Page 1 - Уйэлэргэ елбеедуйбэт утуелээх
P. 1

Уйэлэргэ елбеедуйбэт утуелээх. (Историк-ученай Д.Д. Петров
                                               торообутэ 80 сылыгар)// Муру сайар^ата.- 2001 - сэтинньи 7 кунэ

Сэтинньи 7 кунэ. 2001 с. СЭРЭДЭ                                                  Убулуойдэр

                                               Киниэхэ махтаныахтара                                                                                                           Киэн тутта

                                                   Д .Д .Петров бэйэтин иннигэр  иннигэр улэлээбит чинчи-                  б и э р и э х т э р э . Ол э р э н , ха н н ы к ',  саныыбын
                                               туруорбут сыалын дьобуннаахтык    йээччилэр окгорбут ыллыктарын
                                               окор ои , далаабыннаахтык хабан   сатгаттан ки э кн и к тэлэппитэ,          бабарар ученай сэрии тематын ;                      1943 сыллаахха мин Найа­
                                               Саха сирин норуоттара, чуолаан    с а ка аартыктары аспыта, ки э к
                                                                                                                           ырытарыгар Д м итрий Д митриевич хы 7 кылаастаах оскуолаты­

                                                                                                                           аатын, кини в к в т у н ум нуо суоба, j гар интернакка ылыллан оч-

                                               сахалар, Кыайыы тубугар бэри-     суолларь: тэлбитэ.                        кини улэлэриттэн yryhy туба-                        чотообУ II 0спех нзбилизгин
                                               ниилээхтик, килбиэннээхтик сэ-        Билигин архивтара сытар               ныахтара, киниэхэ махтаныахтара                     тугэбиттэн «Чагдаайы» к о л -.
                                               риилэбэн, туруктаахтык, тахсыы-                                             диэн булгу эрэнэбин.                                хозтан кубун хойутаан (бука
                                               лаахтык улэлээн чахчы патриот,    урукку «кистэлэк» докумуоннарга                                                               ерус турбутун кэннэ буолла-
                                               интернационалист буолалларын      тиийэр кыах баар буолла. Сэрии                                                                ба) 5-е кылааска уерэнэ тах-
                                                                                 те м а та ки.эьг, д и р и к , с и гэ р и                                                      сыбытым. Онно директоры­

                                               толору кердербутэ, итэбэтиилээх-  уерэтиллибэтэх да элбэх. Чин-                И .СИВЦЕВ , историческая нан Дмитрий Дмитриевич
                                               тик арыйан история наукатыгар     чийээччилэр са ка докумуоннарга
                                               септеех кылааты укпута. Бэйэтин   олобуран ону ситэрэн-оборон                  н а у ка кандидата, доцент, Петров, уерэх чаабын сэбиэ­
                                                                                                                                                                               диссэйинэн Березкин Иван
                                               Уйэлэргэ елбеедуйбэт                                                           утуелээх!IССТХИ ректора.                         Георгиевич диэннэр улэлиил-
                                                                                                                                                                               лэрэ эбит этэ. Иккиэн дабаны
                                                                                                                                                                               киби ейуттэн санаатыттан
                                                                                                                                                                               суппэт бэлиэ дьон этилэр.

                                               (Историк-ученай Д .Д . Петров тереебутэ 8 0 сылыгар)                                                                            Дмитрий Дмитриевич исто-
                                                                                                                                                                               рияны, Иван Георгиевич гео-
                                                                                                                                                                               графияны уерэтэллэрэ. Оч-

