Page 1 - Бурнашев Н.Д.

21.10.05 ыалдьыт кэллэ £

Николай Дмитриевичпит суьгкэн
еггелеех. Ол ибин да Курбубах улэбит
Олох дьэрэкээн диэн аатынан сурэхтээтэхтэрэ. Тылтан
дьоно кинини сатабыллаах салайааччы
дьыалаба тургэнник кебер бэрэссэдээ-
тэл баарын тухары улэ-хамнас мэлдьи ти-
гинэччи, куестуу оргуйан олороро. 1984
сыллаахха звено улэтэ бутун дойдуга
бибирэнэн, РСФСР урдунэн иккис учугэй
кустугун кууКан ини ылара кех-нэм, сурун куус буолара
кердеруулэммитэ. "Киби улэтэ сэтгээри-
саарба^а суох. Бибиги бииртэн биир кы-
айыыттан эр ылан, кынаттанан, улэбит
табыма сылын ахсын урдээн испитэ", -
диэн сэбэргиир кини.
"Улэлиир киИи - Сиилэстээбин ньымата олоххо киирэ-
ригэр Николай Дмитриевичтээх сабыды-
КиИи" диирэ эбэм аллара туох да улахан. Сиилэстээбин
тумугэр хоробор муостаах уутэ хойдорун
аабан, теруеБЭ да тупсар. "Ити уеруйэ^и
Бу олорон, то§о эра улуу философ
улэбитигэр тубанар буолбуппут кэннэ,
Елисон: "Гениальность 99 бырыбыана ыанньыксыттарбыт былааннарын абарар
келебунтэн, 1 эра бырыбыана баБаттан
буолбуттара. 3, 4 тыбыынча л. тиийэ сыл-
тахсар" диэн олус да бэргэнник этан кэ-
дьыбыт куннэрбит бааллара", -диэт, Ни­
биспит кынаттаах тылларын саныы биэр-
колай Дмитриевич ис-ибиттэн сырдаан
дим. Мээнэбэ буолбатах. Николай Дмит­
кэлэр. Биллэрин курдук, бу кэмггэ рес­
риевич Бурнашев Герой буолан мунгутуур
публика историятыгар обкомгга тыа
чыпчаалга ыттарыгар ити ханан эра си­ хабаайыстыбатын боппуруостарыгар се-
ти мн ээх курду к. Кини, кун кулумурдэс уо-
кретарынан олорбут Михаил Ефимович
тугар сыламныы-сыламныы, унгкуруйбэх-
Николаев Дальнай Восток тыа хабаайыс­
тээбит 050 саабыттан улэни таптыы,
тыбатын улэбиттэрин съезтэригэр сии­
улэ^э сугуруйэ улааппыта. лэстээбин кедьуубэ угубун тубунан
"1935 сыллаахха Байацантай нэбили-
Ji. этии кетебен, Сахабыт сирэ киэггник
эгин "Кыттаайы" холкуобугар орто туруу
сурабыран турар.
бараан дойдуга уктэммитим. Алта саас-
пын туолар сылбар амарах а$ам - Дмит­ Улэбит киби хабан баБарар сыа-
наланар. Николай Дмитриевич
1978 сыллаахха Улэ Албан аата
X уУс харах ураннык умсугутан айбыт айымньыта убулуччу буолан, хабан да ха- |5 орден I степеннээх, 1984 сылла-
тыламмат. Киби мессуенун убаарар анал, илиинэн бэрийэн табаарар уеруйэх олох Iaxxa II степеннээх, 1990 сылла­
туспа баайыылаах эрэ кибиэхэ бэриллэр. Чопчу чочуйан, киби ис кэрэтин "тыкта- ахха толору кавалера буолбуту-
рыы", уот харахха арыйыы — тубунан айдарыы. Айар кут уйэлээБИ уедутэригэр гар ким да собуйбатаБа. Бары
сурэбэ ха ста-ха ста ытыыра-ыллыыра буолуой? Сан*а киби кэлэрин кебутуу тэггэ сы- буолуохтааБын курдук ылым-
лаас иэйиинэн туолар эбээт, ис эйгэн*. Оннук турукка баар буолбуттар Улуу Кыайыы мыттара. "Кини Герой буолба-
60 сылын керсе Уус-Алдангн-а "Норуот куубэ — кемуел куубэ" он-обуллубут Геройдар таБына, кйм буолуой?"
