Page 1 - МС 2019, олунньу 1 к.
P. 1

«Муру саИарьата»
                                                                                                                       Олунньу 1 кунэ, 2019 сыл       i-

          —--------------------------------------------- — Улууска Дьоруойдар сыллара
          СУЛУЬА СУОХ УЛЭ ДЬОРУОЙА -


                                           ДАНИЛ БУРЦЕВ



                                          Бийиги кэпсиир киЬибит "Улэ Дьоруойа" грамоталаах
                                         Хоро иэйилиэгин Хатыц Чарацыттан торуттээх Данил
                                         Гаврильевич Бурцев буолар. Кини 1899 сыллаахха ахсынньы
                                         ый 19 кунугэр Согуруу Бырдьалар торуттэригэр кун сирин
                                         корбутэ. Тороппуттэрэ Хабырыылла уонна ийэтэ Наталья
                                         Николаевна 7 ог;ону иитэн-уорэтэн кун сирин кордорбут-
                                         тэрэ. Оччолорго эдэр Данил ологр-дьайагр Октооп револю­
                                         ция тын кытта, гражданский сэры и ни, уонна Сэбиэскэй   БАРЫТА 050 ТУЬУГАР
                                         былаас ата^ар туруутун кытта сибээстээх. Ол курдук,
                                         Сэбиэт былааЬын дъайалларыгар актыыбынай кыттыыны
                                         ылбытынан барбыта, уорэр суох буолан ликбиэскэ уорэнэн,   Улуустаады сокуоппай саас-  лениеларыгар, “Уус Алдан
                                         ааг^ар-суруйар буолбут. Эдэр сытыы-хотуу буолан, бастакы   тарын ситэ илик одолору рса-  суоллара”, улуустаады ком-
                                         табаарыстыбалары Хоро нэйилиэгэр тэрийсибитэ, хайыакка   билитациялыыр социальпай  мунальнай ситим, “Сыьтр-
                                         тахсыбыт матырыйааллары кордоххо аан бастаан “Эйэ-    киин тэрилтэтэ сыл аайы  даах”, “Эрэл” ХЭТ-лэригэр,
                                         лээх" диэн табаарыстыба тэриллибитигэр (ТОЗ) 13 xalui-   ыытар угэс буолбут “Сана  I фокуратура,   бай аар ы пай
                                         айыстыба холбойон улэлээбит, бу табаарыстыбага кини   Дьылга — одо туБугар” диэн  сулуусна, нотариус, “Муру
                                                                                               ааттаах утуо санааланыы аах-  саБардата” АНХ, “Фотоде-
                                         бэрэссэдээтэлинэн талыллан, улэтин-хамнайын са^алаабыт.
                                                                                               сыйатыгар кохтоохтук кытты-  кор” хаартыска устуудьуйа-