                                                                                                                                                                               чоттон киэгг билиилээх-ке-

    Баатадайтан теруттээх биллиилээх историк-учена\      Ученай туйах хатарааччы лара                                                                          |руулээх, оболорго чахчы чин"
Дмитрий Дмитриевич Петров 1921 сыллаахха сэтинньи 8                                                                                                               билиини биэрэр, инэрэрДьо-
кунугэр Соболоох алааска тереебутэ. Адата кыра эрдэдинэ
елбутэ. Ийэтэ Аксинья иккиЬин Кебекентен теруттээх       1 Петров Анатолий Дмитриевич. Урдук               Иванова Светлана Дмитриевна.                                        бурдаахтара.
Матвеев БаЬылайга кэргэн тахсан, икки одолонор. Ол       | уерэхтээх, Саха сиринээби научнай киин      Урдук уерэхтээх, И Д ьМ -ка улэлиир.
одолоро БаЬылай уонна Варвара Матвеевтар билигин         ; геологическай наукаларга Институтугар       Кэргэнэ - Юрий Владимирович, ИДьМ                       I                   Дмитрий Дмитриевич
Намн-а олороллор. Онтон Дмитрий Дмитриевич Бетуруеп                                                    улэбитэ. Кыыба Таира, уола Тимур.                                       уерэхтэри! эр учугэй оболору
Борокуоппай-Буохайга иитиллэр. Манна олорон уерэнэн,       улэ харыстабылын кылаабынай специали-
сэттэ кылааЬы бутэрэр. Ч а р а ка й ситэтэ суох орто                                                       Петров Семен Дмитриевич. Урдук                                      урдуктук сыаналыыр быбыы-
оскуолатын ситибиилээхтик бутэрэн, Дьокуускайдаады       ! бынан улэлиир. Кэргэнэ - Альбина Васи­      уерэхтээх, коммерческай структураларга
педагогическая училищены 1940 сыллаахха бутэрэн,                                                       улэлиир. Кэргэнэ - Ольга Николаевна,                                    лаах эбит. Оччолорго туох да
Чаракай оскуолатыгар учууталынан ананар. 1941-1943 сс.     льевна, учуутал. Уола Виталий, кыыба        экономист. Уола Алеша.
Курбубах ситэтэ суох орто оскуолатыгар уерэх чаабын                                                                                                                            грамота араас диэн бэлэм на-
сэбиэдиссэйинэн, директорынан, 1943-1945 сс. Найахы        Наташа.                                         Артам онова Агния Д м итриевна.
ситэтэ суох орто оскуолатыгар директорынан, 1946-1948    j Петров Панкратий Дм итриевич.               Урдук уерэхтээх, омук ф ирматы гар                      ! бараада кумаабыта суобар
                                                                                                       тылбаасчыт. Кэргэнэ - Иван
                                                           Урдук уерэхтээх, республика кэлэр           Иннокентьевич, научнай улэбит. Кыыба                    ; хас чиэппэр аайы лиис кумаа-
                                                                                                       Лена, уола Алеша.
                                                         , келуенэлэрин туе сыаллаах Фондатыгар                                                                                быга махтал сурук диэн суру­
                                                                                                           Бурцева Евдокия Дмитриевна. Урдук
                                                           кылаабынай специалибынан улэлиир.                                                                                   йан туттараллара. Мин оннук
                                                         \ Кэргэнэ - Татьяна Захаровна, научнай
                                                                                                                                                               j сурукка тиксибиппин бэрт
                                                         J улэбит. Кыргыттара Майя, Аня.                                                                                       кундутук санааммын хойукка
                                                         i Петров Ю рий Д м итриевич.                                                                          •               диэри уура сылдьыбытым.

                                                                                                                                                                               Сыл аггардаах тум угунэн

                                                                                                                                                                  С ака дьыл быраабынньыгар
                                                                                                                                                               j учугэй уерэнээччилэри учи-
сс. М у р у орто оскуолатыгар у е р э х чаабын И сторическай факультет декана, доцент, у е р э х т э э х , И Д ь М ул эб и тэ . К э р г э н э - \ тельскайга мунньан прием

сэбиэдиссэйинэн, история учууталынан улэлээбитэ. исто ри че ска й наука д октора. К э р гэ н э - В а с и л и й П е т р о в и ч , р е с п у б л и к а окортуура. Биирдэ оинукка

