Page 1 - МС 1998 N132-134
P. 1

МҮРҮ САЬАРБАТА                                                6                                                Сэтинньн 24-28 күннэрэ, 1998 сыл.

                                                                                                                рааданы Е. И. Александро-  культуралаах этэ. Кэпсэлэ-
                                                                                                                вара туттарарыгар: «Екя-г»-  ипеэлэ дэлэйин иһин дьон-
                                                                                                                рина Ивановна оролоро Мй-  нор бары сөбүлүүллэрэ. Кыр-
                                                                                                                галкинцар ааттара, үлэлэрэ  дьарастыын кырдьарас, дьах-
                                                                                                                реепубьтикара киэҥник бил-  тардыын дьахтар, эдэрдиин
                                                                                                               Елэр->—' диэбитэС        эдэр курдук кэпеэтэрэ. Ки-
                                                                                                                  Екатерина’ Ивановна бу  һиэхэ куруук кех-нэм буола
                                                                                                                үэрүүлээх күнүгэр АХШ-тан  сатыыр истин майгылаах
                                                                                                                Саха Республикатын тас  этэ. Арабыт көрүҥүнэн да,
                                                                                                                пойдулары кытта сыһыанна-  тутта-хапта сылдьарынан,
                                                                                                                һыыга министерствотыгар  таҥаһа-саба ерүү ырааһы-
                                                                                                                факсынан кэлбит суругу  нан, бар дьонугар эйэрэһи- .
                                                                                                                ааран иһцтиннэрбиттэрэ  нэн, киэн билиитинэн-көрүү-
                                                                                                                Нуучча театрыгар мустубут  түнэн саха бастын интелли-
                                                                                                                сүүһүпэн дьону долгуппута:  генин санатара. Ол да иһин
                                                                                                                 «Ийэм барахсан, уолгут-  биһиги, кини 12 орото бар
                                                                                                                тан эрэрдэтэ тут, эчи суруй-  дьоммутугар кэрэ сыһыаны
                                                                                                                батарым да ыраатта. Уонча  үрдүктүк туттахпыт...
                                                                                                                сыл буоллара буолуо. Сурук   Күн-күбэй ийэм барахсан
                 «Элбэх оролонуу — бу  рина Ивановна адьас кыра  тылын техническэй туттууга  степенин ситнһиилээхтик кө-  ыытыахтааҕар, телефонунан  Үрдүк нарарааданан бэлиэ-
               эмиэ саха ыалын үгэһэ, Ки-  сааһыттан аччыктааһын диэн  киллэрэн аан дойду таһы-  мүскээн, төреөбүт улууһу-   кэпеэтэр ордук курдук. Ол  тэммиккэр махтанабын —
               һи дьиктиргиэн иһин, туһу-  тугун этинэн-хаанынан би-  мыгар таһаарар уонна бу  гар аан бастакынаһ филосо1
                                                                                                                гынан баран, кэнники кэм-  республикатаары дьиэ-кэр-
               лаан элбэх оролоох ыаллар-  лэн улааппыта. Биэс саас-  хайысханан салгыы далаа-  фия учепайа буолбута. Ки­  ҥэ куһараннык истэр буол-  гэн, дьахталлар проблема-
               га чэгиэн-чэбдик климат  таах быраата Миша аччык-  һыннаахтык үлэлиир барата  ни научиай үлэтин философ-   бутуҥ хомолтолоох. Киһн  ларыгар уонна демографи-
               баар буолааччы, үлэрэ уон-  тааһынтан өлбүтэ. Ол ыара-  кэскилэ киэҥ, оҥкула ула-  Ькай наука доктордара Ко­  саҥатын улаЛыннарар ап­  ческай политика комитетын
               на өйү-санааны сайыннарыы  хан сылларга Екатерина  хаи.                 миссаров, Ермаков, Сопры-   параты сайын булбуппун,  бары үлэһиттэригэр, чуо-
               дьарыгар улахан суолта бэ-  Ивановна ийэтинээн Афана-   Иккис уола Иван Васи­ кин курдук Россия автори­  куһаран диэн, кэппэккин  лаан, Анастасия Николаев­
               риллэр, биир тыыҥҥа иитил-  сьевтары кытта эҥэрдэһэн,  льевич И. Г. Чернышевская  тет таах профессордара үр-   дии.       на Божедоновара, Саха Рес-
               лии уонна уопсай интэриэс  туох булбуттарын тэҥинэн  аатынан Бүлүүтээрн педучи-  дүктүк сыаналаабыттара.
