Page 2 - МС 2019, ыам ый 24 к.

« »
:ыллара
.......
Бурцев тереевутэ 120 сылыгар
Данил Бурцев уОулуойэ. Чарац кулуубугар. 1980 с.
Улэ Дьоруойа
барыбытыгар
холобур буолара
Мин 1953 сылтан 1957 сылга диэри Хоро нэЬилиэгип Сэбиэтин
дьокутаатынан быыбарданан уонна сэбиэт сэкиритээринэн (та­ хайдах эрэ ураты чин', лоп Онон, Д.Г.Бурпсв сахалыы
нин улэлиир буолбутум. Окно сэбиэт бэрэссэдэтээлинэн Д.Г.Бурцев
анаммыта. Иэйилиэк сэбиэтин аппараата диэн оччотоогуга бийи­ киБи эрэ истэ олоруох кур­ айьыдатган айдарыылаах са­ ойбор инэн хаалбыт ойдобул
ги иккиттэн атын ким да суога. Улэбитигэр бастаан утаи Боровой
тайыттан «Маяк» диэн холкуос бойуолэгиттэн кун аайы 6 км.
снртэн сылдьан улэлээбиппит. Окон nahaa эрэйдэнэр этибит.
Kwhын тымныыга, сайып хайа ипнинэ билбит, исти-
куйааска угустук сатыы сыл- бит буолара уоппа ону олоххо
дьарбыт. Онтон Данил Гав­ хайан, хайдах киллэрэр туйу-
рилович райисполкомпа ту- нан олус учугэйдик кийи эрэ
руорсан ат булбута. Кыйын ылынар гыпа, уустаан-уран-
атыпап, сайып вслосипс- наан бар дьон иппигэр араас
дынан сылдьан улэлиир буол- тумсуулэргэ, мупньахтарга
буннуг. угустук улахан этиилэри oiro-
Данил Гаврилович уорэдэ рор буолара. Кини ойуттэн
суох киБи суруйбатда, аахнат хас эмэ чаастаах дакылааты да
да этэ. Онон сурук улэтип онорор кыахтаада. Дьэ, он-
наар бэйэм толорорум. Он­ пук олус уус тыллаах, апаап
тон кэлии-баары, салалта, ой айылдаттап айдарыылаах
рильсвич бэйэтэ сылдьара, ийиттэр-истэ туруон курдук Улуус бастакы Улэ Дьоруойа -
улэтип барытын Данил Гав- кийи этэ. Кини этиитин кийи
оччотооду холкуос салалта- олус ыпсаран-хопсороп, уус-
тын кытта бииргэ тумсэп, таап-ураннаан этэр буолара.
биир ойунэн-сапаанан улэ- Билигин санаатахха, Данил
лииллэр этэ. Угустук мун- Гаврильсвич улахан уорэх-
ньахтыыр, субэлэБэр этилэр. тээдэ буоллар, тоБо эрэ тах-
ПэБилиэк, холкуос ийигэр сыылаах киБи буолуо этэ.
ыытыллар бары дьаБалларга Данил Гаврильсвич сааБын
араас тэрээБип улэлэргэ Да­ тухары арыгы иснэтэдэ. Та-
нил Гаврильсвич салайааччы бады да таннатада, эгэ хаарты
уоппа тэрийээччи быБыы- онньуо дуо? Суох буоллада.
тыпап буолара. Куруугуп про­ Кини олох итинник хаалып-
изводство барар сирдэригэр пьын нарып утары биир сурун
биригээдэлэргэ, суоБу, сылгы охсуБааччы этэ. Угустук
турар пиэрмэлэригэр сыл- а р ьтгы h ытта р ы, бэрээ; р ги тынан билэрим. Ол эрээри быстаах диэн элбэх одолоох
дьар, корор буолара. Онпо кэБээччилэри утары уоттаах-
баар итэдэстэри-быБадастары толопноох тыллары этэрэ,
булан, холкуос салалтатыгар кириитикэл иирэ, ой; [оторо,
тириэрдэн, соигоох дьаЬал онон коно учугэй суолга ук-
ылылларып ситиБэрэ. тэнэллэригэр КОМОЛоБорО.
