Page 1 - Солко оттоох Суоттуттан силис тардан

Тохсунньу 20 кунэ, 2007 с. СУБУОТА Сэргэй Бакылайап сыла

Сергей Васильев 1907 с. бала­
бан ыйын 25 кунугэр Бородой Солко оттоох Суоттуттан силис тардан, сириэдийэн...
улууЬугар Суотту нэЬилиэгэр
элбэх одолоох дьадан ы ыалга
тара Боро Бастаах илин баЬы- f
тероебутэ. Кыстыктара - Ала- наады халдьаайытыгар баара. 2006сыл сэтинньи 1 кунуттэн2007сылсэтитьи 1 кунугэр
Соболоохтон чугас сыыр туму- Бииргэтороебугтохсуолар: 6 диэри Сэргэй Бабылайап сыла биллэриллибитинэн сибээс-
Ьададиэн урэх халдьаайытыгар уол, 3 кыыс. тээн, хабыапнытыгар ый аайы maxcap балаба анаатыбыт.
баар Сымыытотеде. Сайылык-
Бастакы табаарыыбыт суруйааччы оуо саабыгар ананна.
Ону табынан кинини истинмик саныыр И.В.Борисов у ту о
. киби аатын уйэтитэргэ бэйэтин санаатын эппит ыста-
■ тыйата maijucma. Сэргэй Бабылайабы тус билэр, кинини
кытта алтыспыт дьон, суруйааччыга сыбыаннаах маты-
. рыйааллары редакцияца ыытаргытыгар кердобобут.
\______________________ ________________ __ ______ /
1920 с. — Суотту 4 группалаах тинэн кыыллыйбыт естооду чотооду Бородон улууЬун киинигэр бандьыыгтар ыстаапта-
начальнай оскуолатыгар уерэ- утары oxcyhyyra дьону тумэрэ. нан баЬылаан олорбуттара.
нэкиирбитэ. Ити кэмн'э улаханнык ыалдьа- Оччолорго бу оскуолада уонча одо пансион-н-а олорон уе-
1932 с. — С.С.Васильев ту- ра, ол эрээри дьонун-сэргэтин рэнэллэрэ yhy. Саас бастаан ириэриилэр кэмнэригэр Сэргэй
руорсуутунан тутуллубут ос­ туЬугар бэйэтин харыстаммакка бииргэ уерэнэр, оонньуур-керулуур одолоро: Васильев Вася,
куола билинтги корпуЬа улэдэ улэлиирэ. Ити сыл Суотту ос- Пермяков Ганя, Габышев Степа, Новоприезжай Коля - эмис-
Адалаах ийэтин туЬунан Сергей Степанович истюг-иЬирэх киирбитэ. куолатын базатыгар детдом кэ киниттэн тэйэ туттар уонна киниттэн кистии-саба тугу
тылынан манныкдиэн ахтыбыттаах: 1941-43 сс. — Суотту сэттэ аЬыллыбыта, калхознай интер­ эрэ кэпсэтиЬэр буолан барбыттара.
кылаастаах оскуолатыгар ди- нат улэлээбитэ, оскуолада итии Сэргэй, онудьиктиргээн, кинилэри кытта сыста-кэпсэтэ
ректорынан улэлээбитэ. аЬылык тэриллибитэ. Кы- сатаабыт да, тодо, туохтан ити курдук буолбуттарын бэйэлэ-
1988 с. — Суотту ситэтэ суох рыымчык аЬылыкка эбиискэ риттэн кыайан тобулбаккабуолан баран, кинилэрдйин бодо-
орто оскуолатыгар поэт С.С. Ва­ оггостоору чугастаады куеллэ- pyhap биир кыра уолу туоратан ылан амадаччылаан билбитэ,
сильев сырдык аата инэрилли- ри муггхалыыллара.
