Page 1 - Поэт, общ деятель СВ тер 90
P. 1

2 стр.--------                                 «НЬУРБА». -------------------------------------------------------1997 СЫЛ; алтьпшьы 16 кунэ> № 124. (7657).


             Поэт, общественной деятель, патриот



      Сергей Васильев тереебутэ 90 сылыгар


      Бугуутэ. Инпэ 123 №-гэ.                         ин бу улахан ологгхойуту ытыктыыр этэ. Сергей Сте   пай хаар туспэтин дацаны, остуол аннынан оцо тебете
      Сергей Васильевич обществениай уонна айар улэгэ   паповпч «Уелэн Хардааччы», «Эрчимэн Бэргэн», «Куп   кукээрийбэт буоллацыпа, унаар буруо субуруйбатын
     Саха АССР Верховна!! Советын хас да тегуллээх Бо   Эрили» курдук олоихолору тайааттарбыта. Кыыйа   дацаны», — диэн куустээх тыллары эппитэ. Билигин
     чуотунай грамоталарынан «Бочуот Зпага» икки орде   Светлана Васильева — Донская суруйарынап «Уелэн   санаан кердеххе, саха иоруотун ахсаанып элбэтэргэ,
     пинан, Аца дойду Улуу сэриитип кэмигэр «Килбпэп   Хардааччы» курдук кээмэйдээх 5-6 олонхо архивы   кипи генофопдуп харыстыырга ыытыллар политиканы
     пээх улэтип ийин» уонна атын мэтээллэрипэи бэлиэ-   гар баар эбит, Суруйааччы этэр ньымаларыгар, форма   олох его кербут эбит Оцо суох буоллацыпа нация,
    тэммитэ. «Ытык Ильмен» балладатын ийип Платон     ларыгар оло1гхо уус-уран ньымаларьш туйанара. «Ан   омук кэхтэр симэлийэр диэн санаапы дьон сурэцэр,
     Ойуунускай аатынан бйриэмийэ лауреатынан буолбута'.  дацар» поэма, «Ат ырыата» курдук айымньылар норуот   енутэр итгэрбитэ,
     • Сергей Степанович салайар уонна кецулуур улэтигэр   уус-уран айымньыларыгар ситимнэнэн суруллубутта   Сергей Васильев «Ньурба биэрэгэр» диэн ааттаах
     ыччакка тирэцирэрэ, кииипи тирэх-куус гынара ычча   ра. Поэт «Апдацар» поэмата кини саха литератураты   хойоснноруп хомуурунньуга, «Киэн- Ньурба» диэн
     ты ейуурэ уонна ере тутара. Ыччат туйупан кипи:   I ар киллэрбит патриотическай поэзиятын холобурунан   ырыа буолан кеппут ылбацай, хомоцой хойоопо хан
     «Улэнэи дьолу айар норуот ыччата — уохтаах кырыс,   буолар.                                        нык Ньурба кийитин долгуппат, сурэцин-быарын сы
     норуот кетор кынатын куех куорсуна», — диэп суруй     Дьэ эрэ, кууйу-уоцу тумуех!                  лаанньыппат, сымнаппат буолуоцай. ' Ньурба апылца
     бута. Ыччат дьоллоохтук улаатарыгар, хорсун дьо;:     Дьз эрэ, тутга-хапта туйуех!                 тын, кетерун-суурэрин иэйэн-куойан туран хойуйбута.