               туһугар кыһаллыы сыана-  үллэстэн киһи буолбуттара.  лищены, Москватаары А. М.   Бэһис уола Афанасий Ва­  Дойдубун уонна Эйиигин  публикатын Президенэ Ми- *
               ланар, хардарыта көмөлөһүү  Чараҥай 7 кылаастаах ос-  Горькой аатынан Литера-  сильевич СГУ псторико-фи-   наһаа ахтабын. Эн баарыҥ  хайл Ефимович Николаевка,
                                                                                                                                         Правительство Председате-
                                                                                                                наһаа үчүгэй. Ким ийэлээх
               уонна хардарыта өйөһүу  куолатын бүтэрэн баран,  турнай институт поэзияра  лологическай факультетын
               курдук, үтүө хаачыстыбалар  1944 сыллаахтан Карл  огделеннетын бүтэрбитэ. Су-  бүтэрбитэ. Мэҥэ-Хаҥалас   ол миигин өйдүөрэ. Ийэ  лигэр Василий Михайлович
                                                                                                                                         Власовка, биһигнни — 12
                                                                                                                баарын тухары киһи эрэх-
               иҥэриллэллэр. Мин кэтээн  Маркс аатынан колхозка  руйааччылар' Союзтарын но-  уонна Уус-Алдан райкомол-
               көруүлэрим сөптөөрүн олох-  хонуу уонна сүөһү үлэтйгэр  руоттар икки ардыларынаа-  ларыгар бастакы секретары-   турах санаалаах. Аан дойду  орону уерэппит, уерэх киэн
                                                                                                                үрдүнэн эйиигин кимнээрэп  аартыгар үктэннэрбит Мүрү
               хо дьулуурдаах уонна инни-  сылдьыбыта. 1945-48 сс. ры Түысүүтүн уонна РФ  нан, Кэптэни орто оскуола-
               кигэ эрэмньилээх буолуу                                                                          да өйдүүр, бүөбэйдиир, ша­  1 №-дээх орто оскуолаты­
               дьикти бэлиэлэрин көрдөрөр                                                                       рахан буолларына харыс-  гар, таптыыр, ахтар Боро-
                                                                                                                тыыр, атаахтатар киһи Эн  ронум сэлиэнньэтин олох-
               аныгы элбэх оролоох дьиэ                                                                                                  тоохторугар!
               кэргэттэр олохторо уонна           Ийэ ҕэ —махтал                                                эрэ бадргын, күндү киһим.   Элбэхтэн, күндүлэртэн,
                                                                                                                Дьиҥэр, мерен да, сэмэлээн
               үлэлэрэ-хамнастара бигэр-                                                                        да ыллаххына, истибэтэк.э  тапталлаахтартан биһиги
               гэтэллэр. Элбэх оролоох
                                                                                                                курдук буолабын да, бары-  ийэбитин чорбоппуккутугар,
               ыаллары биһиги государ-
               ствобыт өйөөһүнэ итинник   Якутскайдаары культурнай-  журналистарын Союһун чи-  тыгар история учууталынан,  тын ылынабын. Ийэ хаһан  бэлиэтээбиккитигэр барра
               дьиэ кэргэттэргэ олохтоммут   сырдатар училище библио-  лиэнэ, Саха Республикатын  Саха Республикатын Пра-  оротугар куһараны барар-  махтал. Биһиги ийэбит киэи-
               үгэстэр ордуктаахтарын   течнай салаатыгар үөрэм-  к\ льтуратын ■ туйгуна, 12 ки-  знтельствотын иһинэн ыччак-  быта баарай?!  холку санаатынан, дьонно
                                       мнтэ. Үөрэрин ситиһнилээх-  ннгэ автора.
