Page 1 - Ейу санааны хаар саппат

«Ойу, санааны хаар саппат!»

* 'No 9 C iz ’
Олох еню- руот интэриэйи-н комускуур, суола.
кыра а с к а т а кини историческай дьылра- Бу—кини тушгут
уус-уран об­ тын арчылыыр позициятын, дыбарыайа.
разка, искус­ поэзия уус-урая форма, тыл- Бу—кини дьиэрэпп-ит
ство айьгмньы- ос еттунэн норуокка ейде- ырыата!
гыгар кубу- нумтуе, чугас буолуутун — Нарыта Линиэнэ—
■уйууга барытын литературава на­ Ел рыта улэйит кий и
бэрт уустук родность кестуутун быйыы- «явив!
кестуу, кини тынан сыаналанар. Народ­ Барыга ол—миэнэ!
элбэх кистэ- ность ити сурун бэлиэлэрэ Ити курдук С. Васильев
лэнмэр Д 3 Э X. барьтлара да Сергей Васильев ара келуенэлэр уйэлэргэ
Дьэ ол ийин поэзиятыгар сунньунэн ха- муспут угэстэрин, сиэрдэрин
поэттар да бааннаахтар диэххэ сои. ытыктыырга, сэн'ээрэргэ, бу-
поэзиява кии- Сана суруктаммыт - би- гунтгу кунлгэ холбуурга
риилэрэ ура- чиктэммит Сибиир эдэр лите- ьпгырар.
тылардаах буо- ратураларыгар ордук бас­ Ол эрээри поэт тероебут
лар. Саха бас­ таан утаа сайдар кэмнэри- норуотугар истин1 таптала,
такы колуонэ гэр, барыларьггар да ылла- кининэн киэн туттара кини
советская по- нар биитэр толоруллар ырыат- интернационалист-поэт буо-
этта рыт тан тан суругунан биитэр аа- ларыгар мэйэйдээбэт, хата,
биирдэст э р э, г,ыллар поэзияра (хойооиио, итиниэхэ тирэх буолар.
П. А. Ойуу- поэмара) киирйи тугэнэ баа- Дьиггэр да, бэйэтин норуо-
нускай ааты- ра биллэр. Ити С. Васильев тун таптыыр, ытыктыыр эрэ
наи республи- утус сыллаах айымиьытыгар кийи дьин-нээх интернацио­
катаавы би- жанрдар бэйэ-бэйэлэрин сол- налист. атыттарга до^ор буо­
ряэмийэ лау­ буйсууларыгар кестер. ©ско- лар кьгахтаах. Ол туйунан
реата Сергей тун кини бастакы поэмала- поэт угус айымньыларыгар
Степ а и о в и ч рын, хойооннорун норуот хойуйбуттаах. Холобур, 1957
Васильев бэ- ырыатын, ойуохайын, уус - сыллаахха суруллубут «Улуу
йэтин туйу- уран форматыгар чугайатан -( Москваттан эрэрдэ» хойсо-
нан: «Эдэр айбыт эбит буоллавына (хо- нугар ытык Москвана мах­
сааспар туох лобур, «Арамаан артыа- тал иайинтин манный этан
баар кыахпын лын»), поэт айар улэтин сип- кэбиспиттээх:
совете кай- пит-хоппут тийэх сылларьггар Хойоонунан кьтайан
партийя ай «Аччыгый уол» диэн саха- эппэтзхяитнн
улэ$э биэрби- лыы биир бастакы хойоону- Хобо тыайынан
тим. Оччотоовута, граждан- туруору куустээх адатыттан, нан романы, «Улуу Иль­ хойутгардайбыт,
скай сэрин бутуутэ. Совет­ оттон уран поэтическая иэ- мень» диэн диригг лиричес- Тылынан ситэ
ска й былаас, дьайалларын йиитин, уйавас дууйа-тын кэй иэйиилээх бастакы бал- тылбаастаабатахпытын
аан бастаан олохтуур кэм- бэрт айыньггас майгылаах, лада-поэманы биэрбитэ. Тырымнас уеруунэн
нэр савана, улэ киэн. кучу- бараммат уус тыллаах ийэ- Поэт С. Васильев айым- чаг.ылыттыбыт.