Дьокуускайдаады педагогическая институту кэтэхтэн | Т а м а р а Ф е д о р о в н а , врач. Уола М итя,  спецсибээбин улэбитэ. Уола М аксим,                                     тубэспиттээбим. Онно музыка
                                                                                                       кыыба Оля.                                                              тыастаах ост^-ол чабылаах-
уерэнэн бутэрбитэ.                                       кыыба Надя.                                                                                                           тарын кордербуттэрин ьа1таа

«Уйэтитэр ытык иэЬим»                                                                               Даты уйэтитии                                                 сехпутум.
                                                                                                                                                                      Интернат оболоругар ис­
К и э к билиилээх, наукаба сыстаьас эдэр       бибирэбили ылбыта. Олохтоох да, киин да      j ' Биир дойдулаахпыт улуус уонна нэбилиэк бочуоттаах
                                                                                                                                                               1 тория уруоктарыгар барар
                                                                                            : гражданина Д Д.Петров аатын уйэтитэргэ нэбилиэккэ араас          i былырть) биллиилээх дьон-

                                                                                                                                                                  нору (ыраахтаабылары, пол-

КИ1 -ни ССРС НА Саха оиринээби филиалы-        б э ч э э ккэ элбэх научнай ыстатыйалары ; еруттээх улэлэр ыытыллаллар. 1996 сыллаахха Д Д.Петров ководецтары, философтарь:

 г а , аспирантураба ылаллар. Д.Д.Петров       cypyHcyia. i 960 сыллаахха Саха сиро Улуу . 5 саабын тусг.ар уоулуе^ш т©рэоо\т кэби пи з"эр - Бзага- О.д.к.) тэтарэ; ' ихкм личбггн
  195*3 сыллаахха «Саха сирин колхозтаах-      Кыайыыны убансыыга кылаатын тубунан байта урдук табымнаахгык ыытыллыбыта. Булуу улуубуттан, тэниччи тарды ллы бьпы гэр
 баабынайа Aga дойду Улуу сэриитин             Д.Д.Петров ыстатыйатын сонуннары киэтг- ■ Дьокуускай куорагтан, улууспут нэбилиэктэриггэн Дмитрий портрет онгорон харандаапы-
                                                                                                                                                                               нан урубуйду'/рбутугар сору-
сылларыгар» диэн темаьа кандидатскай           ник тарбагар Бэчээт Агенствота бэ-              Дмитриевич бииргэ улэлээбит дьонноро, сугуруйээч-
диссертацияны ситибиилээхгик кемускээн,        чээттээбитэ уонна араас омук тылынан            чилэрэ, оболоро, аймахтара кыттыыны ылбыттара                                   дах биэргэлиирэ. Олору хо­
историческай наука кандидатын ученай           табаартаран, киэн- аабааччыта тиэрдибитэ.
степенин ылбыта.                               ССРС НА Историяба институтун историчес­             Ити сыл сэтинньи 21 кунунээьи нэбилиэк дьабалтагын          I1              муйан ылан еаамай табыллы-
                                               кай докумуоннары хомуйан бэчээккэ табаа-     1 уураабынан (бабылык Д А.Ефимов) олохтоох оскуола саа-                            быгтарын кылааспыт истиэ-
    Дмитрий Дмитриевич олобун бутуннуу-        рыыга специалиба В.И.СтрижкоЬ Д.Петров       j май басты к уерэхтээх, бэрээдэктээх, общественник выпус-
тун «Саха сирэ - 1941-45 сс. Аба дойду Улуу    «Саха сирин норуоттара кыайыыга кылаат­      I книгар сыл ахсын Д.Д.Петров аатынан стипендия олохтом-                           нэтигэр уебэ кэккэлоччи ыйа-
сэриитин кэмигэр» диэн к и э к теманы уерэ-    тара» диэн ус томнаах улэтин Аба дойду
тиигэ анаабыта. Кини хасга да ф р о кка        сэриитин историятыгар биирдиилээн но-           мута. Стипендиат урдук аатын ылан, залай лиэнтэни кэп-                          галыыра - ол кылааспыт
ыкырылла сылдьыбыта. Ол эрээри доруо-          руоттар кылааттарын тубунан хомуурун-        I питтэрэ, бибити басты к выпускник гарбыт: Иванова Сар-
буйатын туругунан кыайан саа-саадах тутан                                                                                                                      ( баар-суох киэргэлэ, кердерен
сэриилэспэтэбЭ. Дмитрий Дмитриевич                                                            даана ДьГПИ 5 курсун студентката, Сивцева Ньургустаана              уерэтэр пособие, отгон биби-
керсубуулэргэ этэр буолара: «Мин биир                                                       j - СГУ журналистикаба салаатын студентката, Кузьмин
                                                                                                                                                                               ти урубуйбут ылыллыбыттар
                                                                                               Сергей ДьПИ-2 английскай салаатын 3 курсун студена,
                                                                                                                                                               I киэн туттуубут буолара. Ол

