Page 1 - Сергей Васильев Чокуур

«MYPY САЬАРВАТА»
Балаган ыйын 2 кунэ, 1997 сыл.

Мин ойбер кэрэ. сыр­ баБа бэйис кылаас айыл- ларын олох ойдеебеппун. .балыыйатьш кылаабынай
Ити кэмн-э, 1936 сыл­ луой? Тойелеех элбэх
дык санааны хааллар- лыбыта, онно уорэнэ киир айыыр астара да дьин-нээх быраайынап улэлиир эбит лаахха, араайа сынньанар Ньурбам барахсан кэрэ-
быт, мин Ньурбам угус битнм. Оскуолабыт кыра саха aha буолара. Мин этэ... паркалаах оройуон диэн мааны
эмээхситтэрэ,
дьоно кун бугуиггэ диэри самнархай дьиэбэ баара. СэргэйдээХхэ олорбут кэ- Сергей Васильев Ньур­ суох буолуоБа. Сергей эдьиипдэрэ, эдэркээн кыр
ойдуу-саныы. ытыктыы 1936 сы;т.та;,хха саас мим курдук у.ай.аи да урут баБа улэлиир кэмигэр, Степанович чугайынан гыттара. баар суох мааны
сылдьар кийилэриттэн ииэм Ньурба балыыйаты- т • > то-х а на а йаабат а б ы м. уойо да кылгас кэмн-э, ханна да суох кэрэ айыл- дьэрэкээн ойуулаах сии-
бицрдэстэринэй Сергей гар тан’ас сууйааччынан Иккиэн да обомсох ыал баара-суоБа икки сыл кэ- Балаах уонна улахан куо- тэс. хаарыс солкоттсн тл-
Васильев буолар. Саха улэлии сырыттаБына, ким этилэр. Улэлэриттэн кэл- рин-.э улэлээбитин да раттар паркаларыгар эрэ гиллибит икки, ус туйу-
снригэр киэнник биллэр, эрэ этиитинэн. Сергей лэллэр эрэ Синеглаза уон­ ийин. аатын ааттатар бэрт .баар араас тутуулардаах мэх байбаралаах ырбаа-
еаха литературатыгар аан Васильевтаах дьиэйитинэн, на Спартак урдугэр ту. элбэх учугэйи онгорон суунэ улахан сынньалан- хыларын кэтэн кэлэн, са­
бгс'ггкышш поэзия хомо- <>Б0 кероеччунэн ылбыт- йэ ллэрэ. Сергейдзэх хаалларбыта. Ол да ийин паркатын САССР 15 сы ха араас амтаннаах айы-
ijoii гылынан поэма-рома- тара. Бийиги кинилэргэ кыыстарын тобо Сннегла- кун бугунугэр диэри. ТВ- ла туолуутугар анаан ту- нан кундулээбиттэрэ буо­
пы «Арамаан артыалын». нойон кэлбиппит. Оччо- тарга былааинаммыта. луой? Ити улугэрдээх
суруйбут,’ норуот саамай лорго Сэргэйдээх дЬиэлэ- Ити парка кини утуекэн- киэн- парканы киэптии,
алын аран’атыттаи уунэн рэ сиц улахан дьиэ кур- нээх квБулээйининэн орс- онно баппакка парканы
тахсыбыт биир бнллии- дуга. ус хостообо. Ити Андрей Егоров—Чокуур йуон нэйилиэктэрэ бут- тула кийи-суейу 6обо чуо-
лээх советскай-партийнай дьиэ билигин да баар эбит. тууп кыттан, босхо кэриэ­ Бу^пута. ВоБестер куея
улэйити Сергей Степано­ Кини Октябрьскай уулус- тэ, бэртээхэй кэрэ кестуу- кессуйуулэрэ, кэрэ куо-
вич Васильевы чугастан cafia остолобуой уонна лээх суду тутуу тутуллу- ластаахтар тугэвэ кесту­
билсибит дьоллоохпуи. МТС тайьц-ар турара. Сергей бута. Парка оччоттоц ыла бэт туйулгэни тэрийэн
Сэрии быдан инпинэ, мин, Орус днэки хоско Сергей Куех театрдааБа, киэн-- рйуохайдаан дьиэрэтии-
начаалынай кылаастарга Сгепановичтаах олорол- куоГг стадионнааБа, угус лэрэ эбиллэн кырдьыга
сылдьыбыгыи ойдуубуи. Бийиги киирии ортоку Васильев