мэвэЙ буолара». — диэн су­ титтэн ылбыт буолуохтаах. ньытыгар биир кэрэхеэбил- Оино кьтайан эппэтэхпитин
ру йбутта ах. Поэт тереебут нэйилиэгэ лээх теманан ус кэми (аас- Убурайан-куустуйан
Керорбут курдук. поэт — оччотоову Суотту-норуот пыты, билиггггини уюина кэ- тиэртибит
айар ул эту» советскай - пар­ айымньыта, ырыата, ологгхо- лэри) ситимнээйин, маныаха ОГ)ОРДОЬУУ ьггъп:
тийная улэттэн кэлбитэ. Ол то эмиэ биир уутуйан тэний- келуенэлэр солбуйсуулара чувствота, ордук бойо-
да ийин кини поээията олох- бит туелбэтэ. Бнир кэмпэ буолар. Манна, этиллэр са- буой дог>ордойуу те-
тон бэрт даригг силистээрэ, манна суурбэттэн тахса ула- наа ейдонумтуе, чоттчу буо- мата, поэт П. А. Ойуунускай
оттон поэт тус олово уовна хан ологгхойут тэнтгэ уескээ- ларьгн туйугар, саха револю­ аатынан республггкатаавы
айар улэтэ быстыспат биир битэ. Итилэртэн поэт бэйэтэ ция иннинээви биир баста­ бириэмийэнэн бэлиэтзымит
сятимнээхтэрэ тубэспиччэ Наара Суову (Охлопков кы поэта А. И. Софронов «Улуу Ильмень» баллада -
буолбатах: «Улзм, оловум Петр Аммосовийы), Ологгхо- «Анабар», С. Васильев «Ара- поэматыгар, «Латвиятаавы
суолунаи ырыам, хойоонум йут Тиэхээнн (Васильев Ти­ бар махтал» уонна «Суол дрвотторбор» суругунан хо-
аргыс буолара», — даирэ хон Нвановийы), Сэргэ Куи- ырыата» хойоонноругар оро- йоонугар, онтон да атьгн
поет. дээр (Львов Михаил). Буччу- лор уонна тереппуттэр сы- угус айымньыларыгар сяга-
Тейе да, оччотоову оро кунэ (Татаринов Николай), йыаннара хайдах арылларын йиилээхтик арьглльгбыта.
снэринэн, хойутаан (уон ус- Быыкаайык (Васильев Васи­ тэггнээн керуехпутун сел. Ол эрээри суруйааччы
тээвэр) уерэннэр.1 поэт об­ лий), Тирээп (Васильев Ус­ Иккиэн да саас-уйэ’ тухары олорбут оловун, айан кэлбит
щественная - политическая тин) диэннэри ордук чорбо- суейу иитиитинэн, от-мас суолун байьптан атарар диэ-
улэтэ бэрт эрдэттэн са-валам- тон бэлиэтиирэ. улэтинэн иитиллэн олорбут ри эриэ-дэхеи этэ, эбэтэр ки­
мыта. 1924 сыллаахха уон Yeh.a этиллибиттэн сиэттэ- дьиэ кэргэнтэн тахсыбыт ни айымньыта куруук соп-
сэттэлээвэр комсомолга ни-нп- рэн бийиги поэт кийи бы- бастакы хойооиньуттар ара- тоех сыанабылы критика
бнтэ, 1931 сыллаахха суурбэ йыытынан уратылаах дьыл- ларыгар ахтылцаннаах ама- уонна литературоведение ет-
туертээрэп партийна ылыл- в.атын. кини айымньытын рах санааларын этэллэр. туттэн ылан испитэ дайр
лыбыта? Учуутал технину- угус матыыптарын, маныаха Арам оронньор эрэйдээх буоллар эмиэ кырдьыктан
мун суурбэ инки саастаах классовость, партийность Атарын суойунан тэйиччи буолуох этэ. Ол кур- i
студена, комсомолец Сергей уонна народность курдук со- сылытнтыт дук, бийиги саяаабытыгар,
Васильев 1929*- сыллаахха циалистическай реализм су- Аларым ача отунан суруйааччы сатирата били-
тероебут Боровонун улууйу- рун принциптэрэ поэт Айаан-хаиаан улааггпыт гин да ситэ сыаналана илик,
гар сир тун-этиитин ыытыы, айымиьытыгар туохтан, хай­ Ала ынарым уутунэн бастатан кини «Ат ырыата»/
бастакы колхозтары тэрий- дах уратыланан кестеруя — уссэнэн уескээбитим... —= диэн биир бэртээхэй эрдэ-
сии курдук историческай бэрт угуйу сабавальгахпытын дияр тээнтг айымньыта.