битэ. Сергей Степанович бэйэтин маннык буолан тахсыбыт: уолаттар тердуе буолан бу туун,
1988 с. - Оскуолада С.С.Ва- сорох айымньыларын манна киЬи билбэтинэн, бандьыыттар ыстааптарыгартиийэн, сал-
сильевка аналлаах музей аЬыл- улэлээн олорон суруйбута. лаакка тылланарга быЬаарыммыттар, кыЬыллары утары сэ-
лыбыта. Олор истэригэр «Андадар», риилэйэргэ санааламмытгар.
Сэргэй итини истэн соЬуйбут, ол эрээри билбитин кини-
Ада дойдуну кемускуур Улуу «Кылбаннаа эрэ, кылыбым»,
сэрии суостаах сылларыгар те- «Атырыата»уо.д.а. поэтбиллэр лэргэ биллэрбэт уонна урукку куолутунан киэЬэтэнтгэ утуй-
роебут Суоттутун оскуолаты­ айымньылара бааллар. Оскуо­ сар. Уолаттар сотору утуйан хаалаллар, оттон кини тыаЬа
гар директорынан улэлиир кэ- лада бу кэмн-э драмкуруЬуок суох оронуттан туран, уолаттар соннорун, этэрбэстэрин кис-
мигэр Сергей Васильев Саха тиЬигин быспакка улэлиир тиир уонна Хоту Тэхтиргэ тиийэндьонноругартыллаан, одо-
АССР Верховнай Советын де­ буолбута. Уерэнээччилэр уон- лор бандьыыттарга саллаат буола баралларын тохтотон ту-
путата этэ. Кини тустаах улэтин на учууталлар сыл иЬигэр уон- рардаах.
Адата Степан Еремеевич Ва­ «Ийэм ун-уодунан кыра, ук- толорорун таЬынан оройуон, тан тахса айымньыны бэлэм- «Маны мин ханныкда кылаассабай ейтен-санааттан буол-
сильев— Сымыыт Ыстапаан. сун ос хоЬоонунан сан-арар, эл­ нэЬилиэк общественнай-по- нээн оскуола сценатыгар ту- бакка, бииргэ оонньуу-керулуусылдьар уолаттарым туох эрэ
Ийэтэ Матрена Филипповна бэх угэлээх-хойоонноох, бы- литическай олодор активнай- руорбуттара. улаханы, уратыны миигиттэн кистээн тэринэллэриттэн кыЬы-
Васильева (Шелковникова)— таан буолан баран, сарсыарда дык кыттыбыта. Суруйар идэ- йан оггорбутум»,— диэн кэпсиирэ.
НыЬырыкы Матырыас. эрдэттэн ыкса хиэБээнттэ диэ- О^о сааЬыттан биир тугэн Георгий В А СИЛЬЕВ,
ри, тохтоон олорон ылары бил-
«Адам адыйах сантимах, сы- бэккэ, улэлээн букунайа сыл- педагогической улэ ветерана
тар ынады туруорбат сымна- дьара. Одолоругар олуулээх (1987с. суруллубут ахтыыттан ылылынна).
дас, кизнт-куон, дьон этэринэн ыаллар одолоругар сурэхтээбит Сергей Васильев оскуола сан-ардыы тан-ара дьиэтиттэн
туруору куустээх, будьурхай бат- ийэ буолан, ылан иитэлиир араарыллыбыт кэмигэр Суотту IV группалаах оскуолатыгар
тахтаах, тегурук харахтаах, «иэйэхситтээх ийэ» аатырар ула­ пансион-н-а олорон уерэммитэ. (Хоноцрр орто оскуолатын музейын матырыйаалларыттан
унуодунан улахан киЬи этэ». хан ийэ этэ...» Бу кэмн-э Саха сиригэр гражданскай сэрии бара турара. Оч- бэчээккэ бэлэмнээтэЛюбовь ОЛЕСОВА).