БиБиги нэБилиэк Сэбиэ- Ити курдук, Данил Гаври­
тип улэтип туБунап сыл аайы льсвич биБиги пэБилиэкнит
бы ыбардааччыларга отчуот- Сэбиэтигэр туорт эрэ сыл
туур этибит. Отчуоту су- бииргэ улэлээбиппип суруй-
руйап, бастаан Сэбиэппит дум. Онтон кини сааБын туха­
иснолкомугар корон бигэргэ- ры угус сыллар усталарыгар,
тэн баран, уопсай мунньахха наар салайар улэдэ утуо суо-
киллэрэр этибит. Онпо Да­ бастаахтык, таБаарыылаахтык
нил Гаврильсвич бэйэтэ эрэ улэлээбитэ биллэр. Ол курдук
улахан боБуолэктэргэ ол от- Улэ) Дьоруойа диэн урдук ааты
чуотуп туруорап кэлэрэ. Хо­ 1934 сыллаахха аан бастакы-
лобур, Чаран; Майадас, Сель­ тын ылбыта. Уонна элбэх
хозтехника (оччотоодуга Хоро оройуоп тэрилтэлэригэр суол
Сэбиэтигэр киирэрэ) кур- салаатыгар сэбиэдиссэйипэн,
дуктарга. Отчуоту туруорууга балык учаастагар сэбиэдис-
бийиги хайдыБап барар буо- сэйинэн, нромкэмбинээккэ
ларбыт, иккиэн бииргэ сыл- производство сэбиэдиссэйи-
дьыбынпыт суода. Онпо отчу- пэп, МТС-ка нарторунан,
отун хайдах туруорарып мин о.д.а. улэлээбитэ биллэр.
олох билбэтим, ыйыталаспат Ону тэи’э, оройуопуп иБигэр
этим. Кини ойугэр тутумтуо, Туулээх пэБилиэгэр Сэбиэт
nahaa памяттаах кийи этэ. бэрэссэдээтэлипэп, КыБыл
Кини аадан эбиммэт киЬи Маяк уоппа Маленков хол-
этэ, наар истибитинэн эрэ куостарга бэрэссэдээтэллэри-
сылдьара. Ол гыпан баран, пэп бочуоттаах сынньалаптга
барыпы бары билбит, исти- тахсьтар диэри улэлээбитэ.
бит буолара. Оччотооду олох Е. БУРЦЕВ,
сана сайдыыларын, инпики сэрии, улэ бэтэрээнэ. Чарац,
диэки xaMcaahbiiiiiapbin ким 2004 с. отгон салгыы Байылай Маке­ гэр, сойуйбут, хайан кэлиэ-
Ыам ыйын 24 кунэ, 2019 сыл
Ытык киИи уурбут-гутшут курдук ыраас
танастаах-саптаах, киэн' ха-
рахтаах, улахан муруннаах,
1980-е сылларга ийэм Анна Иннокентьевна Бурцева (Мигалкина) унуодунан памыйах содус, ха-
Чарац боИуолэгэр хомунъуус паартыйатын чилиэттэриттэн ый- ра-бараан эрээри ис киирбэх
даа^ы взностарын хомуиааччы кассирынан улэлээбитэ. Д.ЕБурцев дьуйуннээх-бодолоох одон-
диэн сурдээх кырдьаг,ас ытык киби Борогрнтон Чарацца ыи аайы ньор этэ.
кыИын хайдахтаах да бытархан тымныыга, сайып хайдахтаах да Биирдэ КЫЙЫН’ПЫ киэйэ,
оцурук куйааска партийнай взнойун ийэбэр толуу кэлэрин ойдуубун. саамай бытархан тымныы
Мин оччолорго начальнай кылааска уорэнэр этим. Кини уксугэр са- угэнпээн турдадына, уот ба­
тыы кэлэрэ. Тыый, бачча кырдьа^ас киИи, бачча бадараацца, сорогор ран хабыс-харанада чумэчи-
ардахха, тымныыга, куйааска сатыы кэлэр диэн nahaa сого саныыр- пэп олордохпутуна, аан айыл-
бын ойдуубун. Биирдэ эмэ, ahapa тымныыга эцин, аара массыынаг,а лыбыта да, тымныы чуманын
тубэстим диир быЬыылааг,а. Сатыы хаамыы кийи доруобуйатыгар будулупнугунан уола Данил
олус туйалааг;ын myhyuan этэрэ. Бурцев улахан бадайы хаа-
тьпгката кырыаран халта-
Ый аайы биирдэ да котуп- оччолорго ССРС уонна AXIII рыыскалаап, бэйэтэ бутуннуу
пэккэ, кордоБуннэрбэккэ эрэ икки ардыгар «холоднай» сэ­ кырыа буолан, шарфигынан
взноЬун толуур суду дьисси- рии сыллара эбиттэр. Ону тууна баанан, тоноп-хатан
нилиинэлээх, чахчы дьыала- адам: «Ити уорэ^э суох, кыайан хоочугурайап дьиэ ортотугар
