриттэн харчы биэрэн, ону    Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин          ройа Михаил Михайлович
тальоннар куелу ситэ туо-       босхолуур кыргыкыыга елбут    кытта улуус бэтэрээннэрин     Иван Иванович Колодез­            Стрекаловскай, номоххо
руу иликтэринэ, ньиэмэстэр                                                                                                    киирбит буойун, ус сэрии
30-ча — 40-ча семелуеттэрэ      саха буойуттарыгар уйэ-саас   фондата эбии уп керен: ”Бла-  ников субэтинэн респуб-           кыттыылаада Дмитрий Да­
                                тухары албан аат”. 0 йдебун-  годаря якутскому поэту, ав­   ликатаады гранна кыттан,          нилович Оллонов, Албан
кетен тахсан, харса суох буом-                                тору баллады “Священный       кыайан, улуус историятын          аат уордьан II, III степен-
балаан барбыттар. Онно муус     ньугу акыыга Саха АССР                                                                        ннэрин кавалера, аатыр-
тоhуга баран, элбэх кики ууга   YрдYKY Сэбиэтин Президиу-     Ильмень” Сергею Степано­      музейын кытары бииргэ улэ-        быт минометчик Илья
                                мун бэрэссэдээтэлэ Алексан­   вичу Васильеву и доктору      лээн, Емельян Ярославскай         Сергеевич Бочкарев, ону
тимирбит, елбут, баакырбыт.                                                                                                   сэргэ бэйэлэрин адала-
Бу кинигэдэ киирбитинэн         дра Яковлевна Овчинникова     исторических наук Дмитрию     аатынан ереспуубулукэтээди        рын, экэлэрин, аймахта-
Ильмень куелгэ 237 кики         салайааччылаах делегация      Дмитриевичу Петрову пос­      музей дириэктэрэ Егор Его­        рын мессуеннэрин тутан
                                                              тавлен памятник воинам                                          “0 лбет-суипэт полкада”
елбут. Ол курдук, Сунтаартан    кыттыбыта. Сергей Васильев    якутянам, павшим за новго­    рович Шишигинниин дуога-          хаамсыбыттара.
33, влуехумэттэн 46, Yеhээ      1975 сыллаахха бэчээттэм-     родскую землю. От Совета      бардаhан адалан республика
Булууттэн 37, Чурапчыттан       мит “Бикиги гвардеецтарбыт”                                 олохтоохторугар кердеруугэ               Иван КАЛИНИНСКАЙ,
                                                              ветеранов войны и тыла Усть
                                диэн кинигэтигэр суруйан                                    туруорбуппут. Итини тэнэ,                улэ бэтэрээнэ, Ага дойду
28, Горнайтан 31, Ньурбаттан турар: ”Бикиги буойуттарбыт Алданского района Респуб­ бу улэ оноhуллубут терут си­
20, Мэнэ Ханаластан 12, Таат- чиэстэригэр бу, Улуу Иль­ лики Саха (Якутия)” диэн ригэр Бородонно эмиэ ада-
таттан 17, Намтан 1, Булунтан мень урдугэр, Новгород уоба- суруктаах мрамор таастан би- лыллыбыта. Муос хараллыыта
2, Ленскэйтэн 6, Марийскай лакын сиригэр пааматынньык лиитэни 1968 сыллаахха ту- табыллыбакка, хайыта барбы-
АССР-тн 1, Уус Алдантан 1, мээнэдэ турбата. Кини ис руоруллубут пааматынньыкка тын, норуот маастара Танда
Дьокуускайтан 1, Ханаластан хоhооно улахан. Кини уйэт- сыкыаралларыгар кердеhен мындыр ууhа Роман Ильич                       сэриитин буойун
1 саха ньургун уолаттара суо- тэн-уйэдэ ынырык буолар, ы^шп^шпыт. КердеhYYбYт Готовцевка челугэр тукэт-                       саллаатын уола.

рума суолламмыттара.            алгыс буолар ис хоhоонноох. туолбута. Бутун Россиятаады тэрэн, Старай Русса куорат            (Салгыыта бэчээттэниэ).
   1