                                                                                                                  Ыраах да буолуум, Эйии­
               учуоттуур дии саныыбын                                                  ка бастайааннай комиссия                          үтүе сыһыанынан, эрэйдээх-
               уонна ити политика бу ха-   тик бүтэрэн, орто анал үө-   Үһүс уола Михаил Васи­ йредседате^инэн үлэлээбитэ.  гин көрбетөхпүнэ, сатаан  мускуурдаах олоххо санаа- м
               йысханан салраныа,»— диэн   рэхтээх библиотекарь дип-  льевич ессе оскуолатаары  ЫБСЛКС XXI съеһин деле-  сылдьыбаппын. Эн аттыгар  тын түһэрбэтэринэн, ороло-
               Саха сирин биллиилээх уче-   ломун ылан, 1948 сыллаах­ сылларыгар төрөөбүт оро-  гатынап уонна Саха Респуб,-  олорон, чэйдээн бардахпына,  рун туһугар чиэһинэй, үтүө
               найа уонна общественнай   тан Хоро нэһилиэгин Майа-  йуонуттан үөрэнээччилэр ор­ ликатын народная депута-  күүс-күдэх ылабын, сэннэлэ   суобастаах үлэтинэн бу ула­
               деятелэ Г. В. Ксенофонтов   gac бөһүөлэгэр библиотека-  толоругар аан бастакынан  тынан талылла сылдьыбыта.  нэн барабын.  хан нарарааданы ылыарын
                                                                                                                  Күн-күбэй ийэбин улахан  ылла, бэлиэтэниэрин бэлиэ-
               терөөбүтэ 110 сылыгар анал-   рынан үлэлээбитэ. Онтон  баянтга реслубликатаары  Сахалыы сиэри-туому т*тв-   нарараадарынан ис сүрэх-  тэннэ.
               лаах үврүүлээх мунньарар   1963 сылтан 1980 сылга диэ-  конкурска бастаабыта. Тине  Ьан ыһыары тэрийиини уон­
               1998 сыл алтынньы 31 күнү-   ри Мүрү 1 №-дээх орто ос-  враһа идэлээх Михаил Ва­ на ыччат таптаан аарар  питтэн эрэрдэлиибин. Ман­  Биһиги сахалар тыйыс да
               гэр Саха Республикатын   куолатыгар библиотекары-  сильевич Санкт-Петербур-  «Эд9р коммунист», «Эдэр  на, Саха сирин хаһыатын  буоллар, дьикти кэрэ айыл-
               Президснэ М. Е. Николаев   нан үлэлии сылдьан, бочуот-  даары гуманитарнай инсти­ саас» хаһыаттар Күннэрин  эһиги утуйа сыттаххытына,  ралаахпытынан, дьоһун-маа- 1
               дакылаатыгар эппитэ.    таах сынньалаҥҥа тахсы-  тут Дальней Востомтааҕы  улуустарга ыытыыны итнэн-  аарабын. Аляска бириэмэтэ  ны дьоннордоохпутунан, кэ-
                 Бу этии биһиги улууспут   быта. Кини «Ийэ Албан  филиалыгар үөрэммитэ.  нэ Саха сирэ суверенитеты   Якутскайтан 18 чааһынан  рэттэн-кэрэ ийэлэрдээхпити-
               олохтооро Герой-Ийэ Е. И.   Дата» орден үс степенинэн   Төрдүс уола Александр  ылыныытыщ бэйэтэ консти-  хаалан иһэр. Компьютер үөс-  нэн киэн туттуоххайын!