     буоларыгар бацарара. Сергей Степанович ураты дьу      Истин' эрэ!                                  «Ньурба биэрэгэр», «Сарсыарда», «Куйушн'у тууи», «Бы
     луурдааца, кууйун, ейун, сурэцин норуот туйугар ха    Эр биллэр                                    лыты быыйынан» хойоониоругар чацылхайдык суруйбу
     рыетаабакка улэлээбнтэ. Олох саайыран' баран «Оссе    Эриирдээх кэмнэрэ                            та, «Ойоору тэкэйбит суурээри чэрэйбит, метейбут бы
     эрдэ туруоххун, весе хойут утуйуоххун, весе тугу      Элиэ кыыллыы                                 йыылаах» уолаттары, «кул курдук елбеербут кукээр
     эмэ уйана туйувххун бацарацын» диэп эппитэ. Олу с     Элиэтэйэн кэллилэр.                          кэй дьуйуннээх» тии1ги, «кэдэгэр ушуохтаах, кэрэ чуор
     сэмэй, сайацас дууйалаах утуекэнпээх кийи этэ. Кини   Сор туолар                                   куоластаах» кэцэ кыылы, «сибэкки ойуулаах силээн
     улэлээбит улуустарып сохатый иоруотун дьопун-сэртэ    Суосгаах куннэрэ                             тыа ойуурдаах, киэргэллээх паарканы» кийи керен
     тип кытта икса сибээстээцэ, тереебуг айылцатыгар      Хара еуордуу                                 олорорун курдук чочуйан хойуйбута. Биллэрип кур
     айара чугас этэ. Ол дацаны ийип «Син элбэх утуо       Халаахтайаи тустулэр...                      дук, Сергей Степанович Ньурбаца атаарбыт куегэйэр
     дьопнору кытта улэлэстим, хорсун дьопнору кытта       Торцон бороттои                              купнэрин куурээннээх улэтип санаан «Киэн Ньурба»
     бплпстим. Ол устатыгар бэйэм героебут оройуопум       Тол л он турдахпыт ына,                      хойоону суруйбута. Бу бэйэтэ ылланан барыах курдук ,
     сирин-дойдутун, дьонуи-сэргэтип кытта сэргэ Мэнэ-     Тутах туттан                                 хойоо1Г1го бэртээхэй мелодичны бийиги самодеятельна!!
     Ханалае, Ньурба оройуониарын ‘кэрэ сирдэрэ, бастьнг    Ч у г у с г ы н н а х и ы т ы н а,          композиторбыт Егор Поликарпов суруйбута.
     дьонпоро ууммут, улэлээбит, кийи буолбуг куегэйэр     Уунэр ыччаттарбын                             Чулуу поэт айымньыларын туйупан ацыйах тылы
     куммун киэргэтэллэр.                                  Уецуу гыпныннар! — днэн                      этэн туран поэт-патриот «Ытык Ильмен» балладатын
       Ким дацаны Тойон Муру, Хотун Тен-улу, Кыыс А'а       Дан дархап андацары                         туйупан ессе тегул эппэт буолар сатаммат.
     tra, Киэ1г Ньурба, Улуу Дьенкуудэ долгуйар солко      Дндацайдахпыт буоллун!                            Мин кэллим —
     толооппорун туораан баран, Саха сирин утуе алааста   Сэрии ыар. кэмигэр 1941 сыл бэс ыйыгар суруллубу г   Аан Ийэ дойдуну
     рыгар сырыпг.атым диэ суоца. Ким дацаны Бороцоп   бу «Апдацар» поэма тейелеех саха кийитин Ийэ дойду    Арцайыттан быластаабыт
     дуу, Майа, Ньурба, Амма, Таатга дуу ыччаттарып   туп комускуургэ ьнгырбыта буолуой.                     Алмаас таастаах дойдуттан.
     кытта бииргэ доцордойон баран, Саха иоруотун утуе   Сергей Васильев бэйэтин поэзиятыгар олоцу беля      Мин кэллим —
     ыччагтарын кытта бииргэ сылдьыбатым диэ суоца», —   Пуектээн, инники сайдыытыа отв корен суруйуута ки   Кун куелэйийэи тахсар
     диэп ийирэхтик эппитэ.                            ни айымпьытын биир туспата буолар. «Yep сэттэ туру    Кулум чацыл уорцалаах
       Сергей Степанович Васильев обществениай деятель   йа» поэмата «Барыта оцолор ийин», «Кэрэ епбэккилэр   Курулэс кемус дойдутуттан.
     быйыытыпан ыраацы керой киэпи толкуйдаап элбэх    букеттара», «Дьон-иоруог сааскыга» уо. д. а. хойоок   Тереебут Сахатын сирин туйупан автор эппитэ кэрэ
     улэпи ыыппытын куп-дьыл елбеэдуппэтэ, кипи норуот   норо манна ордук сыйыапнаахтар.                тин, эриэккэйин.
     туйугар кыйанан улэлээбит утуе мессуенун келбецур      Yep сэттэ туруйа                                 Дорообо,
     дубэтэ, кипи кэрэтэ кини талаана алмаас чацылы              Халлааны                                    Ильмен адаардаах долгунун кулумэ!
     иыы сыдьаайа сырдыы. турар.                            Кырыйа катере.                                   Эн эмиэ —
                       XXX                                  Биэс алта тыымпыны                               Ааспыг араллаанпаах кэмнэргэр
       Сергей Васильев — Борогопскай норуот тапталлаах           Уейэттэн                                    Айыылаах Харах дирин- уутугар
     поэтьш быйыытыпан тереебут Сахатын иоруотун су              Курдаттыы                                   Аймана чачайбыттаах эбиккин...