                                                                                                                                                                               дьарык мизхэ уерэхпэр мэ-

                                                                                                                                                                               бэйдээтэбэ диэни ейдеебеп-
                                               н ьукта ры бэл э м н э э би тгн -э С о в е тс ка й | Новгородова Лилия - СГУ саха салаатын 2 курсун студен- пун.
                                               Союзка аан м акнайгы табыллыбыт усппут I тката, Готовцев Д м итрий - СГУ физкультурнай институт 1
                                                                                                                                                                               Директорбыт туттара-хап-

уелээннээхтэрим, доботторум, аймахтарым        быбыытынан сыаналаабыта. Правительство ; курсун студена. Кинилэр бу урдук ааты тубэн биэриэхтэрэ тара холкута, хабан да кыы-

сэрии толоонуттан теннубэтэхтэрэ. Кинилэр      уураабынан Кыайыы 50 сылын керсе ити ки- суоба, маннык стипендиаттар элбии туруохтара диэн эрэ- бырбыта кестубэтэ, сакарар

кэриэстэрин уйэтитэр - мин ытык иэбим».        нигэ бастакы тома хос бэчээттэнэрэ керул-    ] нэбит.                                                           11              саката минньигэбэ, сыыс
    Д.Д.Петров Саха сириттэн барбыт буо-       лубутэ.                                      I Д.Д.Петров аата бар дьотп-го ахтылла турдун, олорбут                             тыла суох чуолкайа бибигини
                                                                                            < олобун, улэтин кэлэр келуенэ билеэ, сыаналыы сырыттын
йуннар Улуу сэриигэ кыттыыларын тубунан            Д.Д.Петров биир улахан кылаатынан        i диэн нэбилиэк музейыгар матырыйаал хомуллар, 1996 с.                             ымсыырдара. Кини кэлин Му­
матырыйааллары дьулубан туран хомуйан,         елбут буойуттар ааттарын уйэтитиигэ ыып-     ! нэбилиэк биир.уулуссатыгар кини аата итгэриллибитэ, 1995
тумэн, ырытан, сырдатан барбыта. Кини          пыт улэтэ буолар. Кини быбаччы кыбам-        . с. Кыайыы болуоссатыгар мемориальнайдуоска ыиаммыта.                             ру орто оскуолаг ыгар киир
дойду угус архивтарыгар улэлээн, тыбыын-       ньытынан Ильмень куелгэ елбут Саха сирин
чанан докумуоннары хабыспыта, сэрии            буойуннарыгар пааматынньык туруо-                   Быйыл Д.Д.Петров 80 саабын керсе сэтинньи 30 кунуг&р                        биппит кэнниттэн онно уерэх

                                                                                                                                                                               чаабын сэбиэдйссзйинэн

                                                                                                                                                                               улэлии сылдьыбыта. Онно

                                                                                                                                                                               истибиппит аны нууччалыы

тыыннаах кыттыылаахтара хабан, ханна           руллубута. Оннук ейдебунньук бэлиэлэр j Баатабайга д уховность кии нэ, уерэх управлениета, олус ыраасгык санарарын.