Аллеяларын пааматынньыктара. диэн ис сурэхтэрит-
тэн астынан туран
... Дьикти тыынынан илгийэр аллея устун хааман ибэн, киби куннээ^и супсулгэни,
этэллэр биир дой-
тимэхтэнэн биэрбэт тубугу-садьыгы кый ыраах кыйдаан, чэпчииргэ дылы. Эмиэ да дулаахтара. "Манна
уеруу, эмиэ да мунчаарыы толорор... барытыгар "пяти­
Бибиги, уус-алданнар, сэттэ геройдаах улуус буоларбытынан киэн туттуохтаах-
пыт. Киэн туттабыт даманы! "Утуе киби аата ус уйэ тухары умнуллубат" дииллэрэ кыр- летка" оруоллаах.
Маннык тэрээбин-
дьык да эбит! Дьон туба диэн саргылаах санаанан салайтаран, угус улэбэ-хамнаска нэр суохтара буол­
буспут-хаппыт дьоммут, чахчы да, судулэр-судулэр. лар, бу уордьан су­
Тыыннаабар пааматынньыкка киирбит эриэккэс киби буолар суруйуум геройа. Ки­ ох буолуо этэ", -
I ни, дьин"э да, ааттыын Герой: Улэ Албан аата орден толору кавалера. Улахан Герой диир Николай Дми­
0Л050, туох-ханнык иннинэ, ураты. Чуумпу бабайытык, тыаба-ууба суохтук олобун триевич.
бэркэ бэрийэ олорбут киби кэрэмэбэ, киби кибитэ Николай Дмитриевич Бурнашев
, олобун эриирдээх да, чэпчэки да ыллыгар баар ээ барыта. Ол да буоллар: "Сирдээ§и Туен
s дьолбун буллум", — диир хайыы-уйэ 70-с хаарын ууллара охсубут ытык кырдьабас.
сажаны да
ситистим
чугуй эрдэхпиттэн бутэйдии сэрэйэрим", Нико-
рий Николаевич А§а дойду сэриитин
- диир Николай Дмитриевич. Кини лай Дми­ ини..."
ман~найгы хомууругар ытгырыллан,
мангнайгы бултуйуута хабан этэй? Бэбис триевич
со$уруу аттаммыта. Кун бугун~1-гэ диэри
кылаас уерэнээччитэ арай биир утуе кун, ол кэм-
ейдуубун ээ: ийэм - Анисия Прокопьевна Улахан киби
ылбыта да, устээх быраатын сиэппитинэн тан 18
сайыба, суохтуу хаалбытын. Бибиги, уо- олобун кытта ыкса билсэн баран, биир
бебуелэк энгэрдээ^и куелгэ суурэ турбу- сыл энгкилэ суох трактористаабыта. Ити
дабыннаах сэр и и сылларын о^олоро, кы- санааба кэлбитим: киби барахсан хайа
ра эрдэхпититтэн улахан киби улэтигэр та. Дьонуттан кекуллэппэккэ, курээн. Он- эттэххэ эра дебенг. Дьингэр, холкуос улэ-
но эта дии, Коля оло§ор Байанай барах- тэ-хамнаба барыта трактористан тутулук- бабарар улэни суолталыан, урдэтиэн
миккиллэн а$ай биэрэрбит. Кыбыннары-
сан мангнай "мичик" гыныыта. 3 ке^ен танара. Николай сайыннары отоБУСтары- себун. Николай Дмитриевич курдук чулуу
сайыннары тубугурэн тахсарбыт", - диэн
о^отун тутан, сорсуннаах булчут танга са- ытыгар, кыбыннары от-мас тиэйиитигэр дьонноох буоламмыт барбарыы септеех
Николай Дмитриевич ахтара оруннаах.