Быйыл саха норуотун биир да. Бэйэдит да санаан керун-: нугар эбии этиини он-оробун:
бастык уола биллиилээх госу- Утуо киЬи аатын уйэтитиэ^шг Мэн-э-Хаггаласка тутууну кыа- культура, искусство уонна нау­
дарственнай уонна обществен- йа-хото ыытар, улахан айан суо- ка биллиилээх деятеллэригэр
най деятелэ, чадылхай талаан- лун он-отторор, Ньурбада ту­ анаан туспа аллея оьгордоргут
наах суруйааччыта Сергей Сте­ Эдэр кэскиллээх салайааччы- кээс бырайыагын суруйан бар- налыа баарай?! Ити барыта кэ- тууну ыытар, радио саггарарын теЬелеех уеруулээх буолуох
панович Васильев—Борогон- ны С.С.Васильевы ыраах Ньур- быта. «Уерэххэ, сырдыкка тар- лин Сергей Васильев «БиЬиги ситиЬэр, республика киин куо- этэй?! Суруйааччыларгытыгар
скай тероебутэ 100 сылын бэ- ба оройуонугар эмиэ райиспол­ дыЬар киЬини тутуЬар табыл- гвардеецтарбыт» уонна «Ытык ратыгар тутууну сэргэ водопро­ туспа аллеяны онордоргут бэ­
лиэтиэхпит. Дьыл-кун баран ком председателинэн ыытал- лыбат... Чэ, тукаам, кытаат, уе- Ильмень» балладатын суруйа­ вод ситимин таттарар. Маны йэтэ туспа кестуу буолуон сеп.
истэдин аайы Сергей Степано­ лар. Ньурбадатиийэригэр сала­ рэнэн, сайдан дойдугар эрги- рыгар кемелеспутэ чахчы. Сэ­ таЬынан номох буолбут тылла- ЭЬиги улуускут дьоно улахан
виЬы кытта алтыспыт дьон йар улэдэ опытырбыт киЬи лин»,—диэбитэ. Кырдьыга эдэр рии суоЬун-суодалын, алдьар- ры этэн кэбиЬэр: «Мэнэлэр ха- талааннаах дьон нор, онон эдэр
сыллатаадыйаан иЬэллэрэ мэл- тиийбитэ. Поэт Сергей Васи­ дьонтго бэйэтэ олус сымнадас, хайын этинэн-хаанынан, ейу- йа урдугэр», «Куех Н ьурба» кур­ келуенэни уерэтиигэ, иитиигэ,
дьэх буолбатах. Олох сокуона льев манна улэлии олорон caira утуену эрэ бадарар этэ, ордук нэн-санаатынан билбит эрэ дук. Атын да этиилэрин салгыы дьодурдарын арыйыыга ман­
буоллада. айымньылары суруйталаабыта, уерэнэ сатыыр дьону еруу ейуу- киЬи итинниксуду айымньыны суруйар буоллар седуех эрэ нык аллеялары оггоруу улахан
Ааспыт уйэ отутус сыллары­ оройуонэга сагганы-сонуну рэ, салалтада бэйэтин тылын суруйдада. Сергей Степанович этибит. суолталанара чуолкай.
гар айымньылара киэн-ник олохтообута. Ол курдук оро­ ылыннарара, онон бирикээс сэрии кэмигэр тереебуг Суот- С.С.Васильев мунньахтарга С.С.Васильев-Борогонскай
биллэн эрэр суруйар уолу, кыр- йуон киинигэр дьон сынньана- бэрт суЬаллык тахсара. тутугар улэлээбитэ. Хонодор мэнээх элбэхтик тыл эппэтэ, тероебутэ 100 сыла туолары-
дьыга оччолорго уерэхтээх дьон рыгаранаан пааркатэрийбитэ. Сергей Степанович «Ытык орто оскуолата Сергей Степа­ биирдэ эмит оггостон туран нан кыттыЬан: Уус-Алдан,
адыйада бэрдэ буолуо, салайар Паарка Булуу биэрэгэр биир кэ- Ильмень» диэн поэма-балла- нович Васильев—Борогонскай бэрт холкутук уонна хас биир- Ньурба, Мэнэ-Хагеаласуонна
Дьокуускай куорат убулээЬин-
улэдэ аныыллар. Мэн-э-Хан-а- рэ кестуулээх, айылдаттан дата П.А.Ойуунускай аатынан аатын сугэр. Бу оскуола олбуо- дии тылын мараинатан этэрэ.