уерэнэрнм сажана, «Сана лоро, оттон ненуе хоско ахсааннаах ларектардаа- да кийи сургэтэ котобул-
олох» диэн ааттаах ула­ Яков Дмитриевич Бело- Ба. Ити парка сыл ийигэр лэр ыйыаьа этэ! Ити ба­
хан баг,айы кинигэ тахса любскайдаах олороллоро. тутуллан 1937 сыллаахха рыта Сергей Васильев
Ол кинигэбэ оччотоодуга хоско олорбуппут. Ити Саха автономията 15 сы- мындыр тэрийиитэ, кини
лын ерогойдеехтук бэлиэ. тэрийэр дьовурун чып-
республика биллэр дьон- хоско бары аЬыыр этибит. тиир урааггхай саха ула­ чаал дьайыыта этэ. Кыр­
норун тустарынан. кини- Билигин санаатахха, ула­ Биир дойдулаахпыт, советская тутуу талаан- хан бырдайынньыгар бэ- дьык да. оннук этэ. Мин
лэр мэтириэттэрин тайаа- хан улэйит, тойон дьогпго наах еалайааччыларыттан биирдэстэрин, суру. лэм буолбута уонна онко этиибнн итэбэйиэ этигит,
ран туран, кэпсэммит этэ. бэрт кыараБДс, улахан йааччы. телеинеех патриот быйыытынан саха анаммыт, дьэ кырдьык да оске сана парка аллеяла-
Онно холобура, Алдан табыгайа суох дьиэ эбит. норуота бутуннуутэ билинэр, сугурунэр. ытык- билин-ггэ, уйэ ан-ара аа- рын хайдахтаах курдук
ра й со нет ын пре доедят е т э Белолюбскай комсомол тыыр кийитэ Сергей Степанович Васильев терее- йыар диэри, санааБа ин-эн киэргэттэрбитин кербук-
Фаткулов, аатырбыт Ни­ рэйкомун секретаря этэ. бутэ 90 сыла бэлиэтэнэрэ улам чугайаан ийэр. хаалбыт, саха омук баар кут буоллар! ОччотооБУга
колай Николаевич Бараш­ биир уо.т оболоохторо. Бу ытык кийибит олобун охсуйуутун, общес- суох кунду быраайынньы- мин соБУРУУ Дойду отон-
ков онтон да атыттар Билигин, бу кырдьац ба­ твеннай-политическай уонна айар-литературнай га — ыйыах тэриллиби- ноо.х отун-майын кере
баал 'арын учугэйдик он- ран ахтыы суруйа олорон улэтин-хамнайын туйунан тейе кыалларынан со. тэ. Мин ол ыйыах кэннит- илигим. Парка киин ал-
дуубун. Ол кинигэбэ Сер­ санаатахпына, олус да нун, ааБааччылар урут аахпатах-билбэтэх етту- тэн кытыт биэ уутуттэн леятын сэлэлии кеБере
гей Васильев Мэнэ-Хагга эдэр дьон эбигтэр. Сергей лэрэ буолаарай диэн, матырыйааллар белехтерун он-ойуллар буспут арыы- уунэн лаглайан турар ии-
ласка улэлиирэ суруллу- Васильев баара-суоБа 26- кэпсиир, сырдатар соруктаахпыт. Хайыат актив­ нан тунахтаммыт кыры- рэ талахтары буус бутун-
бут этэ, бадана, Онтон 27 саасгаах эбит. Яков ная комелойеоччулэрэ Иван Пирожков, Иван лыы кыынньа сылдьар нуулэрин. ити Куех теат-
кинини илэ харахпынан даваиы син биир оннук Мигалкин, ону сэргэ кырдьаБас журналист Ни­ саха дьин-нээх кымыйын рга диэри, кытарчы бу-
керуем .йФнннэ оччотоо- буолуохтаах. Оччолорго колай Пестряков нэйилиэстибэтиттэн интэриэ- ийэн кере иликпин. Ити йан турар яблоко отоннобх
Буга уостан гуспэт буола обо сылдьан кийи саайыи йинэй ахтыылары, архыып матырыйаалларын ыйыах кырдьык да далаа- мастар гына сымыыт ха-
батыра сылдьар «Ара- сылыктыы барыллыбат ааБааччылар дьууллэригэр тайаардыбыт. Били­ йыннаахтык, кийи асты- Бынан симээбит этилэр.