тыгар бэрипиилээх дьинпээх аахнат, суруйбат ог,онньор», ~~ биирдэ баар буола туснутун
хомуньуус киЬи КИНИ эбит. диирэ. Уорэдэ суох эрээри, чопчу ойдуубун. Ити Данил
Дьопум кини кэллэдипэ: олус да элбэди билэриттэн Гаврильсвич олон, Буочарада
«Данъыыл о^оннъор кэллэ», ~ содорум. Биир да уруумкэ иипип xaha сылдьан киирэн
диэн истинпик корсоллоро. арыгыны иснэт, чахчы чол уола Данил ичтэн ааспыг
Туох баарынап остуолга ас ойдоох-санаалаах киБи этэ. эбит. Онпо Данил Гаврильс­
тардан чэйдэтэллэрэ. Осту- Кини сородор хоно хааларыт- вич олбутучтэн хомойбуннун
ол туда олороп, аБыы-аБыы тап nahaa уорэр этим. уонна бачча улугэр тымныы­
Былыргы кьйгалдалаах олох, га хайдах комуллуодуттэн
бэрг падылыччы сэБэргэЬэл-
лэрэ. Онпо Данил Гаврильс­ улэ-хамнас Tyhynaii уксун дьулайбынпын, айыммынпын
вич сурдээх памыып эрээри, кэпеэтэлл эрэ бы h ы ыл аах. ойдоон хаалбыппын.
Д.Г.Бурпсв туйупан быстах-
бааччы, надыл куолаБынан, олус мындыр, политический, остох да буоллар, мин одолуу
дук сурдээх элбэди, интэ- лайар ойдоох-санаалаах, ис- итинник. Мин одолуу ойум-
риэБинэйи кэнсиирип мин тибитин умпубат содумэр санаам уйуктуутугар, бадар
балтыбынаап, уончалаах кыра памяттаах, хаайахтан хостоон тучу кэпеээбитин барытын
содус одолоро оонпьууда бар- эрэр курдук кийини бэйэти- билигин тойо да ойдуу сыл-
бакка, иБиллээн олорорбутун гэр тардар уус тыллаах-остоох дьыбатарбын, кини куустээх
ойдуубун. Данил Гаврильс­ тарбахха баттанар биир чулуу личнойа, сырдык уобарайа,
вич дьиэ эргиннээди сонхуос, кийибит эбит. Toho да уорэдэ кийи быйыытынан сэмэй, ис­
биригээдэ улэтин-хамнаБын суох буоллар, урдук да уорэх- тин' дирин' ойо-санаата, чол
ыйыталаБан билеэн баран, тээх сорох дьоптон-талаа- олодо, бэрипиилээх дьисси-
аан дойду бэлиитикэтин кыт- пыпап, ойунэп, дьодурупан, 11ИЛИИНЭТЭ — утуо холобур
та ырытап, билэн кэисиирэ. сатабьыынан, мыпдырынап буолбугугар саарбахгаабап-
«Hahaa да билэр ээ», ~ диэн хас да мучу к урдук кий и 11ЫН.
олус cogo саныырым. Амери­ быйыылаада. Бар дьопун Тамара БУРЦЕВА,
ка уоппа ССРС сыБыапнарып олодо-дьаЬада угус кыйалда- саха тылын, литэрэтиирэтин
дирин пик ырытарын иптэри- тыттап кини ойо-санаата эрдэ учуутиэа, СО уорэ^ириитин
эБиргиирим. Апы санаатахха, тобуллуннада буолуо. Мэлдьи туйгуна.
Данил Бурцев
2019 сылы Уус Алдацца Дьоруойдар сылларынан биллэрэн, дириц дин туойуласныт. Ол кэмпэ
ис xoliooHiioox улэлэр бараллар. “Суруллубут суоруллубат” диэн но- Данилка киирэн кэлбитигэр,
руот утуо ohyu xohoonyn курдук, билигин Дьоруойдары билэр дьон учуутала уорбут. Онтон ой-
баарына суруйан хаалларар олус наадалаах. Бу куннэргэ Улэ Дьоруо­ доснуттэр. Лана Данил диэн
йа Д.Г.Бурцев кыыЬа Альбина Даниловна (улихан Альбина) а^абыт адаларын эрэ билинэн эттэдэ.
торообутэ 120 сылыгар кинигэ тахсыах курдук, онио ахтыыта су­ 1>1албыт, додотгорбут адала-
руйан комолое диэбитэ. СобулэИэн баран, улахан толкуйга тустум. ра Д.Г.Бурпсв Дьоруой буо­
Мин кипипи ыаллыы да ев Сэмэн, Рая диэн одолоох- лан, дьонтон уратытын, ойуо-
олороп, хомуньуус да быйыы­ торо. Саамай илип Уйбаана- байын хайан да билбэтэдим.