сэриилэспиттэрин сирэй керсен кэпеэтэн         Кашира, Галуга куораттар аттыларыгар нэбилиэк дьабалтэталэрийиитинэн улуустаабы мербприя- эмиэ утуктуехпутун бабарар-

учугэйдик билэрэ. Убун сыралаах улэ утуе       эмиэ бааллар. Бу бэлиэлэр Саха сирин            тие ыытыллара былааннандр Ол курдук, уерэнээччилэргэ              быт. Кини миигин историк
тумуктээх буолбута. Ф р о к к а барбыт елбут,  буойуттара дьобун кылааты киллэрбиттэрин     ; кыраайы уерэтэр научнай-практическай конференция,                  буолуоххун се) I этэ диэн субз-
тыыннаах саллааттар дьикнээх дьылба-           тубунан кэнэбэбин да кэпсии туруохтара.                                                                           лиирэ. Дмитрий Дмитриевич
ларын тубунан д о к у м у о к ка олобУран аан                                                  ахтыы киэбэтэ, музейта экскурсия, быыстапка ыытыллыаба.           Найахыга аан бастаан хаар-
бастаан ибитиннэрбитэ. Дьэ, ол ибин кини           Бэрт элбэх архивтар докумуоннарын              Конференция 6 секциянэн улэлиэбЭ.                              тыскаба тубэриини саба-
бабаам элбэх махтап суруктары тутара, угус     хасыбан, туруорсан, ус саха хорсун уолат-            1 Д.Д.Петров олобо, улэтэ.                                   лаабыта.
дьон киниттэн сурабар этилэр.                  тарыгар Н.А.Кондаковка, Н.С.Степановка,
                                               АДГМироновка Советскай Союз Геройун                 2. Оскуола музейа кыраайы уерэтиигэ оруола.                        Сэрии сылларыгар дирек­
    Дмитрий Дмитриевич историк-ученай          аата, Россия Геройун М.М.Стрекаловскайга            3. Уус-Алдан улууба сэри и кэм нэригэр.                        торбыт бибигини ус отлич-
быбыытынан улэлэрин урукку ССРС дой-           итгэриллиитигэр Д.Д.Петров биллэр-кестер                                                                           нигы - Кондратьева Мотяны,
дуларыгар ки экн и к билэллэрэ. Кинини         екелеех.                                            4. Уус-Алдан улуубун ирториятыгар ыраас страницалар.           Охлопкова Машаны уонна
кытта бэл биллиилээх байыаннай историк-                                                            5. Улуспут суду дьонноро.                                      миигин, хаартыскабытын
тар субэлэбэр-амалабар этилэр. Сурун               Дьэ, ити курдук Д.Д.Петров олобун тибэх  I 6. Улуус педагогическай династиялара.                               оройуон хабыатыгар биэрэн
научнай улэлэрэ манныктар: икки чаастаах       куннэригэр диэри сэрии тематыгар араас              Биллиилээх историк-краевед Д.Д.Петровка аналлаах               бэчээттэтэн турардаах.
«Саха сирэ - сэрии сылларыгар. Саха сирин      боппуруостары туруорсан улэлии-хамсыы
дьоно немецкэй-фашистскай халабыр-             Сылдьыбыта.                                  I бастакы научнай-практическай конференцияба уерэнээч-                           Андрей Михайлович
дьыттары утары кыргыбыыларга» (1979 с.),
«Саха сирэ - сэрии сылларыгар. Тыыл улэ-           Дмитрий Дмитриевич улахан эйэлээх        i чилэри, учууталлары, музей салайааччыларын актыыбынай            t СТЕПАНОВ,
тигэр» (1992 с.) диэн улахан улэлэри           дьиэ кэргэн абата, эбэтэ этэ. Кэргэнинээн    , кыгтыыны ылартытыгар ытгырабыт.
суруйан табаартарбыта. «1941-45 сс. Аба        Евдокия Адамовналыын 7 обону теретен,                                                                              педагогическай улэ, тыыл
дойду Улуу сэриитигэр Кыайыыга Саха            иитэн, уерэттэрэн дьон окордулар.                       С.ГОТОВЦЕВА, Баатадай орто оскуолатын уерэх
сирин норуоттарын кылааттара» диэн                                                                                                                             I ветерана; Найахы.
темаба докумуоннар уонна матырыйааллар             Д .Д .П етров ер сыллаах сыралаах                                          чааЬыгар директоры солбуйааччы.
хомуурунньуктарын бастакы уонна убус           научнай улэтэ урдуктук сыаналанан,                                                                                 кердере-эмтэнэ киирбит
томнарын такан окорбута. Ити томнар 1968       киниэхэ «Саха республикатын культуратын      ^Улахан убайбыт Миитэрэй                                              ыарыбахтар кинилэри быба
уонна 1983 сылларга бэчээттэнэн тахсы-         утуелээх улэбитЭ», ССРС НА Сибиирдээби                                                                             ааспат этилэр. Миитэрэй ула­
быттара. Маны табынан «Фронт хабыаттара        отделениетын утуелээх ветерана» диэн аат             Убайбыт Миитэрэи нэби-    хыыпка сырыттабына Баатабай        хан культуралаа5а,,дьр)гн"0-                .
Саха сирин буойуннарын тубунан»,               икэриллибиттэрэ, хас да тегул Саха АССР      | лиэгин дьснун сэриигэ сыл-      тубунан матырыйаалы хомуйа-         сэргэ^э биир тЭ)гник,’ олус
                                               Верховнай Созетын Президиумун Бочуо-                                           ра, ол тубунан нэбилиэк дьону-
                                               тунай Грамоталарынан, мэтээллэринэн            дьыбыттарын тубунан толору      гар кэпсиир угэстээбэ.              болбомтолоохтук сыЯыанна-
                                                                                            : докумуон булан эдэр ыччакка                                         бара. Киби кэремэбэ этз. Чиэ-
                                                                                                                                   Миитэрэйдээх Дьэбдьиэй         бинэй. 'Ыраас дуубалаах, кене-
                                                                                              тириэрдибитэ. Кини бэйэтэ та-   тебе да элбэх оболоох ыал           сэмэй бары еттунэн улахан
                                                                                            , бааран Баатабайга сэрии вете-   буолтарын ибйн аймахтара,           олову олорон ааста. Бэйэтин
                                                                                            ; раннарыгар комплекс оаор-       бырааттара, балтылара сайын         оболорун олоххо, улэбэ, элбэх-
                                                                                                                              ахсын устуу-туертуу 050 кини-
                                                                                              бута. Дойдутугар олус тарды-
                                                                                              бар киби .этэ. Сайын аайы тах-