маанын артыалын» аа- этэ. Тас керуггунэн Сер­ гин да редакциям кэккэ кэрэхсэбиллээх ыстаты- ныан курдук барбытын СанааБар яблочнай план­
налмыт бплсибитйм. Ити гей да, Яков даБаны сип- йалар, ахтыылар, ол ийигэр суруйааччы кыыйа бчлинчгн ыччат билбэт, тация ортотунан хааман
бириэлэГ|Э бэйэтэ даг>аны пит-хоппут. дьиппиэ ке- Светлана Сергеевна Донская ахтыыта бааллар. сыаналыыр кыэбя суох, ийэр курдугун-. Тейелеех
саха уус-урдн айымньы- руггнээх дьон этилэр. Бу Бугун бийиги поэт, журналист Иван Мигалкин арай бийиги. ол ерегайу . элбэх сымыыты инньэнэн
тынан улуйуйэн туран ахтьгыбын билиннти, кыр- дьиэтээби библиотекатыттан суруйааччы Андрей илэ ’кербуттэр — кырдьа- ' ТЭЙЭН ИЙИННЭЭБИТИН суур-
|Цнтэриэ11иргээЬин, туох дьаБас кийи керуутунэн Егоров —Чокуур 1993 сыллаахха Уус-Маайа Бастар эрэ сыаналыыр дэн ылан баран, кыраас-
тахсыфыгын, бэчээттэмми- уксун ойуулаан эрэбин. типографиятыгар баара эрэ 500 экземплярынан (кыахтаахпыт. сурэхттит калаан ыйаммыта буо­
тин сыыска туйэрбэккэ, Билигин санаатахпына. тахсыбыт «Кэс тыл» диэн олус сэдэх кинигэтит- сылаайытар илдьэ сыл- луой? Ити кэрэ кестуу
оскуолаьа бп.тинтг.п кур­ бэйэлэрин саастарыгар дьааччылар. Билигин пар­ кийини барытын сехтер
дук урдуттэн уерэппэккэ сои тубэспэт дьойун, сип тэн С. С. Васильев улэтин Ньурбатаацы сылла- тия ветерана, 51 сыл бутэ.
рын туйунан ахтыыны эйиги билиигитигэр-ко-
эрэ найаа шгэн-тон-он ту­ пит-хоппут дьоннор эбит- ССКП кэккэтигэр сылдьар.
ран уорэтии буолгра. Ол тэр, иккиэн даБаны руугутугэр тайаарабыт. Бар дьон уос HOMOgop оччолорго’ комсомол рай­ Тейо да иа.спытын
киллэрбит «Куех Ньурбатын», аакка книрбит
ийин да нуучча улуу су­ Сергей Степанович са- кому н секретаря, кэлнн ийин, ол кэмн-э дьон биир
ру йааччыларын Пушкины, хаБа чахчы кэрэ дьуйун- куех паркатын туйунан сонуну, сан-аны билиэх. улахан партийнай улэйик- сомобото. патриотизма кэ­
Лермонтовы. Гоголы, Сал­ нээх кийи этэ. Ыас кур­ хит диэн эрэнэбит. кэ тинйэ ууммут табаа- лэн ийэр олох ессе кэрн,
тыков Щедрины. Кры­ дук хара баттаБа, айыл- РЕДАКЦИЯ. рыс А. Евмененко «Путь дьодлоох буолуоБар эрэ-
ловы, Некрасовы кытта Баттан бэриллибит будьур- к коммунизму» диэн ,тэ уоигта онно дьулуура
тэнн’э Амма Аччыгыйа, Бай куударалааБа. Ол --------------------------- -- XXX --------------------------------- Ньурба хайыатыгар 1989 олус куустээх быйыылаа-
Суорун Омоллоон. Кун ерукуйбут куударалаах сыллаах бэс ыйын 27 ку- й-а...