        Табаарыстыбада бастаан  сэдээтэлэ Антон Ильич Бори­ грамота курдук сапаабытым",        быт тэрилтэлэр салайааччы-  тыгар , “Евросеть”, “Ньур-
      дьиэ-уот, суойу холбоммотох  сов эбит.                     — диэтэ. Бу дьыаланы орой-   ларыгар, биирдиилээн утуо  гуйаапа”, “Туйгун+”, “Уют”,
       эбит да буоллар, тумсуулээх    Yhyc дьоруойунан,бийиги  куом иккис сэкирэтээриттэн  санаалаах дьоммутугар: Муру  “Валерия”, “Саха ийитэ”
      улэ туйатын дьоп билэн,  кийибит Бурцев Данил Гав­ Федор Игнатьевич Васильев-            нэЬилиэгин дьаЬалтатыгар,  ’’Красота из Кореи”, “Зеле­
      бастакы холкуостар тэриллии-  рилович буолар. Ол садана  тан ыйытыахха диэн субэлэс-
                                                                                              улуустаады Ис дьыала отде-  ный рай”, “Модный уголок”,
      лэригэр олук ууруллубута. Ол  Социалистический Улэ Дьо-  тибит”, диэн Николай Орлов     лыгар, эпиэкэ уонна попечи­ “Sweet йоте ikca”, “Маяк”,
      курдук, Муру эб.Э КИЭ1Г туо-  руойун сулуйа уонна Ленин  ахтыытыгар суруйбуг.           тельство, суут бириистэнтэ-  “Илин”, “11родукт-экопом”,
      патыгар "Хатьпг Сыйыы",  уордьана бэриллибэт этэ.                                       рин отделларыгар, улуустаады  “Амтан”, “Кун”, “Алгыс”,
       "Куотуку", "Кыйыл агроном"  Урдуку Сэбиэт Президиуму!!         Данил 1»урцев салайар   култуура салаатыгар, ыччаты  “Айан”, “Топаз”, “Березка”,
      диэн туорт холкуос тэриллэн,  1938 сыл ахсынньы ый 27           улэдэ дьодурдаах буолан   ойуур психологичсскай киин,  ’’Сандал”, “ Сайдам ”,”Ойу-
      улэлээн-хамсаан барбыттар.    кунунээди ыйаадынап Социа­        эдэр сааЬыттан баарты-   нолуок иниспиэксийэтигэр,  ор утум”, “Шапки”, “Баат”,
        1927-1930-сыллардаахтан  листичсскай Улэ Дьоруойда-  йа Уус-Алданнаады оройкуо-
                                                                                               Роспотребнадзор, “Ростеле­ “Продукты”, “АС-Элсктро”,
      тыа хайаайыстыбатыгар сана  рын аата инэриллэр буолбута.  мун анаа11ынынан Хоро нэ­     ком”, улуус историятын уон­ “Одо мадайыына”, “Бим-
      тыраахтардар, хамбаайын-  Бу туйунан Хоро нэЬилиэгин  Ьилиэгин бэрэссэдээтэлинэн
                                                                                              на Чараннаады литэрэтиирэ  бо” уонна Логой нэЬилиэгин
      нар, бараналар, булууктар  бочуоттаах олохтоодо, сэрии  таЬаарыылаахгык улэлээбитэ.     мусуойдарыгар, “Электриче-  “Успех” мадайыыннарыгар,
      элбээйиннэрэ улэ тумугэр  уонна тыыл бэтэрээнэ Нико­       1950 сыллардаахха кураан ту-   скэй ситим”, тыа хаБаайыс-  мини- кафе “Bon-food», ИП
      улахан дьайыылаах буолбута.  лай Алексеевич Орлов ахтыы-  руутугар ыраах оройуонтга ба­  тыбатын улуустаады салаала-  С.В.Анросимова, ИП М.М.