«Ветераннар ахталлар» (1985 с.), «Сахалар      набараадаламмыта. Уус-Алдан улуубун сар угэстээбэ. Сэттэ уон саа- лэргэ киирэн олорон урдук хэ такайан ииппитэ, улаатын-

Ильмень куел кемускэлигэр» диэн улэлэри        уонна Баатабай нэбилиэгин Бочуоттаах t бын тереебут дойдутугар тах­ уерэххэ туттарсаллара, сорох- нарбыта, барыларын урдук

бэчээттэтэн табаартарбыта. Онтон икки          гражданина аат икэриллибиттэрэ.              сан бэлиэтээбитэ. Кулуупка торо манна олорон урдук уерэ- уерэхтээх дьон окорбута.

тегуллээх 1967 сыллаахха уонна 1970 сыл­                                                    киниэхэ анаммыт бэрт кэрэ би бутэрбиттэрэ.                                         Денис ЕФИМОВ,

лаахха тахсыбыт «Саллааттар суруктара»                   Ксения РУМЯНЦЕВА, музей ' биэчэри билигин да дьон                    Оболору табынан тыа си­                          норуот хаЬаай.ыстыбатын

диэн кинигэтэ нэбилиэнньэ ортотугар ки э к               салайааччыта. умнубат. Миитэрэй собуруу ар- рин дьонноро куораччыттар,                                                утуелээх улэбитэ.
   1