     рации чопчутугар xahaii да супиэгтии щгэп сылдьар.          Керере, — диэп бэрт ацыйах тыл угуйу        Ытык Ильмен —
      Кипи айар талаана порусттан сплис, мутук тардап   Э7Эр.                                                Ытык элбэх сахам елбут сирэ аагырбатын!
      силигилин ууммут аал-луук мае курдук чэчнрии сап   Ол «Yap сэттэ туруйапы» тулаайах, атах сыгынпьах    Ытык Ильмен —
     дан тахсыбыта.                                    Уйбаапчык сайыйа, ордугургуу хаалар.                  Ытык элбэх сахам Кыайыыны ацалсыбыт
           Кецен кус                                        Бырайаай,                                        Ыты'к сирэ аатырыахтын.
           Кецулуп туутун курдук,                           Yep сэттэ                                     Кестерун курдук тейе дацаны айыылаах харах уута
           Куех унаар ачапап                                Туруйа!                                     таммалаабытын, дууйа хараастыбнтып ийин бу ытык
          . Куегэйэ долгуйбут хопуулаах тереебут-уоскзэ     Мин хааллым етехпер.                        Ильмен куелгэ саха кийитин Ийэ доидуга бэриниитэ,
      бит «Бэре бастаах» сайылыгыттан ops куерэйбитэ.       Эн бардьпг,                                 кипи хорсуна кестубутэ, бэйэтинэн сиэртибэлэнэн кыа
      Уерэммит Муру оскуолата, Дьокуускайдгацы учуутал      Кый уейэ                                    йыыны ацалсыбыта. Ол ийин Ытык Ильмен саха по
      техникума кипи талаапын айарыгар куус-кеме буолбут    Кыырайан.                                   руотун ытык сиринэн буолар. Ити санаапы этээри Сер
      тара. Ол тумугэр 1929 сы.тлаахха улуу II. Л. Ойуу   Кэлэр олох кэскилигэр эрэммит тулаайах Уйбаап   гей Васильев утуекэи айымньыны суруйбута. Ити
      пускай бийирээйииипзи, кэмотупэп маггиайгы поэмата   оцото атын олоххо атыннык этэр:              айымньы саамай сепке Платон Ойуунускай аатынан
      «Арамт.ап артыала» тахсыбыта. Бу айымпьы хайы-сах     Эн весе, эйинл саас                         бирьэмийэпи ылбыта.
      ха сиппит-хоипут поэт апымпьытын курдук кэстубугэ.         Кэлэргэр                                                 ххх
      Поэманы ол са.цанаацы саха ыччата нойосуус аахпытщ         Элбэци                                   И т и н и т э тг э   кини      Ч у р а п ч ы
      «Арамаан артыала» уос помоцо буолбута. Оной Пла             KapY05Ylr!                            кейуутун    утарсыбытып, ону     себулээбэтэции
      топ Ойуунускай кэипигтэи сада литературатын са.тгыы   Бпйиги олэхпут                              ийип советской улэттэн туораппыттара, Георгий Баша
      сайыннарыыга Сергей Васильев пароднай суруйааччы           Кэрэтнн                                рип Саха бастакы суруйааччы.тара — Алексей Кула
      лар Амма Аччыгыйып, Эл.чэйи Куннук Уурастыыра              Кэрэхсии                               т.овскай, .Апемподист Софронов, Николай Неустроев
      бы Суорун Омоллоопу кытта тэшгэ кипрсибитэ. Кипи           Сецуецут, ~ диэн.                      литературнай пэйилиэстибэлэрин туйунан кырдьыктаах
      лэри кытта саха литературатын сайыпиарыыга 46 сы.т   Кипп «Сэттэ туруйанап» сирэйдээп тулаайах Уйбааи   санаатвш кемускэйэн, сороцор иационализмша буруй
      устагыгар бииргэ улэлээбнтэ, саха литературатын сай   чык уобарайынан .тереебут Сахатын сирин кердерер.   лапан утуех-батаах апньылла сылдьыбыта. Оттон олох
      дыытын уеруутуп-хомолтотуп тэнтгэ уллэстпбитэ. Ки   Г-пйиги ессе сайдыахпыт, ессе кэрэни утуену керуох   Сергей Васильев кырдьыгып дакаастаата.