наммыта ол кун. Бу кэмтэн силис тардан, сылдьара. Оннук 1978 сыллаахха кыра- суолун тутубан олордохпут. Ытык кибиби-
Аба таптала диэни билбэтэх уол "Толоон
Эбэ" холкуоска баар эбээтигэр - Кэтири- тыа салаты гар "сутан хаалар" дьиибэ дьа- хара улэбиттэн бэрэссэдээтэлинэн та- тин ангардас Герой эра быбыытынан
инэбэ иитиллибитэ. Кыайыы рыктаммыта. Армия§а барыар диэри лыллыбыта. Тыа сирин улэтин-хамнабын керербут кэрэгэй буолуо. Николай Дмит­
ерегейдеебут сылыгар иккис абаламмыт- "Кыттаайытыгар" улэлиир сылларыгар биэс тарбах курдук билэр буолан, эркин риевич Курбубабы кытта ыаллыы сытар
бултаан-алтаан, бал диэтэр, саанан би- курдук эрэнэн, 5 кибилээх звенону салай-
тара. Саха кибитигэр номобон дьубуннэ- тобус томтордоох Чурапчы Сылангыттан
риэмийэлэнэн турар. Ол адар кибиэхэ ар кыабы биэрдэхтэрэ. "Саас олох эрдэ
эх Петр Петрович Костромин адар тардыылаах кэргэнэ Александра Иванов-
саабыгар огдообо хаалбыт Анисияны ха- улахан ситибии эта. баабына^а тахсан, сирбитин бэлэмниир- наны кытта холбоспуттара эбиил хайыы-
бит. Сири кытта киби угустук эллэстэ^инэ
рабынан хайгыы, сурэбинэн себулуу уйэ 40 сылын туолуо. 2 кыыс, 4 уоЛ, 12 си-
керен, субэлэрин холбоон, бииргэ оло- Трактористам - туох барыта кыаллыан свп. Сири тапты- эн, 1 хос сиэн ЭЙЭ5ЭС, элэккэй эбээлээх
ахха наада", - диэн бэлиэтиир тумулук
рорго этии киллэрбитэ. Инньэ гынан, салайааччыга эбээтэ уйэлэрин тухары улэлээбит дьон
Бурнашевтар сайта ыал буолан, бур-бур туттар кибибит. Кианг баабыналарга харах сиэринэн, олороллор - арыый да уоскуйа
буруону унаарыппыттара. ыларын тухары туорахтаах культураны тубэн, олох дьэрэкээн кустугун куубан.
Ааттыын эбээ обото атаахтыыр, кенл/л "Баардаах киби баара хабан бабарар ууннэрэн, кубуеруелгем быйангы сомсол- Николай Дмитриевич муударайа бэрт бу­
кеччуйэр туба суоба. Оччотообу кэм ир- таайар” диэбиккэ дылы, армияба да сыл- лоро. Эбиэс, фасольник, горох тыйыс ай- олан, "сир туннугэ" диэн ааттаммыта
дэбилэ оннук эта. "Улэлээтэххэ эрэ киби дьан, Николай бэйэтин кыабын, дьулуу- ылбалаах хоту кыраайбытыгар унугэбин хайы-сах быданнаата. Кини эппитэ-ты-
айа^ын ииттинэр, киби быбыытынан сай- рун итэбэппитэ. Спорка дьобурдааба тардар кыахтаабын ессе тегул чингник да- ыммыта хабан бабарар ылыннарыылаах.
дар", -диир буолара эбээм барахсан. Ол арыллыбыта. Сууруугэ, бултаабынгнга, каастаабыттара Николай Дмитриевичтэ- Сиэрэй санаа, чычырбас иэйии диэн сыс-
такайыыта, ирдэбилэ букатыннаахтык обунан ытыыга - мэлдьи инники куенгнгэ эх. "Харахтарбын саптарбын эра, илэ
итгмит эбит ейбер-санаабар", - диир Ни­ куерэйэрэ. Туора омук дьоно Саха уолат- тиллэн кэлэллэр субу халлаатгн-а харбы- тыбатын курдук субэлиэ Николай Дмит­
колай Дмитриевич. Кини 050 эрдэбиттэн тара, чахчы да, бухатыыргатэнгнээхтэрин алабан, сиккиэр тыалга тэлээрэ турар риевич. Ол идэтигэр бэриниилээх, дьинг-
туохтан да толлон, кимтэн да килбигийэн тус холобурунан кердербут дьонтон би- убун субурхай талахтар. Аба ситтэцинэ, чахчы ыраас олобУ олорбут кибиэхэ эра
турбатынан, мааны майгытынан кибини ирдэстэрэ Николай Дмитриевич буолар сытан хаалан, эрэй бег>етун керсврбут. бэриллэр.
