Page 17 - Умнуллубат олох суолунан. Саха дьахтара серия

«igrwa тхтара» серим

йар, эйиилигэр Оймекеенне тиийэр. Оймекоен туйунан географи-
ческай матырыйааллары ерустэр ханна тиийэн туйэллэрин, булт-ас,
айылдатын туйунан аан бастаан суруйан бэлиэтээбит кийинэн буолар.
1642—1949 сс. Индигир, Алайыай, Халыма устун айанныыр.
Халыма ерус тердугэр кэлин остуруокка кубулуйбут бастакы си-
миэбийэни олохтойор. Бу остуруок кэлин нуучча айанньыттара
Чукоткада уонна Камчаткада ааНалларыгар тохтоон aahap пуунна-
рынан буолбута. Бу кэмнэ Анаадырга эмиэ остуруок тутуллубута,
онно 10-ча сыл сулууспалыыр. Элбэх этнографическай матыры­
йааллары хомуйан, олохтоох дьонунан Дьокуускайга ыыппыт. Са-
халыы кыралаан санарар буолан, дьайаах хомуйуутугар, естойен
олорор ада уустарын эйэлэйиннэриигэ сырытыннарар эбиттэр.
Онон Дежнев биир бастакынан Саха сиригэр остуруоктары ту-
туспут, матырыйааллары хомуйсубут, ону тайынан аймахтаспыт
кийинэн буолар. Кини Саха сиригэр уйуннук, эрэйи эьгэринэн
тэлэн, улэ кытаанадын керсон, уопсайа, 34 сыл сулууспалаабыта.
Бэйэтин кытары бииргэ сулууспалыыр дьонугар уонна олохтоох
нэйилиэнньэ ортотугар истинг сыйыанынан, сэмэй майгытынан
биллибитэ.
Оччолорго остуруоктан чугас Кэйигэстээххэ (билишгинэн
Суотту энээр) 0нукэй диэн баай кий и олорбут. 0нукэй норуот
номодор 9 уоллаада (архыып матырыйаалларынан — 5) содотох,
мааны Абакайаада Сучу диэн кыыстаада.
1641 сыллаахха 0нукэй кыыйын Семен Дежневка бэргэйэлээн
кэргэн биэрэр. Маныаха бэргэйэлэммит кинигэдэ маннык сурул-
лубут: «Семен Дежнев женку крестить Абакан» (Архив ЛОИИ, ф.
160, on. 1, кв. 4, л. 6). Семен Дежнев челобитнайыгар бу курдук
суруйбут: «...якольскую женку именем Абакаяда Сючю, оставил я
корову и с теленком Борогонской волости якуту Манякую...» До-
кумуоннар туойулуулларынан 0нукэй баай нуучча хайаактарын
кытта утуо сыйыаннаах эбит. Ону туойулуур маннык докумуон
кестубутун историк З.И. Петухова бэлиэтиир: «Февраля в 19 день
бил...челом якут Бетунской волости Книга на якута Онюкея в от-
гоных кобылах, и Парфеней (Ходырев) сказал ему так: пожалуй де,
Книга, не бей челом мне на того Онюкея, мне, де, он друг» (ЦГА-
ДА, ЯОУ, cm. 43, л. 315)».
Дежнев айан аргыстаах олохтоодо. Сындылданнаах айан'н'а
сылдьан Дежнев Чукотка тумул арыытын эргийэ туйэн, Чуумпу
13