      пи саха бдстакы улуу суруйааччыларып Алексей Кула   пут диэн санаапы этэр.                          Уйулуччулаах поэт, ураты тэрийэр дьоцурдаах сала
      ковскайы, Апемподист Софроновы, Николай Неустрое   Сергей Степанович Aga дойду сэриитин кэмигэр итп   йааччы, тереебут Ийэ допдутун дьин'нээх патриота Г ,
      вы, кипилэр пэйилиэстибэлэрии ере туппута, Кипилэр   этиллибит айымньылартан ураты «Кылбаннаа эрэ, кы   Ньурба дьонуп ейдеругэр-санааларыгар, сурэхтэригэр J
      пэйилиэстибэлэрии кемускээн дуулаца охсуйууга киир   лыйым», «Фронт ырыалара» поэмалары суруйбута. Бз   умнуллубат мессуен буолан сеие сылдьар. Ол ийип.
      сэн турууласпыта, Георгий Башарин ус реалист суру   йэгэ уоттаах сэрии бара турдацына Суорун Омоллоон   Ньурба норуота Сергей Васильев сырдык аатыгар су
                                                                                                         гуруйэр, кини кэриэйигэр тебетун тонхетор, утуе I
      йааччы туйупан с.аныыр санаагый, ейдуур ейун- бинр   куун фрончга сылдьан сахалыы ырыаЛары, тойуктары
      санааиап бнйирээбитэ уонна кемускээбитэ. Оиоп кипи   патефоиупап ийитиннэрэн, элбэх бэлэхтээх, туйахтаах   аатын урдуктук тутарга дьулуйар.
      кырдьык ыайар суолуп габа тайаммыта,.            сылдьыбыта, влер елуугэ ыллара да сыспыта.         Сергей Васильев килбиэн аатын кэриэстээн бийиги,
        Сергей Васильев айар улэтип sir кырыйыиан кипи   Кини салайааччы быйыытынан олох caira кэрдиийи   пьурбалар, гимн курдук Туттубут ырыатын сапатан
      тереебут дойдутуп дьопо-сэргэтэ олоихопу остуоруйа   гэр ннникини тустуур, субэлиир ыйар-кэрдэр айымньы   аайабыт.
      пы, сэйэпи вс хоНоонуп, тойугу, ойуокайы, хомуйу ере   лары суруйбута. Онпук элбэх айымиьыларыттан «Сир   Киэн тутта саныыбын уугуттап испиппин,
      тутуулара, таптыыллара        буолбута. Кэ-       уустарьш», «Аччыгый уолу» (хойоонунан роман), «Оло   Ып-ыраас хомурах хаарынан хаампыппын,
      рэни, ылынымгыа дууйалаах айар талаанпаах ыччат   г,ум уйун вьууругар», кэлин 1988 сыллаахха суруйбут   Ойуордаах хонууга таалалаан ааспыппып,
      Тиэхээи — Тихон Васильев. Паара Суох — Петр Ох    «влбет ерегей» айымпьылара киириэхтэрип сеп. Кипи   Ыччаккып кытары ыллайа хаампыппын.
      лопков, Кудээр — Михаил Львов, Буччукунэ — Нико   ни итп айымньыларын ийин «0лбет ерегей» ырыайы        Киэ|г Ньурба, киэн- Ньурба ахтабын эйигии,
      лай Татаринов уо. д. а. курд.ук норуот талаанпаах   тынан ааттаабыттара.                                Кэрэчээц кэмнэрбин, куегэйэр куннэрбин.
                                                                                                           Сергей Васильев бийиги улууспут чэлгийэ сайдарын,
      олошхойуттарып уус тыллаахтарын истэ-бплэ улааппы   Поэт оцону норуот кэскилинэн, кини иппикитинзн
      та. Ол дацаны ийип Сергей Васильев угус анымпьыла   сыаналыыра уонна оцо туйугар, кини дьоллоох-соргу   иоруотун дьонуп олоцун шгорбутун ийин истшг мах
      ра фольклор твруттээхтэр диэп сепке сыаналыыллар.   лаах буоларыгар, оцоцо кыйамньыны уурар туйунап   тал тылларын этэбит, кини сырдык кэриэйигэр неруен- - г
      Кини олонхойут Toir Суоруну бэйэтигэр олордо сыл   норуот ылынар ийирэх тыллары суруйбута. «Одо са   нергуйэбит!
      дьыбыттаах. Toir Суорун уутуйан олошхолуурун ис.   ната чугдаарбат буоллавына, сайын кэлбэтин дацаны,       Бэчээккэ журналист Семен ГАВРИЛЬЕВ
      тзэри куорат араас уйугуттан угус кийи мустара, Ки   оцо атацын суола хаарга ойууламмат буоллацына, кыр                              бэлэмнээгэ.
   1