суолталаах дьайаллары олох- сел. С. Васильев. А. И. Софро­ Саха поэттарыттан Сергей
тоЬо тахсыбыта.Д Отутун Поэт эдэр саайа — бу нов да ыраатан - тэлэйийэн Васильев норуот айымньы-
туолбакка сылдьан хас да «кеппет да катер, ыллаабат сылдьан «Куобах буйарбьтт» тыгар, кини стилигэр биир
сыллап усталарыгар бастаан да ыллыыр дьоллоох уйэтэ» сайылыгын, утустук оттоо- лаппа чугас турар поэт бы-
Мэнэ-Хан-аласка, онтон оч- ууммут, урукку еттугэр хас бут тореебут тегурук алаа- йыытынан биллэр. Ол кини
чотоову Ньурба оройуоиугар да хос ыар батгалга олорбут йьгн ахтарын, туулугэр ту- норуоттан тахсыбыт талаан
уонна Якутска й куоракка улэйит дьон барыга, кену- йээн керерун айарастык этэр. буоларьгнан бьтйаарыллар.
Ситэржилээх Комитет пред- лун тугая, эдэрдиин-кырдьа- Ол эрээри А. И. Софронов хо- Фольклор литературава нуел
седателлэрннэн, Саха Киин настыын «куерэгэй чыъгчаах йоонугар саас-уйэ тухары кырьге буолуохтаа^ын кини
Ситэриилээх Комитетыгар эп- буолбут, кетея-дайан бар- отчут-масчыт буолар дььтл- бигэтик ейдуурэ. Суруйаач­
пиэттээх дуоЬунастарга улэ- быт» кэмэ этэ. Сана дьол­ раламмыт норуот бастакы чы айымньылара жанр, стиль
лэтэлээбитэ. Ити сылларта лоох уйэни керсе тарообут хойоонньутун дьылрата ке- еттунэн норуот ьгрыалары-
«Арамаан артыала», «Сэттэ эдэр кий и улэтэ, талаана но- нулун тута илик норуотут- гар - хойоонноругар, атын да
туруйа» диэн бвлигин хрес­ руотун нытта тэнтгэ уллэр тан туспатыйыытыггтан (хо- айымньыларыгар чугаста-
томатийная буолбут поэма- куестуу ууяэр, сайдар. «Хас руобуйалаах холбука дьиэ- рын, поэт норуот тыльгн
лара, «Мэггэлэр хайа урду- солообут суолбут, хас суор- лэммититтэн, баачыррас ба- утустук туттуллубат баай
гэр» уонна «Куех Ньурба бут бэрэбинэбит, хас ууннэп- йымъгкы этэрбэстэммититтэн, араггатын литературава хото
бнэрэгэр» диэн хойооннорун бит бчпдукпут куолайа, туой- хаалтьге таггастаммытыттан), киллэрбитин, норуот ологгхо-
бастакы хомуурунньуктара бут тойукпут дуоряана бапы- ордук хара улэттэн тэйэн, лорун, остуоруйаларын ово-
бэчээттэммиттэрэ. та революция кътайыыта!— сахаттан урут ким да дьа- лорго, ыччакка анаан уус-
Советская поэт айар улэтэ диэн ейденер. Олох, улэ, рьгктана илик суолунаи дьа- ураннык чочуйбутун туйу­
уонна кини олорбут кэмэ ырыа оннук дьулуурдаах кэ- рыктанарыттан, кырдьыбыт нан урут суруллан турар.
биир тыыннаахтарын туйу- мигэр уескээбиппит». —диэн ара тын дьиэтин - уотун ке- Саха ава уонна орто саас­
нан литературава бэот угус- ахтара поэт. рерун-истэрин оннугар соро- таах поэттарын олохторугар,
тук суруллар. С. Васильев С. Васильев олоххо ахсаа- тох хаалларар кыйалватьтт- айар улэлэригзр биир кэрэх-
бпир хойоонугар орто дойду- бат активнай позицията. ки­ тан. ол да буоллар булбут еэбиллээх кестуу баар. Ол—»
га поэзияны «эпохалар эн-ин- ни поэзиятын кылаассабай сан-а дьарытыттан арахсар айар еттунэн уйун уйэлэнии.