       1929 сыллаахха Хоро сири-  та баар.                       ран оттуур элбэх ороскуоту эрэй-   рыгар, “Якутскэнерго” АУо,  Борисова, ИН С.II.Саввина,
      гэр "Маяк" холкуос тэрил-       II. А. Орлов 1970-сылларга  эрин ийин, кини субэтинэн, 130   “Муру-Ac” ТХНК, чэбди-  ИП К.It.Сивцева, АТБ баан
      лиитигэр эдэр Данил бэрэс-  НЭЙИЛИЭК историятын билеэ  гаа сири ардахтатан, биирдии     гирдэр успуорт комплекс,  кэллэктиибин эдэр кыргытта-
      сэд э этэли нэп    тал ьи i л a 11  таарыйа Данил Бурцсвка таа-  гааттан 15-20 центнер огу ылан,
                                                                                              кииннэммит бибилэтиэкэ  рыгар, суоппардар тумсуулэ-
      улэлиир. Манна улэлиир кэ-  рыйан ааспыт тугэпин маннык  сылы этэнтгэ тахсыбыттара. Ку­
                                                                                              сигимэ, “Сыккыс” бибилэ­ ригэр, Муру 1№-дээх орто
       мигэр бастакы "Фордзон" ты-  ахтар: "Дьэ, Пьукулай, оссо  раан дьылларга "КыЬыл Маяк"
                                                                                              тиэкэ, “Алмазкредитсервис”  оскуолатын К) кылаайын
       раахтар, хамбаайып хааман,  биир интэриэйипэй дьыала-  холкуос Алдан орус унуоругар    кредит сойууБа, PCC1I1OP  уорэнээччилэригэр, кылаас
       ас, дохуот дэлэйэ туспутэ.   пы кордоруум эрэ", - диэн  баар "Саастыма" диэн сиргэ,    (Ф.Ф.Мигалкип), Мурутээди  салайааччытыгар, эрэллээх
        1932-1938 сылларга нэйи-  баран Данил Бурцев xohyrap  уонна Байадантай урэхтэри-
                                                                                              уолаттар гимпазияларын  нонечителлэрбитигэр Г.11.0л-
      лиэк сэбиэтипэн улэлээп,  киирдэ. Сотору санныйа ту-  гэр дьону оттогон, элбэх ыара-    кэллэктиибэ уонна торон-  лонов, Г.11.Николаева уонна
       урдук кордоруулэри ситис-  туурдаах хостоп тадыста уон­   хан кыстык балаИманнкатын    нут кэмитиэтигэр, Муру 2-е  Дьокуускайтан “Волшебство
       питин ийин, 1935 сыллаахха  на остуолга танпары суокээ-  быЬааран турар. Бу маннык
                                                                                              №-дээх орто оскуола, Мын-  с Мобишоп” утуо санаала­
       Бутуп Арассыыйатаады Киин  тэ. Кыйын ахсынньы ыйга  бэлэм улэ уонутун билинтги са-
                                                                                              дааба снортивнай, Баатадай,  ныы бырайыагын кыттыыла-
       Ситэриилээх кэмитиэтэ "Улэ  грамотаны адалбыт буолан  лайааччылар даданы туЬаныах-
                                                                                              Логой орто оскуолаларыгар,  ахтарыгар махтал маанытын
       Гсройа" диэн грамотаны би-  бытарыйа сылдьар эбит, ону  тарын сон эгэ. Ааспыт кыИын    “Тойон Муру” култуура кии-  апыыбыт. Д.В.Скрябин са-
       эрбит, бу маннык грамотаны  самсыы тутан корбуггэрэ "Ге­  суоЬулэрбит сылгыларбыт су-   нигэр, Бородоннооду одо ис-  лайааччылаах улуустаады Ис
       оччолорго Саха сириттэн 3  рою Труда" диэн грамота буо­   таан, ороспуубулукэ таЬыттан   кусствотын оскуол атыгар,  дьыала отделын сотрудник-
      кийи ылбыта биллэр. Булуу  лан биэрбит. Бу грамота М.И.  от адаларга тойолоох ороскуот
                                                                                              улуустаады эбии уорэхтээБин  тара сыл усгата бэлиэ быраа-
      оройуопуттан кыраайы уорэ-  Калинин илии баттаайыннаах  барбыта буолуой. Билигин cyohy,   киинигэр, “Мындыр” тумсуу,  йынньыктарга иитиллээч-
      тээччи, учуутал, Булуу му-  эбит. Мин: "Хайа, додоор, Да­  сылгы адыйах кэмигэр миэсгэт-   Бородоннооду Арассыыйа ну-  чилэрбитигэр бэлэх туттарап,
      суойун торутгээччи, учуопай  нил, Улэ Дьоруойа эбиккин  тэн от булар быдан чэпчэки буо-
                                                                                              очтатыгар, “Росссльхозбаан”,  утуо холобуру кордороллорун
       Петр Хрисанфович Старо­ дии, маны хайдах ким даданы  луо этэ.                          “Сахамсдстрах” ДАО, Федс-  чорботон бэлиэтиибит.