Дьирибинэ, Кундэ, Чи- баттаБ'Ын тарбахтарынан :,а диэн ааттаабыттарын йо да кини улэлии сыл- нутгаэБи нуемэриггэр ити Сергей Степановийы,
ряев уонна Сергей Васи­ тараах курдук ерутэ ан- билбэтим, саха дьонуттан Двыбыта уйр агнрыттан ыйыах туйунан маннык оске кейербетехтере, мун-
льев. ’ курд,укта.ры бэрт ньына-анньына, сан'ара- хантан куех харахтаах ааспытыи ийин. Ньурба суруйбут: саатар икки-ус сыл улэ-
учугэйдик билэрбит. Мин ннэрэ, уерэ-кете кэпсэтэ обо теруей, суох буолла- олохтоохторо Сергей Сте­ лээбитэ буоллар, Ньурба­
манна саха реалистарын, олороро харахпар бу Ба дни. Оччолорго Аана панович аатын улаханнык < Помню грандиозный Ба бэрт элбэБИ OH’opyor.a
саха литературатыи терут баарга дылы. (в масштабах района) хаалбыт буолуохтаах. Ити
кыыйын аатын себулээ- астынан, махтанан-байыы-
тээччилэр тустарынан, Бийиги СергейдээБи бэт курдук сан-арара, балаан туран ааттыыллар, праздник 1937 года, пос­ уойэ кэпсээбит парканы
Кулаковбкай. Софронов, улааттаБына ОБобун «Куех оннук утуе кийи улэлии вященный 20-летию Якут ессе киэргэтэр, учугэй
Неустроев уонна Платой кытта, бадаБа, балтараа тября и 15-летию Якут­ костуулээх он-орор бы-
сыл кэршгэ олордубут харах» диэн уеБЭ сыл- сылдьыбыта диэн ахтал-
Алексеевич Ойуунускай быйыылаЭБа. Мин __ ийэм дьыахтара диэн сан-ара- лар. МааБын ахтыбыт ик­ ской АССР. Он проходил лааннаах этэ, ол ситэрил-
тустарынан этэ да барбап- Татыйаас олус бугуру, рын ейдуубун. Ол. ийин ки мвндиймэннээх Ньур­ в новом парке культуры либэккэ хаалбыта. Кини
пын. Кииилэр ааттара чэнчис, ыраас туттуулаах Да буолуо баБар, кэлин бам оскуолатын кини бу- и отдыха. Сосчитать коли­ идеятынан парка хае баш-
уоспутуттан туспэтэ. То­ улэйит дьахтар этэ. Кини Аилбитим кыыйын Свет­ тэттэрэн УЛЭБЭ киллэр- чество нарядных, весе­ нятын аайы скульптуркай
потун билигин Да учугэй­ ыалларыгар тута себулэп- лана диэн уларьшпыт этэ, тэрбитэ. Ити оскуола ту- лых людей было невоз­ оггойуктары мастан чочу-
дик билбэппии. Ити КЭМ ону да сойуччу билбнтим. туллан НьурбаБа орто ос­ можно. Всюду варилось йан туруортуур баБалаа-
питэ. Ордук дьиэ хайаай-
1гэ саха ыччата утаппыт калара Аана, Вера себу- 1988 сыллаах сайып дой- куола баар буолбута. Сэ­ мясо, лился кумыс, то тут, Ба. Кини санаатынан он­
курдук уус-уран литера- то там танцевали ехор, но саха олон-хотун буха-
тураны нууччалыы да, дээбиттэрэ. Сергей Сте­ дубар бара таарыччы куо рии иннигэр- Булуу сун- работали аттракционы, тыырдарын скульптупа-
сахалыы да умсугуйан панович кэргэнэ Аана ракка Суруйааччылар ньугэр ити суос-соБотох шла спортивная програм­ ларын туруоруллуохтаа-
туран ааг>ара. Билиигэ- Сергучева кэргэнинээБэр Союзтарын барабылыан- орто оскуола этэ. Ол ос- ма. Я пробовал посчитать Ба. Ону кини Ньурбаттан