нэринэн суруйааччы айымньы­
лас курдук улахан оройуон-н-а анаммыт миэстэдэ оиоЬуллу- бириэмийэни ылбытыгар со- ругар сэргэ турар. Сэргэни эр- Кини этиитин утары этэр уустук
ларын тумэн кинигэлэри таЬаа-
Сергей СтепановиЬы райиспол­ бута. Оссе Сергей Степанович рох-сорохтор олус туруулаЬан гийэ «Мин мантан сэриигэ бар- курдук холбоон-илбээн, чочу-
рыахха баара. Маны таЬынан
ком председателинэн гаЬаа- кедулээЬининэн, салалтаты- туран утарсыбыттара. Ол эрэн бытым» диэн поэт, сэрии вете­ йан, сааЬылаан, чуолкайдык Дьокуускай куоракка суруйаач­
раллар. нан уонна туруорсуутунан комиссия быЬаарыытатахсы- рана Иннокентий Артамонов ейденер тыллары туттара. чы пааматынньыгын туруо-
Сергей Степанович бэрт угус Ньурба оройуонугар радио са- бытын радионан уонна теле- тыллара суруллубут. Бу эмиэ Сергей Степанович дойдугу-
руохха. Суруйааччы айымньы-
тутууну ыыппыт, кини садана н-арбыта. Оччолорго тэриэлкэ- визорынан биллэрэн кэбиспит оруннаах. Уус-Алдантан сэ­ гар Уус-Алдантга улэлээн-хам- ларынан аадыыларытэрийиэх-
тутуллубут дьиэлэр билигин да дэ киби cairara кэлэрэ, ырыа- буоланнар теттеру уураах та- риигэ ынырыллыбыт дьону саан ааспыткиЬи. Билинтги со­
хэ, научнай-практическай кон-
Майада бааллар, сорохторун тойук дуорайара. Ити барыта Ьаатгарар кыахтара суода. Сер­ Суоттуга, бу оскуолада хонно- рох эдэр дьон саныахтарын сеп
ференциялары ыытыахха уон­
кетурэн сан-а тутуулары ыып- олус дьикти уонна сонун этэ. гей СтепановиЬы утарсааччы- рон аЬарбыттар. Суоттуга улэ­ — мэлдьи атын оройуоннары на угэс буолан эрэр кини ааты­
пыттара. Сергей Степанович Ньурбаларпааркаларын, Сер­ лар киниэхэ ханнык да ааты- лии олорон Сергей Степанович ере тарда сылдьыбыт курдук. нан ыЬыахтары ыытыахха. Ос­
биир сайын устата Аллараа Бэс- гей Степанович тероебутэ 90 суолу бэрдэрбэтэхтэрэ, бэл диэ- сэриигэ барааччылары ити ос- Былаас уларыйыыта, колхозта- се Сергей Степанович туЬунан
тээхтэн Майада тиийэр суолу сылын бэлиэтииртугэн'Н'э, ки­ тэр киниэхэ суруйааччылар куолаттан атаарсыбыт буо- ры тэрийии, сири хаЬаайысты-
республика радиотынан уонна
солотор. Кырдьыга мээнэ ни аатынан ааттаабыттара. айар дьиэлэригэр баран сын- луохтаах. баларынан тыырсыыга, ку- телевидениетынан араас биэ-
кыаллыбат улэни топорбуттар. Мин Сергей СтепановиЬы ньанарыгар, эмтэнэригэр уон­ Суруйааччы С.С.Васильев лаактааЬын садана тылын-еЬун риилэри тэрийэн ыытары сити-
Оччолорго дьон олус чиэЬи- кытта кылгас кэмн'э алтыспыт на ессе эбии суруйарыгар ке- Дьокуускай куорат исполкомун тиэрдибит, дьоно-сэргэтэ ей-
Ьиэххэ сеп. Документальная
нэй, кырдьыгынан сылдьар, дьоллоохпун. Кини Саха АССР мелеспетехтере дии саныы- председателинэн улэлиир сыл­ дуурун курдук дьаЬаллары киинэ оьгоЬуллара буоллар
албыны-туекэйи он-орортон телевидениенэн уонна радио- бын. ларыгар куорат олохтоохторун ылынарга ыггырбыта биллэр. олус куЬадана суох буолуох этэ.
