Page 47 - Они защищали Москву

мунньах энин мэйэйдээн онно барбатадым. туйэн керсубутун, ол кийи уруккута партизан-
Икки-хас хонон баран тиийбитим, "Учпедгиз" ныы сылдьыбыт, анаар илиитэ суох кэргэн-
испиийэгин хайыы-уйэдэ ыыппыт этэ. "Togo нээдин, ол дьон немецтэр столицада киирэр
кэлбэккэ сылдьыбыккыный, икки эрэ чаас куннээх буоллахтарына партизанныыр санаала-
буолла испиийэги ыыппыппыт" диэн дьонум ахтарын, итини дьон истэрэ сатаммат дии-дии
миигин меде тойуйбуттара. Сахаттан "Учпедгиз" бэркэ кистээн эппиттэрин уйуннук, сййилии
коллективын кытары ополчениеда киирбиттэрэ: кэпсиир: "Бийиэхэ кеме буолуон', бийиэхэ,
Михаил Николаевич Скрябин (уруккута обком кырдьан эрэр дьонно, эн наада буолуон’ этэ"
улэйитэ), Иннокентий Анисимович Ильин, диэтилэр. Мин угустук этиппэтим, чадаара
Илья Кононович Попов. Олортон Скрябин, тустум. Дьахтар: "Аргыый санар, хоспут бутэй
Ильин, икки сэлликтээх дьон, хааннара баран, гынан баран, бадар аанынан истиэхтэрэ. Итин-
сотору босхоломмуттара. Онтон Илья Попов ник кэпсэтиини ким да истиэ суох тустаах".
фронна тиийбитэ буолан баран, харадынан Оччолорго Правительство Москваттан Куй­
мелтех буолан, эмиэ теннубутэ. Ол кийи "кури­ бышев куоракка кеспут кэмэ этэ. Сотору Ста­
ная слепота" диэн ыарыылаах эбит этэ. Улахан лин бэйэтэ барар, онтон барбатах уйу диэн су­
харалдан, муннун сурукка анньан баран аадан рах тардаммыта, Москвада, осаднай ба­
кулуугэ барара. Кунуйун кыратык сирдэтэн лайыанньа биллэриллэн, киэйэ 8 чаастан хойут
син сыддьар эбит, отгон туун хонууга, тыада ту­ уулуссада устууттэн ордук буолан сылдьыы бо-
ту да кербекке, дьон синьиэлин тэллэдиттэн ту- буллубута. Патруль, уорбалыы керде да, ытыа-
туйан сылдьыбыт. Онтон уурэн кээстэр". лыан сеп этэ. Иннокентий Васильевич суруйа-
"Учпедгизка" сатаммакка буолан баран, Со­ рынан, Москвада улахан кучумэдэй кунунэн
кольники военкоматыгар суруттара охсубут. Бу алтынньы 16 кунэ буолбут: "Кейеруугэ бэлэм-
сырыыга, сойуйуон ийин, бэйэтин оскуолатын нэнэн заводтар тохтообуттара, естеех чугайаа-
хайаарыма онорон, онно полк штабын тэрий- быта сорох дьонно араас тылы-ейу, омуннаан
биттэригэр дьону испиийэктиир суруксутунан да, онноодор терут сымыйа кэпсээннэри
ылбыттар: тереппутэ. "Бу туун немец таанкалара Москвада
— Дьэ, улэ бедеде тебем оройунан тустум ээ! киирэллэр уйу" диэн да тылы балыынка содус
Биир нэдиэлэни быйа тэппит атахпытын кубу- кийиттэн истибиппит. Оннук быйыы биир эрэ
луппакка эрэ, утуйар да сынньанар да бокуойа кун буола сылдьыбыта. Кун сарсынн ытыттан
суох, суруй да суруй буоллубут. Нэйиилэ тэрилтэ барыта улэлээн, бары барыта оннугар
сууруунэн тахсан кунус ас атыылайан киирэ- туйэн, учугэй буолбута. Сымыйа кэпсээни ута-
бит. 4-5-6 кийи буолан улэлээтибит. ры охсуйуу барбыта.
Испиийэккэ гражданскай сэриигэ Саха си- Москва кучумэдэй куннэригэр били буомба
ригэр сылдьыбыт Дед Куратов одонньор сурул- хадын онорор заводтара Челябинскайга кейер
ла сылдьарын булан ылбыт. Онтон хайдах буолбут. Онно хааллаххына хаал, заводкын кыт­
керсуспуттэрин бу курдук ойуулаан суруйбут: та кейер буоллаххына бронь биэрэбит, оччодо
"Урут кинини мин Амма сэриитигэр эрэ сэриигэ барбаккын диэн талларбыттар. Бу да
(1923 сыллаахха) кербутум. Оччодо кини, мин сырыыга Иннокентий Васильевич Москвада
ейдуурбунэн. кыйыл кулбуйэх курдук бытыкта- хааларга быйаарыммыт. Кини онно дьон туох
ах, сирэйэ барыта гуу кийи этэ. Билигин ыраас санаалаадын туйунан маннык холобуру адалбы-
бадайытык бэриэйдэнэн кээспит, лаппадар та баар:
унуохтаах, сен, бытаан саналаах кырдьа баран "Мин биир Шура диэн кыыйым ол кун тугу
эрэр кийи. Мин олус уердум. Сахабын билэн эппитин билинн э диэри умнубаппын: "Ити со-
баран, кини да уердэ. Убурастыбыт. Онтон мо- рохтор араас сымыйаны кэпсииллэр да, мин
дороон, малтыгыр содус муннунан иэдэспиттэн ончу итэдэйбэппин, мин икки суолу итэдэйэ-
сыллаан ылла уонна, симиттэ туйэн, баар бин: бачча эдэр, доруобай сылдьан бу
дьонно эргиллэн баран эттэ: "Саха убурайары- быйылаан'на елуех курдук ончу санаммаппын;
нан эрэ бийиги курдук астыммат, эбиитин сыл­ бу улугэрдээх утуе куораппытын, Москваны,
лаан ылладына астынар". Онтон ыла билсэн, естеех ылыа диэн мин ейбер киирбэт, хайдах
соло булларбыт эрэ кэпсэтэр буолбуппут". ылыадай!"
Штабка буолар кэпсэтийиилэргэ Куратов Москва дьоно куораттарын естееххе туран
"Сахалар кенелер, хос санаалара суох" диэн са- биэрэр санаалара суодун ити да тыллартан
халары хайгыырын себулуу истэр эбит. ейдуеххэ сеп.
. Фронт Москвада тейе чугайыыр да, соччо- Онтон Москваны туда бедергетунууну тутар
нон балайыанньа тыйыйыран испитэ. Онон улэдэ сылдьыбытын туйунан И.В. Пухов бу кур­
дьон санааларын айадастык этэртэн дук кэпсиир:
дьулайаллара. "Заводпут икки ыйдаах хамнаспытын бэриэт
И.В. Пухов ессе 1925 сыллаахха Иркутскай- биэрдэ. Уонна месткомнар дуу, партком этэ
га уерэнэ баран ийэн борокуокка бииргэ айан- дуу, "Хайа, обороннай тутууга барыа этигит
наабыт Юницкай диэн кийини кытта тубэйэ дуо?" диэтилэр. "Барымнабыт! Барабыт!" диэн

43