керуугэ дьулуйуу nahaa бурэ ' СОБУС керуггиаэБИн ньатыгар бэйэм наадабы- куоланы Ран ман-найгы количество лошадей и барбытын кэннэ, ким да
нан литературней кон­ бутэрбиттэриттэн биир-
урдугэ. Онон мин Сергей ийин. ис кпирбэх дьуйун- сбился со счета, не дохо­ ситэрэр туйунан санамма-
^ээх, мааны майгылаах, сультант Николай Алек­ дэстэрэ — бу суруйа олор-
Степанович Васильевы дя до одной тысячи.. ». таБа. Сергей Степанович
керуем да инниттэн бэрт найаа сымнаБас, улахан сеевич Габышевка кии- добум. Бу оскуолаБа тейе- Дьэ ити баар ол ыйыа- барарыгар хайаан да ки­
учугэйдик билбит курду- улэйит кэргэнинэбин диэн рэн олорбутум. Ол олор- леех элбэх кийи иитил-
улаатымсыйбат, сурдээх дохпуна, бпир толуу, маа лэн. билли урдук чыпчаа- Бы корбут, буолаары буо- нини солбуйааччыга эп-
гум. боростуой дууйала'ах ки­ ны керушнээх дьахтар лын ылан тахсыбыта буо- лан нуучча кийитин сыа- пит буолуохтаах. Ону то-
Мин кинилиин хайдах йи этэ' Мин КИНИ мээнэ киирэн кэлэн Габышевка луой, кийи ааБан сиппэт. набыла. Кырдьык да, лорботохторо хомолтолоох.
билсибиппиний? Сергей кыыйыран тымта сылдьа- Сергей Васильев терое- Кпнилэр ортолоруттан омуннаайын буолбатах, Кэлин, уйун кэмн-э дой-
Васильевы, Мэнэ-Хана- рын кербет этим Иккиэн бутэ 80 саайын туолар бэрт элбэх ученайдар, су­ ити ыйыахха оройуон
ласка РНК прсдседатели- да оннук дьонноро. Сер­ убулуейун кэпсэтэн бар- руйааччылар, искусство дьоно барыта кэриэтэ дубар сылдьыбакка гы-
нан баран. Саха АССР
нэн бэркэ улэлии сырыт- гей Степанович дьиэтигэр быта, суруйааччы дойду- улэйиттэрэ, биллиилээх тобу сууллан кэлэн yepyv 50 сылын туолар убулуе-
таБЫна, талааннаах тэри- угус салата суох этэ. Бил- тугар Суоттуга убулуейу партпйнай - государствен­ орогейун уллэстибитэ. йугэр сылдьан суем ту-
йээччи, дьоБУРДаах сала- бэт кийи баБар хайдах хайдах атаараары сыл- ная улэйиттэр тахсаннар Булуу оройуоннарыттан йэн барбытым: Хаарыан-
йааччы быйыытынан эрэ тоггкуруун кийи кур­ дьалларын бил’ийиннэрби- тереебут дойдуга иитил- сууйунэн элбэх кийи кэ­ наах парка тулаайахсый-
Ньурбаг>а. райсовет пред­ дук саныыра эбитэ буолуо тэ. Мин ону сэргии исти- либит иэстэрин телеен лэн бийиги уеруубутун быт этэ, он-орон, тупсаран,
ке дателинэп ыыппыттара. да кэпсртэн бардаБЫна битим, кэпсэтиигэ кытты (кйлбионнээхтик улэлээ- ймиэ уллэстибиттэрэ. Бу ийиэхтээБэр алдьатыллы-
Ити 193 1 сыл этэ. бэрт элбэх кэпсээннээх. бытым. Ол кэпсэтиигэ биттэрэ, улэлии сылдьал- ыйыахха этэ, Ньурба аа­ бытып корен найаа хомой
оонньуулаах - кулуулээх Ньурба туйунан эмиэ ах- лар. тырбыт хорчуоппата
Мин ити сыл ийэбинээн кийи э т э. Оттон тычлыбыта. Дьэ ол кэп­ цуохха рыаятааБЫн к,ер- бутум. Арай быйыл рес­