кыбыстар, саатар кэмэ буолла­ нан биэриигэ Государственнай Сэрии ыарахан сылларыгар биир улахан кыЬалдаларын — Уус-Алдан оройуона Инно­ Мин этиибин Уус-Алдан
да. Бэриллибит сорудады то- комитетыгар улэлиирэ. Кэлэ- Сергей Степанович Суорун уунан хааччыйыыга биллэр- кентий Васильевич Бочкарев оройуонун салалтата уонна
лорбокко улэни хаалларан ким бара радиода кыттарым. Кэргэ- Омоллоону кытга сэриилэЬэр кестер улэни ыыппыта. Ол кур­ быЬаччы кедулээЬининэн Ге- олохтоохторо хайдах саныыл-
да дьиэлээбэтэ. Кырдьыга баара ним Мария Диодоровна радио армияда бара сылдьыбыта. Саха дук водопровод тутуллан дьон ройдарыгар анаан 50 метр ус- лара буолла. Ойу-санааны ту­
улэЬиттэр туттар сэптэрэ-сэ- хоругар ыллыыра. Свердлов- сириттэн ынырыллыбыт сал- ууну дьиэлэригэр, эбэтэр дьиэ- талаах аллея оггорбута улахан мэн утуе киЬи аатын урдуктук
биргэллэрэ -сугэ, эрбии, хой- скайга консерватория да уерэнэ лааттары кытта керсубуттэрэ, лэрин чугаЬыттан ылар кыах- махталлаах дьыаладии саныы- тутан, кэлэр келуенэдэ биллэр-
гуо... Билинтги курдук куустээх барар буолта. Сайын салайаач- кэпсэппиттэрэ, дойдуларын со- таммыттара. Ол тумугар «Кыл- бын. Бу улэдэ дьон-сэргэ буус- кестер бэлиэни оггорон кэби-
техника суода чуолкай. Ол эрэн чыта Ф.А.Баишева уоппускаты- нунун кэпсээбиттэрэ, хайдах баЬыйар кыраан уута» диэн бутуннуу кыттыбыта эмиэ уе- Ьэрдии быЬаарыныахха, оччо-
Мэн-э-Хан-алас улэЬит дьоно гар барбыт кэмэ этэ. Кэргэним усулуобуйада олороллорун, айымньы суруллубута. руулээх. МанытаЬынан биир- до эрэ Сергей Степанович утуе
туруоруллубут сорудады чиэс- сайабылыанньатын туппуту- аЬыылларын билсибиттэрэ. Утуе киЬи ханна да улэлээ- диилээн дьонтго анаан ыЬыах- аата уйэтитиллиэхтээх.
тээхтиктолорбуттара. Билигин нан Сергей С+епановичка Ыраах тэлэЬийэн сылдьар дой­ битин иЬин, тугу да он-орбутун тары тэрийиини дьон ейугэр- Иван БОРИСОВ,
Аллараа Бэстээхтэн Майада киирбитэ. Уралга консервато­ дуларын дьонун керсен, уу са- иЬин суола-ииЬэ мэлдьи хаапар. санаатыгар бэрт дириггник инэ- СР журналистарын Союбун
диэри асфальтированнай суол рия да барар буоллум диэбити- халыы кэпсэтэн санаалара теЬе Оннук дьоннортон биирдэстэ- ринэн суолтата ессе урдуур. бырабылыанньатын
дыргыйар. гэр угус кэпсэтиитэ суох бири- кетедуллубутун ким ситэ сыа- рэ Сергей Степанович буолла­ Уус-Алдан оройуонун дьо- председателэ.