               Александрова элбэх түүннэ-   толору нарараадаламмыта.  Васильевич . СГУ омук ты­ туциялаах, гербэлээх, туһу-  кээн, дьикти үйэ сараланна.  Олохпут устатын тухары
               ри утуйбакка, сынньанан   Тыыл, үлэ ветерана.   лын факультетын, Москва-  нан былаахтаах буолуутун  Буоларын курдук, хаһыат  саха дэттэрэн, сахабын диэн
               олорор днэни билбэккэ ки-   Екатерина Ивановна учуу-  таары Үрдүкү комсомоль­ республикара көрүлээбит  сонуннарын кере олорон.  түеһү охсуммакка үерэхпи-
               һи-хара гынан иитэн, үөрэт-   тал идэлээх Василий Нико­ ской оскуолоны, Российскай  дьоннортон биирдэстэрэ.  арай, Эн тускунан ааран ба­  тииэн, билиибитинэн, дьон­
               тэрэн, олох киэҥ аартыгар   лаевич Мигалкинныын ыал  Федерация Президенин иһи-   Алтыс уола Петр Василье­  ран, наһаа да үердүм, сүр-  но үтүө сыһыаммытынан но-
               үктэннэрбит   оролоругар,  буолан, толору дьоллоохтук  нэн Москватаары салайыы  вич улахан эдьиийэ Зоя Ва­  дээрин уйадыйан ыллым.  руоппутун ааттата туруох-
               сиэннэрнгэр   сыһыаннаах  олорбуттара. Тоҕус оролом-  Академиятын аспирантура-  сильевна курдУк' I (овосибир-  Оро сааһым. Муру оскуола­  ха. Үрдүк культуралаах,
               курдук. Оролору иитиигэ   муттара. Василий Николае­ тын бүтэрбнтэ. Кини үөрэм-  скайдаары полиграфической  тыгар үөрэммит сылларым,  киэн билиилээх, атын омук-
               уонна дьиэ кэргэни бөрөр-   вич өлбүт бастакы кэргэнит-  мит Мүрүтүн оскуолатыгар  техникуму бүтэрбитэ. Зоя  бииргэ төрөөбүттэрим харах-  тар үтүө дьорурдарын ылы-
               гөтүүгэ урйты үтүөлэрин,   тэн үс оролооро. Онон ба­ английскай тыл учууталы-  Васильевна «Эдэр саас» ха-  пар бу баардыы элэҥнээя  нан, кэмэлдьилэрин киэр
               республика экономикатын   рита 12 орону ииппиттэрэ,  нан, ЫБСЛКС Уус-Алдан-  һыакка үлэлйир. ССРС бэ-  ыллылар. Үөрүүбүттэн, сон­  тумнан олоххо тапталлаах-
               сайыннарыыга биллэр-көс-   үерэттэрбиттэрэ.     наары райкомун иккис, Ал-  чээтин туйгуна, иккис кыыс  но тута, Боророннорго Ми-  тык, дьоллоохтук-соргулаах-
               төр кылааттарын уонна ак­  Е. И. Александрова ула­ лараа-Халыматаары райко-  Мария Васильевна СГУ  шалаах Уйбааҥҥа. Афоняра  тык олоруорун!
               тивней общественнай үлэлэ-   хан уола Василий Василье­ мол бастакы уонна ЫБСЛКС  омук тылын факультетын  телефоннаатым. Телефонна-   Уруйдуубун саха дьахтал- <
               рин иһин «Ийэрэ үрдүкү   вич Мйгалкин Томскайдаа-  обкомун секретардарынан,  бүтэрэн .баран, билигин «Би-  рын ер ылбатахтарыгар  ларын, ийэлэрбитин!
               махтал бэлиэтэ» знагынан   ры автоматизированнай сис-  Москвара аан дойдутаары  чик» нацноиальнай.кинигэ  эһиэхэ түүн буоларын биир-   Үтүе санаалары барара
               быйылгы сылга нарараада-   темалар управлениеларын  уонна тас экономическай си-  кыһатын уус-уран литерату-  дэ өйдеөтүм. Биһиги Эйиги-   хааллыбыт кийиитин Надя,
              ламмыттар ортолоругар Ека­  уонна электроника институ-  бээгтэргэ Саха Республика­ рара отделын сэбйэдиссэйэ,  нэн киэн туттабыт. Хайдах   уолун Александр.
               терина Ивановна эмиэ баар.   тун 1978 сыллаахха сити-  тын бастайааннай бэрэстэ-  онтон кыра кыыс Екатери­  эрэ, маннык курдук үрдүк
               Онон кини, маннык үрдүкү  һиилээхтик бүтэрэн баран,  (шитэлииэн үлэлээбитэ.  на — Благовещенскайдаары  нарарааданы Эйиэхэ тутта-   Алтынньы ый 15 күнэ.
               иарарааданан Уус-Алдантан   Россия Иаукаларын Акаде-  ЫБСЛКС Киин Комитетын  тыа хаһаайыстыбатын ин-  раллара буоллар диэн, санаа   Аляска штатын Анкоридж
               аан бастакынан чиэстэммит  миятын Сцбиирдээри Отде-  хас да знактарынан. Саха  ститутун бүтэрбитэ, улуус-  куруутун баара. Сорох ар-  куората.