дьикти симэхтэринэн эриэн- ергейе, партийнойа кэлин кыара суоруттан — итинтэн Бийиги талааннаах поэттар-
нииллэрин» туйунан бэрт да сыппаабатава кини Ада барытыттан муггнанар санаа- быт, холобур, Семен Дани­
бэргэнник ЭП.ПИТЭ баар. Ол дойдуну кемускуур Улуу сэ- тын аарааччыга куускэ тиэр- лов, Сергей Васильев атыт-
эрээри, эргитз санаан кер- рии сылларьггар суруйбут дэр. О-ттон С. Васильев хо­ тар даваны, угустэрэ айар
деххе, ханнык да поэт «Кылбаггнаа эпэ. кылыйым», йоонноругар кенулун туппут дьовурдарьгн, дьаныардарын
айымньытын эгэлгэ ис хо- «Андавао», «Бухатыырдар», аныгы норуот ырыайыта угэнигэр сылдьан олохторун
йоонун, баай мырааскатын, « Ленскэй а батьтйыьгга », бэйэтин ебугэлэригэр истин1 тумуктээбиттэрэ. Сергей Ва­
кини атыттартан уратылаах «Фронт ырыйлара». сэрии махталын сэргэ кинилэрдиин сильев билин'Н’и литератур­
дььитватын, тус оловун кэннитэр айыллыбыт биир историческай ситимнээ- ная сайдыы уейутэр, айар
(биографиятын) сыньгйан уе- «ЬТйыах». «Сир уустапа», винэн, кинилэр улэйит дьон улэтин тахсыылаах дабааяы-
рэппэнкэ эрэ, топору ейдувх- «Мпн сибэккилэрим», «Кыл- быйьтытынан уйэлэргэ мус- гар испитин тийэх хомууруа-
х.э сатаммат. байыйар кыраан уута» поэ-' пут утуе угэстэринэн киэн ньиктара туойулууллар.
Поэт С. С. Васильев 1907 маларыгар, хомуурунньукта- туттар. аралаах эйэтин урук­ Поэт С. Васильев поэзия
сыллаахха Боророн улууйу- рыгар, поэтическая цикллэ- ку олохторун. кинилэр аас- елбет, умнуллубат аналлаа-
гар (билинтгитэ Уус-Алдан ригэр кытта kocttj^tb. Ити пыт эрэйдэрин айан сыарвя- вар бигэ эрэллээвэ:
оройуоиугар) Суотту нэйи- этиллибит суоллар поэт кэ­ тын сынальаныгар таайа са- Ойу, санааны хаап саппат!
лиэгэр Степан Еремеевич лин тыыннаарар тахсыбыт тыыр санаата эмиэ куускэ Кини куруутун куех
уонна Матрена Филипповна икки томнаах «Талыллыбьгг этиллэр. сылдьыара,
Васильевтар диэн уонча ово- айьтмньыларыгар», «Сурэх Поэт С. Васильев Дватын. Кэнчээрилии чэлгийэ
лоох. уерэвэ суох баайынай ыллыыр» хомуурунньутар улэйит кийини, урдэтэн, кп- с.ытьгава.
кэргэнигэр тероебутэ. Тереп- уонна олбутуя кэннэ бэчээт- нинэн сирэйдээн аныгы дьол­ Кини аавааччытыгар кэс
путтэрэ, оччотоову дьои снэ- тэммит «Олорум уйун ньуу- лоох уйэрэ норуот история тыла, кэриэйэ итинник этэ.
рин.чн. харыларын куу1тунэн ругао» кинигэтигэр кытта бьтйаарар кууйугэр кубулуй- Г. ОКОРОКОВ,
иитиллэн олорбуттара. Сер­ сы^ыоннаахтар. бутун этэр: филологическая наука
гей урдук коне уггуорун. ОЭЗИЯ' национальная Бу—кини долгуппут кандидата, ССРС
эрилкэй харавьгн, будьурхай еттунэн уратылаах толооно. суруйааччыларын союйуи
баттавын авьгйах саггалаах. буолуутун, поэт I но- Бу—кини нэлэппит киэн- чилиэнэ.