      ватой, иккис кийинэн Мэн'э  билбэтэдэй?" — диэтим. Онуо-          А. СИВЦЕВ, Чарацн аа^ы   ральнай хааБына, пиэнсийэ
      Ханалас оройуонун Дьабыыл  ха Данил уорэн мичээрдээн                  Кулантай аатынан   нуондага, нэБилиэнньэ со-
                                                                                                                                        В.КОНДРАТЬЕВА,
      нэЬилиэгин Сэбиэтин Бэрэс- баран: " Итини мин копнору                    мусуой улэйитэ. циальнай комускэлин унрав-              соц и ал ь н ай п едагог.
              БИИР ХААРТЫСКА КЭПСИИР                                                                                        сэллигин эмтиир балыыйа
                                                                                                                            быраайынан, кэлин Дьокуус­
                                                                                                                            кайга 10 №-дээх одопу са-
         — Ити саас оскуолабыты-     Адыйах хонуктааг^ыта бэрт интэриэйинэй хаартысканы кордум.                             йыннарар одо уйуйааньтгар
        гар «Бэлэм буол» эрэдээк-  Хаартыска кэннигэр улахан кийи буочарынан суруллубутун хайдах                            нсдиатрынан улэлиир. На­
        сийэтэ хапнык эрэ омук  баарынан уларыппакка биэрэбин: иЗвеньевой ” диэн Венгрия журна-                             таша Сивцева — Наталья
        кийитин илдьэ кэлбитэ. Би-  лын тайыгар 1977 с. туспуттэрэ 1978 сыл январьга тахсыбыта”.                            Е.горовна Самсонова. СГУ
        йиги, 7-е кылаас кыргыттара:   Хаартыскаг^а 1976-77 уорэх сылыгар Дупсун орто оскуолатын                            омук тылын (|)акультетын
        Наташа Сивцева, Валя Уш­    7 кылаайын уорэнээччилэрэ Мила Сивцева, Зоя Сивцева, Валя                               бутэрбитэ. Булуу улууйугар,
        ницкая, Зоя Сивцева уонна  Ушницкая, Наташа Сивцева сааскы кэмцэ хайыйардыы сылдьал-                                оттон Муусука Урдуку ос­
        мин буолан, физкультура  лар. Хаартыска уойэ оттугэр уца, Венгрия пионерский тэрилтэ-                               куолатыгар омук тылын учуу-
        уруогар бэйэбит дьайанан  тин сурунаалын аата бэриллибит. Аллараа хайыИар ойуутугар                                 тала. Билигин да хаартыска
        хайы й ардыы сырыттах! i ы -   "Саха хайыЬардыырга ыцырыылара” диэн суруктаах. Бу этии                              толору историята ситэ арылла
        тына, “Бэлэм буолларбыт”  сахалыы тылбааЬынурут Танда^а кэлэ сылдьыбыт, саха тылын                                  илик. Ол курдук, чончу Вен­
        хаартыскада туйэр да туйэр   дьаныИан уорэтэр Чабо Мэссорош оцорбута. Хаартыскаг,а костор                           грия нионердарын хапнык
        буоллулар. Сотору оскуо-  кыргыттар 1980 сыллаахха Дупсун орто оскуолатын уорэнэн                                   сурунаалыгар бэчээттэммитэ
       лада эрэдээксийэтгэн туорт   бутэрбиттэрэ. Бастакы турар оскуола пуормалаах Мила Сивцева                             биллибэт. Интернет нонуо
        хаартыска кэллэ. Кэннигэр  2015 сыллаахха бу выпуск оскуоланы бутэрбитэ 35 сылыгар анаан                            кор; (оой yi it гэ “ 3 вен ьс вой ”
        суруктаах: “Звеньевой” диэн  бэчээттэнэн тахсыбыт “Умнуллубат онус кылаас” диэн ааттаах                             диэн сурунаал костубэтэ.