               ийэнэн буолар.          лениетын Саха сиринээҕи  АССР Верховнай Советын  таары пенсионнай сулууспа  дыгар үлэтинэн, дуоһунаһы-   Америка Холбоһуктаах
                 Е. И. Александрова 1926  Научнай Киинин космичес­ Преэидиумун уонна Саха  управлениетыгар үтүе суо-  нан туһанар диэхтэрэ диэн,   Штаттара.
               сыллаахха от ыйын 2 күнү-  кий чинчийиилэргэ уонна  Республикатын Президенин  бастаахтык улэлии-хамсыы  саҥарбат этим.     Екатерина Ивановна Алек­
               гэр Дүпсүн улууһун Баата-   аэрономияра институ.тугар  Грамоталарынан нарараада-  сылдьар.         Төһөлөөх эрэйдэнэн-муҥ-   сандрова элбэх ахсааннаах -
               рай нэһилиэгэр төрөөбүтэ.  кылаабынай специалиһынан  ламмыта. Билигин кини   Дьэ, маннык оролору ии-   нанан биһигини улаатыннар-   оролорун, 20-тэн тахса сиэ-
               Отутус сылларга нйэтннэн  айымньылаахтык үлэлээн,  АХШ-ка Аляска штатын Ан­ тэлээҥ, Екатерина Ивановна   быккын. уерэхтээх дьон  нин, 10-тан тахса хос снэ-
               эһэтэ Михаил Саввич Мат­ космическай чинчийиилэргэ  коридж куоратыгар олорор,  Александрова «Ийэрэ үрдү-   оҥорбуккун ким умнуой?   нин махталлара-баһыыбала- ?
               веев, онтон коммунист ара-  элбэх научнай арыйыылары,  Хотугу Форум Секретариа-  кү махтал бэлиэтэ» знагы­  Хомойуох иһин, арабыт эрдэ   ра анардас бу да сурук ис4
               та репресспяра түбэһэннэр,  рационализаторской • этиилэ-  тыгар Саха Республикатын  нан нарараадаланыыта —   елен, бары ыарахаттары Эн   хоһоонуттан костер дии са­
               икки кыра оролоох ийэтэ  ри оҥорон, авторскай сиби-  бэрэстэбинтэлинэн үлэлиир.  улууспут киэн туттуутунан   да, оролорун* да биллэхпит.  ныыбын.
               Мария Михайловна туох   дйэтилистибэлэрдээх. ССРС  1994 сыл тохсунньу 27 кү-  буолла. Саха Республикатын
               баар хаһаайыстыбаларыттаи  НА СО медалынан нарараа­ нүгэр «Хотугу норуоттар со-  Правительствотын Предсе-   Арабыт кимиэхэ барыты-   Людмила ОЛЕСОВА— J
               барытытТап маппыттара:  даламмыта. Василий Васи­ циальнай-культурнай сай-  дателэ В. М. Власов быйыл­  гар истшгннк, сүрдээх ис   НОГОВИЦЫНА,
               дьиэтэ-уота, биир да сүөһү-  льевич компьютеры сахадыы  дыыларын фактордара»  гы сыл алтынньы 16 күнү-  дууһатыттан үөрэн-кетен
               тэ суох ahagac халлаан ан-  «саҥарпыт» ученайынан бил-  диэн темара философский  гэр Якутскайдаары Нуучча  кэпеэтэрэ, элбэх кэпеээннээх,   РФ журналистарын
               ныгар хаалбыттара. Екате­ лэр. Кини төрөөбүт төрүт  наука кандидатын ученай  театрЫгар буүрдүк нара-  көрдөөх-нардаах, үрдүк     Союһун чилиэнэ.
                 Ханнык барарар омук бэ-                         Аах — санааҕын эт — кэпсэтиигэ кытын                                    оролоро «ийэ», «ара» буо-
               йэтин тылын, культуратын                                                                                                  луохтаарар «бар», «кэл»
               историятын билэр эрэ буол-        „Ийээ“, „аҕаа“ диэн иһирэхтик ыҥырыахха                                                 диэн тыллары саҥараллара
               ларына сайдыылаах омук                                                                                                    баралаах этэ.