икни бырааппын кытта Яков Дмитриевич найаа сэтэ олорон билбнтим, би­ Мин санаабар Сергей дербут ыйыаБа. Тейелеех публика фоЕльклорунай
НьурбаБа сатыы киирбни- ли, мин -кетехпут .сукпут Васильев бэрт кылгас суейу сиэтиллэн кэлэн ыйыэбэ барарынан дуу
пит уонна пансион-н-а, би- сайаБас, куруутун уерэ- кыыйым Синеглаза кии­ кэмн-э улэлээри, бэйэти- хорчуоппа aha буолбута диэх санаа кэлэр, арыый
лив'Н’Итэ интернакка, кыа- кото сылдьар. угус сан-а- рэн кэпсэтэ олорор эбит. гэр аатын ааттатар ейде- буолуой? Тейелеох элбэх сэргэхсийбит курдук буол-
йан ылыллыбакка уерэм- лаах кийи этэ. Яков кэр- Сойуччу керсуйуу буол- бунньугу, памятник кэриэ­ алтан. урун- кемус дуй- бут, ол брээри майа-ото
мэккэ хаалбытым. Оччо- гэнигэр ВераБа холоотох- бута. Санаан керун-; биэс тэ буолар суду тутууну даах сылыбаарбар кун кырдьан, алдьатыллан
тооБУга НьурбаБа начаа­ хо дыпгиээх саха дьуйун уон сыл аастаБа дни! Он­ огготторбута. Ити бугун уотугар кулумурдуу оон- урукку керун-э суох.
лынай оскуола эрэ оаа- нЭэбэ, кэтит боялорутта- но би.чбитим аны Светла­ республика урдунэн бил- ньоон, «Улахан дорообо» Ыраастаан, корен хара-
ра. сэттэ кылаастаах г,ас сирэйдээБЭ, ат туйа- на диэн ааттанар буолбу- ,лер НьурбатааБЫ Куль­ йан. сана мастары ууннэ-
IIIКМ оскуолата Куочай- г,ын тыайа битигирээн тура уонна сынньалан- арамаат сыттаах хойуу рэн, уу хоноттообут сир-
нйэринин добдугурас хо­ тун. Мин эмиэ ким буо-
га. Александровка дэриэ- ларбын билийнннэрбитим. пааркатын этэбин. Кун чэйинэн, чечегей туматы- дэрин куурдан. урукку
бинэБэ баара. Итнччэ ну у куоластааБа. Вера ки- дьэ, уонна кыра да буол- бугун-н-э ’диэри Ньурба нан утаБы астыннарбыт- кэрэ корун-эр туйэрэр ки­
ниэхэ холоотоххо найаа туоБУнан биллэрий? Пар- йи тейе эрэ учугэй буо-
ыраахтан дьонум миигин лар, ахтыы суруйуох буо- тара, илии халыггнаах
нарын. кырайыабай дьу- лан арахсыбытым. Биэс катынан! Ким туттарбы- луох этэ. Ол аата мин
айатан, таггыннаран, эбэ- тай? Ити Сергей Степа­ арылыйа сайарбыт арыы- дойдулаахтарым Сррйей
тэр ыалга айахтаан олор- йуннээх этэ, хаана-сиинэ уон сыл анараа еттугэр нович сырдык идеята уон­ нан сыбаммыт бэйэ уун- Степанович сырдык аатын
‘кетехпут обом улаатан,
дон да уерэттэрэр кыах- хайдах эрэ атын омук улэйит кийи буолбутун на олоххо киллэрбит фан- нэрбит бурдугуи сибиэйэй
буккаастаах курдуга. тазията буолар. Мин фан­ кэрнэстээйиннэрэ буолуо
тара суода. куннээБи Да керерге олус да уеруулээх тазия урдук дьайыыта лэйпиэскэтинэн. Ньурба этэ буоллаБа дни.
айылык кестубэт кыйал- Бииргэ кэриэтэ айыыр- этэ. Светлана Сергеевна дииртэн ггуттуммаппыи. хорчуоппата барахсан бар
Бата этэ. Эйиилигэр Ньур быт. Аска талымастыыл- Донская республика спец. Ону бэйэБЯТ сыаналаан-. дьону кундулээбитэ буо­ "(Бутуутэ бэчээттэниэ).