Кэлин оройуоп устуоруйатын
торообутэ 100 сылыгар 20 ыаллар олорбуттара. уорэтэп, Д.Г.Бурцев биир
сьылаадыта эбитэ буоллар, Бийиги ордук Дмитрий бастакынан Улэ Дьоруойа
кинини кытта улэлээбит, ал- Иванович кэргэнэ Пелагея ааты ылбытын билэрим.
тысныт да элбэх дьон баара Гуляевтар одолорун дьукаах Кэлин райкомчга улэлии
буолуо эбит. Онон, бугунну да олорбуппутупан, балтым сылдьан Д.Г.Бурцевы хому­
ахтыым Данил Гаврильс­ Света кинилэргэ олордохпу­ ньуус быйыытынан билэбип.
вич туйупан ыалым, бииргэ туна торообутэ уонна Д.Г.Бур- Биирдэ эмит г1арантга пар-
уоскээбит атастарбьгг ада- цевтар одолорун кытта ордук тийнай мунньахха бардахпы-
ларын, бийиги адабыт ыты- чугастык билеэрбит. Д.Г.Бур­ на, Д.Г.Бурцсвы илдьэ кэлээр
кгыыр ада табаарыйын, хо­ цев дьиэлэрэ бийиги илип от­ дииллэрэ. Онио, кини олох
муньуус туйупан буолуо. тубутугэр турара. Кинилэргэ бэлэм куутэн олорор буолаач-
Бийиги торопнуттэрбит диэри дьиэлэр суохтарытгап чы. Данил Гаврильсвич хайан
Дмитрий Федорович, Евдокия оонпьуу дуу, сотуолуу дуу да оруо майы ортотунан кири-
Назаровна Винокуровтар ада­ барарбытыгар хай ыытайа! i, ИТИКЭ ЭрЭ буОЛЛуН ДИЭН Э1П1И-
быт сэрииггэн 1946 с. топнон анал бэлиэ да бырахсан бил­ тип-санарбытым ойдообуп-
кэлбитин кэннэ Бородопчго еэрбит. Торопнуттэрбит эмиэ пуп. Бийиги ортобутугар кини
койон киирбиттэр. Бастаан хард арыта сы лд ьый ал л ар а. курдук урдук аатгаах-суоллаах
ыалларга дьукаах олорбуттар, Данил Гаврильсвич адабыты- сэмэй дьон бааллара, бийиги
онтоп Бородоп илип ортугэр наан оруу кэнсэтэр, тучу эрэ улууснут улэйит дьонпоох бу-
учаастак ылан дьиэ туттубут- ырытыйар буолаллара. оларбьггып, кэлин тахсыбыт
тар. Дьиэбит илип отго Хоро Ийэлэрэ Лана тахсан ийэ- дьоруойдар да кордороллор.
нэйилиэгэр тахсар буолан, битинээн кэпеэтэрип истэп, Ону мин, улуус дьоруойда-
Маяк диэн аатганара. Ардаа кини олус уус тыллаах, кор- рытган алта кийини чопчу
оттубутугэр ыал адыйах этэ. доох кэпеээпнээх курдук ой­ билэрбинэн, алтысныннынан
Илин оттубутугэр Бурпсвтар бор хаалбыт. Онтоп биир этэр быраантаахпын дии са-
олорбуттара. Бурцев Данил тугэн — урут учууталлар уорэ- пыыбын. Аныгы салайааччы-
Гаврил ьсвичтаах, кинилэргэ тэр одолорун олорор усулуо- ларга, ада колуонэдэ улэни
ыаллара Бурцев Ньукулайдаах, буйаларын билеэ ыалларга урдуктук тугарга, утуо угэБи
Роман диэн уоллаах, дьукаах- сьыдьаллара. Онпо биир кун уйэтитэргэ ынырабын. Улэ
тара Зоя, Рая диэн кыргыттар- учуутал кэлэп Аанаттан Да­ Дьоруойа Д.Г.Бурцев улэтэ,
даах Мария, илип диэки Афа­ нил Бурцев баар дуо диэн ый- олодо оройуоп устуоруйатыгар
насий Бурцев Константин, ыппыт. Ону, Лана: "Данил от комус буукубанан суруллубута.
Мита диэн уолатгардаахтара, тиэйэ барбыта", — диэбиги- Зинаида ВИНОКУРОВА,
улэ бэтэрээнэ, Дьокуускай..