        Венгрия нионсрскай суруна-  кинигэлэригэр киллэрбит ахтыытыгар маннык суруйбут.                                     Ааспыт уйэ 70-ус сыллары-
        алыгар бийиги хайыйардыы  дук, Валя Ушницкая туйгун  тин кыттыылаада Иннокен­ уорэнэн бутэрбитэ. Оскуолада          гар Венгрия нионердарыгар,
        сылдьарбыт инники сирэйгэ  уорэнээччи, атын кыргыттар  тий Петрович Канаев хаар-  учууталынан, дириэктэринэн        октябрсноктарыгар аналла-
                                                                                                                            ах араас сурунаал бэчээттэнэ
        тахсыбыт. Мин уордум дада­ бары учугэйдик уорэммиттэр.  тыскалара туйаныллыбыттара  улэлээп баран, Дьокуускайга
        ны, кыбыйынпым даданы:  «Бэлэм буол» хайыат эрэдээк-  ыйыллыбыт. Хайыаты тайаа-  А.П.Гайдар аатынан одо би-         сылдьыбыт. Orsvczcto нуучча-
        аан бастакынап мин тура-  сийэтэ (кыл. эрэдээктэр II.И.  рыыга улэлээбит одолор ор-  билэтиэкэтигэр бибилэтиэ-      лыы тылга страж диэн тылба-
                                                                                                                            астанар эбит. Orsvczcto суру­
        бын — физкультурнай пуор-  Протопопова) Дупсун орто  толоругар туйгун уорэнээччи  кэринэн улэлээбитэ. Зоя
        ма оннугар хара кролик бэр-  оскуолатыгар командировка-  Валя Ушницкая аата баар.     Сивцева — Зоя Петровна        наал 1982 сылтан “Компас”
        гэйэлээх, хара фартуктаах,  тын кэнниттэн 1977 сыл муус    Ыраах Венгрия одолорун  Дордина оскуола кэнниттэн        диэн ааттанап тахсар буолбут.
        халлаан куодэ школьнайдаах  устар 17 кунунээди нуомэ-  коруутугэр тахсыбыт кыргыт­ СГУ тыа хайаайыстыбатьш          Опои, Дупсун орто оскуола­
                                                                                                                            тын уорэнээччилэрэ салгыы
       уонна 1 гуормалаахтарбып  рип олоччу барытын Улуу  тар туох улэйит буолбугтарын  институту!! встсринарпай фа-
        хаалларап, урут кэлэн уоруу  Октооп 60 сылын корсо Уус  билийиннэриим. Хайыйарга  культстын бутэрбитэ. Томно        чинчийии ул этин ыытан, оссо
        бодону уорэн турабын. Дьэ,  Алдан оройуонун Дупсун  бастаан суурэн кэлбит кыыс  улууйун «Правда» сонхуойу-          ситэрэн биэриэхтэрэ диэн
                                                                                                                            эрэнэбин.
        булан «снортсменканы» та-  орто оскуолатын уорэнээч­ Мила Сивцева билигин Люд­ гар бэтэринээр быраайынан
        йаарбыттар.                 чилэрэ бэлэмнээтилэр диэн  мила Викторовна Окопсшни-  улэлээбитэ. Валя Ушницкая                Елена СЫРОВА ТСКАЯ,
         Бу оччотооду пионер кыр­ тоболоон тайаарбыт. Хайыак-  кова оскуола кэнниттэн СГУ  — Валентина Васильевна Уш­                    улуус хайыатын
        гыттар оскуола биир бастьпг  ка эрэдээксийэдэ улэлиир  филологичсскай факультс-  ницкая. СГУ МЛФ бутэрэн                "Баетыц суруналыыс" анал
        пионердара эбиттэр. Ол кур­ фотограф, Ада дойду сэрии-  тын нуучча тылын салаатын Усуйаана оройуонугар одо                   аатын кыайыылаа^а.
   1