               аатырар. Оттон биһиги, са­                                                                                                 Сааһыра барбыт киһи те-
               халар, итинник өйбүт-санаа-  ларын сүмэтнн-сүөгэйин кэ-  дьон. Кинилэр саха да, нууч­ оролоргутугар сахалыы аат  бүт тыл сүмэтин үөрэтиини   рөппүттэрин «маама», «паа­
               быт сана уһуктан эрэр.  нэрэски кэскиллэрбитигэр,  ча да буолбатахтар. Төрөө-  биэрэргит олус үчүгэй. Аны  «ийэ» уонна «ара» диэн тыл-   па» диэн атаах ogo курдук
               Манна Егор Жирков кон-  оролорбутугар, үөрэтнэхтээх  бүт тылынан холкутук са-  ogoлopбyтyп «ийээ», «араа»  лартан саралыахха. Тереп-   шгырара туораттан олуона-
               цепцията сүрүн оруолунан,  дьон сахалыы саҥарбакка  нарар, суруйар оро толкуна  диэн киһи дууһатын сылаас-  пүттэрин итинник төрөөбүт   тык иһиллэр.
               «уһугуннарааччынан» буол­ нууччалыы кэпсэтэллэрэ ис-  киэн буоларын кэлин дьэ  тык сайа охсор тылларынан  төрүт тылынан ыҥыра үө-
               ла диэтэхпинэ сыыспатым  тэргэ олус олуона этэ. Со-  өйдөөн эрэбит быһыылаах. ыҥырарга үөрэтиэххэ. Aga  рэммит оро бэйэтнн омугу-   Үтүөнү, үчүгэйи саралыыр
               буолуо. Концепция ылыл-  рох-сорохтор, билбэт эрээрц,   Кэлиҥҥи сылларга ордук   дойдуну көмүскүүр Улуу сэ-  нан киэн туттуора, өбүгэлэ-  хаһан да хойут буолбаг
               лыарыттан ылата төрүт  сыыһа-халты нууччалыы кэп-   эдэр төрөппүттэр оролорун   рии кэнниттэн төрөөбүт оро-  рин үгэстэрин өрүү ытык-  Онон төрөппүттэр, ogoлopбy
               культураны өбүгэлэрбит үтүе  сэтэн балкыһаллара. Саха­  сахалыы ааттыыр буолан   лортон саралаан, ийэлэрби­  тыа, өрө тутуора,  тун «ийээ» уонна «араа»
               үгэстэрин үерэтикгэ болром-  лыы саҥарар оролору күлүү-   эрэллэр. Сардаана, Сахайаа-   тин уонна араларбытын   Бу күһүн Дьокуускайга   диэн иһирэхтик нһиллэр тыл-
               то ууруллар буолбута.   элэк гыныах курдуктара.   на, Ньургуйаана, Дайаана,   «сайдыбыппыт бэлиэтэ эбн-   киирэ еылдьан, биир улахан   ларга үөрэтиэххэ. Күнд
                                       Куоракка олорор .интелли­                       тэ дуу?» «маама», «паапа»                         аарааччылар. манна туо
                Мин 1984 сыллаахха СГУ-                        Мичил, Дьулустаан, Уйус-   диэн ынырар буолбуппут.   дуоһунаска үлэлиир киһи   этиилээххитий, бэйэрит са
               га, историко-филологическай   генция үгүс өттө оролорун   хаан... Истиэххэ эчи үчүгэ-   «Ийэ уонна «ара» диэн пһи-   орото төрөппүттэрин «ийээ»   нааларгытын редакцияра су
                                       төрөөбү-т тылларынан саҥа-
               факультет, саха тылын уон­  рарга үөрэппэтэ. Сирэйдэрэ   йин. М. С. Иванов—Багда-   рэхтик нһиллэр тыллар хо-   уонна «араа» диэн ыҥырбы-   руйан ыытаргытыгар кердв
               на литературатын үөрэтэр                        рыын Сүлбэ эппитигэр дылы   11OOHHO, ырыара, уус-уран   тыгар, бу ыстатыйаны суру­
                                       саха буолан баран, төрөөбүт                                                                       һөбүт.
               салаара туттарсар кэммэр   тылларын билбэт дьон — бу   «саха киһитин сирэйэ ааты-  айымньыларга эрэ иһиллэр,   йар санаам өссө күүһүрбү-,
               абитуриеннар, төрөөбүт тыл- аата омуктарын сүтэрбит гар көстөр». Төрөппүттэр  аарыллар буоллулар. Терое-  тэ. Урукку өттүгэр куорат  Людмила НОГОВИЦЫНА.
   1