эрэ сехтерер. Тобо диэтэргин, баара- диэтэхпинэ, бабан этии буолбат. Туох да Устудьуоннар практикаларыгар абыраан Герой буолар дьылбэ, биллэн турар,
суоба иккис кылааска уерэнэ сылдьан, диэбит ибин. Армия эридьиэстээх, эрэй- а&ай биэрэллэрэ", - диэн кулан кэбибэр киби аайы тосхойбот. Саха - сэмэй омук
холкуоска туулээхситинэн, от-мас тиэйэ- дээх куннэрэ Коляба олоххо бэлэмнээх холку бабайытык. диир буоллахха, бу - Николай Дмитрие­
эччинэн улэлээн барбыта. Билинтги буоларыгар бебех далабаны бырахпыта. вича ыкса сыбыаннаах. Кинини хабан да
кэмнгэ оннук обону тымтыктанан була- Ефрейтор званиелаах, "Туйгун погранич­ Тылтан дьыала$а - аатынан-суолунан арбана сылдьарын
рыгг дуу, суоба дуу? Урдук эппиэтинэби ник" знактаах иэримэ дьиэтигэр эргилли- тургэнник керуегг суоба. Ол оннугар: "Биир киби
эрэйэр улэбэ анаммыта оьгой-сон-ой бит уол, бибигин ыйаабыт сиригэр оло^ор туен сажаны да ситистим ини", -
кербут Коля 5 кылааска диэри. "Уерэнэр сурэбинэн-быарынан ыалдьар буолан, диэбэ оргууйдук. ОччобО еруутун тугу эра
ыралаацым эрээри, ити сыл оскуолабыт- холкуоска улэлиир соруктааба. Ону толо- "Пятилетка" сыллара биллэриллиитэ сагганы сабарга, сонуну кердуургэ та-
тан уурайарбар тиийбитим", - диир Ге­ рор инниттэн, "Толоон" холкуоска тракто­ тыа хабаайыстыбата сириэдийэригэр, лабар, санаа табыллыытыгар тардыбар
рой. Кинилэр дьиэлэрэ Курбубах оскуо- ристаабыта. "Боро^отпто киирэн, МТС- чэлгийэригэр улахан оруолламмыта, олук дьонноох буолан, олох уу-нубарангнык
латыттан ус кес курдук тэйиччи сытара. ка 3 ыйдаах тракторист куурубугар буолбута да диэххэ сеп. Иннинэн сирэй- эрээри, дохсуннук, тэтимнээхтик устарын
Ол ибин итигирдикбыбаарыныыны ылын- уерэммитим", - диэн бэрт сэмэйдик кэп- дээххэ, иэгэйэр икки атахтаахха кырдь- дьэнгкэтик ейдуебун-.
наба. Оскуолаттан тохтоон баран, уол бы- сиир. Бибиги кэммитигэр уерэхтэнии ба- ыктаах курэстэбии, куоталабыы баар буо-
ар куустан олорботобо. Уолан мэнэкэ стакы миэстэбэ турар буоллабына, оччо- лан, оччоттон-баччава диэри елен-охтон
саабын арахсыспат аргыба - "Кыттаайы" лорго тыа сирин ыччатыгар ол санаа хоту биэрбэтэх буоллахпыт. "Партия полити- Геройдар Аллеяларыгар кэчигирэ-
холкуоска улэбитинэн киирэн, тыа сирин салаллыбата. "Толоонгнго" улэлиир сыл­ катын биир утуе ерутэ итиниэхэ сытар", - спит пааматынньыктар уйэлэргэ си-
бутэн биэрбэт супсулгэнигэр, этэргэ ды­ ларыгар холкуостары беденгсутуу диир Николай Дмитриевич. Кини салай- тимнии турдуннар, бэбэбээнкини
лы, оройунан умса туспутэ. Олобун буус- сабаламмыта. "Курбубахтар Бала^аннаах быт звенота улуус ибинээБи керуулэргэ кытта бугунгиуну!
бутуннуутун тыа хабаайыстыбатын салаа- эргиннээци холкуостары кытта хол- тэнгнаэбин булбакка, республика^а тах-
тыгар аныыра таайдаба ол. бобоммут, бита туруктаах улахан коллек- сыбыта. 9 тегул бастаабыт звено диэн чу- Николай КРИВОШАПКИН.
"Аан ийэ айылгдца чугаспын ессе оч- тивка кубулуйбуппут", - диир Герой. габынан cyoF>a да буолуо. Онно бибиги