Page 1 - Архыып докумуоннара кэпсииллэр. М. Алексеев, Дьулурҕан, 18.03.2003
P. 1

•     Физкультурнай хамсааһын 80 сыла

                   Наметить будущую работу -   особенности зимой, летом еще   даҕатан  эттэххэ,  өбүгэлэрбит  тэ-   ыйын  20  кунугэр,  21  №-дээх  уу-   гэр  бандьыыттааһыны  самнарыы
                 -  организовать  ячейки  ф из­  этому благоприятствуют ысыа-   рээһиннэрин  сөҕө  саныыгын.  Ол   рааҕынан   Израиль   Калачигы   актыыбынай  кыттыылаахтарыттан
                 культуры  при  Красной  Армии,   хи.  Привлечь  к  физкультуре   курдук сотору кэминэн физкульту­  "физкультура сэбиэтин састаабы-   биирдэстэрэ этэ.  Ол  курдук кини,
                 Совпартшколе,  педтехникуме,   якутское  население  можно   ра   уруога   П.А.Ойуунускай   гар"  бэйэтин  бэрэстэбиитэлинэн   1922  сыл  сайыныгар  Панкратов
                 комсомоле,  но  в  основу  поло­  только  в  городах  и  только  мо­  дьаһалынан  оскуолаларга,  үөрэх   аныырын биллэрбитэ.  этэрээтин  биир  салайааччытын
                 жить  на  работу  не  в  погоне  за   лодежь.  Возражаю против вве­  бары  кыһаларыгар  тэриллибитэ.   Биһиги  билэрбитинэн,  65  №-   быһыытынан  Верхоянскайга  ти-
                 рекордом, а пролетарское раз­  дения спортзанятия в качестве   Физкультура  сэбиэтин  иһинэн   дээх  СКСК  бирикээһигэр  "физ­  ийэ  сылдьыспыта.  Калачик  кур­
                 витие.  (Из протокола №1,  перво­  обязательного  предмета,  т.  к.   улэлиир   "инспектор"диэн  культура  сэбиэтин  састаабыгар"   дук,  эмиэ  маҥнайгы  физкультур­
                 го  исторического заседания  СФК   учащиеся обремены и находят­  дуоһунастаах  киһи  биир  сылга   алта  киһи  аата  сурулла  сылдьар.   най улэ тэрийээччилэрэ Суворов,
                 при ЯЦИК от 1  ноября 1923 года, 4   ся  в  недостаточно благоприят­  атынан айаннаан 20 улууһу кэрий-   Онтон  1923  с.  балаҕан  ыйын  26   Венглинскэй,  Нога уо.  д.  а.  илии-
                 часа). Сахапар икки тыллаах омук-   ных условиях учения. Работупо   битин  архыып  докумуоннарыгар   кунугэр  тахсыбыт  бирикээскэ  4   лэригэр саа-саадах туппуттара.
                 пут.  Онон  история  источниктарын   физкультуре  с  якутским  насе­  тиспиттэр.  Бу  "инспектор"  бэйэ-   эрэ  бэрэстэбиитэл  баар:  комсо-   Онтон  физкультура  маҥнайгы
                 тылбаастааһына  суох  аҕалабыт.   лением можно поставить в "Са-   тин  ыспыраапкаларыгар:  физ­  молтан  Израиль  Калачик,  уоба-   сэбиэтин  састаабыгар  ахтыллар,
                 Маҥнайгы  мунньах  боротокуолун   ха-ом ук",  куда  возможно  за­  культурнай  улэни  тэрийиини  хай-   ластааҕы  профсоюзтан  Яков  Ра­  1920  сылтан"Саха-омук"  общест­
                 толорооччу  кэлэр  көлүөнэҕэ  ана-   влечь молодежь школ и одино­  гыыр,  ардыгар  итэҕэстэри  сэмэ-   бинович,  үөрэх  комиссариатыт-   во  иһинэн  физкультурнай  улэни
                 ан,  саҕалаабыт  чаастарын  кытта   чек якутской молодежи в горо­  лиир,  саҥа  соруктары  туруорар,   тан  Федот  Астраханцев,  "Саха-   тэрийэ  сатаабыт  Василий  Ника-
                 туруорбут.  Үлэлэрин  хайысхаты-   де.  Что касается агитации сре­  улуус салалтатыгар араас субэлэ-   омук"  обществоттан  Василий   норович Леонтьев  1895 с. Уус-Ал-
                 нан  "физкультура  коллективын"   ди  якутского  населения,  для   ри биэрэн салгыы, таһаарыылаах-   Леонтьев.       дан улууһугар 2-с Лөгөй нэһилиэ-
                 хас  биирдии  идэ  салаатыгар  тэ-   этого  нужны  средства  и  газета  тык улэлииргэ этэр буолар эбит.  Бирикээс  маҥнайгы  тахсыы-  гэр төрөөбүт киһи этэ.  Кини Якут-
                 рийэргэ туһулаабыттар. Сүрүн со-                                                                                     скайдааҕы  духовнай  семинария-
                   Кун  бүгүн  биһиги  бастакы  тэ-  АРХЫЫП ДОКУМУОННАРА
                 ругунан  "боростуой  норуот  сай-                                                                                    ны  бутэрэн  баран  1917  сылтан
                дыыта" диэбиттэр.                                                                                                     дическай  факультетыгар  уерэм-
                                                                                                                                      Томскайдааҕы  университет  юри-
                 рээһиннээх  физкультурнай  улэ                                                                                       митэ.  1923-1927  сс.  Саха  АССР
                 саҕаламмыт кэминэн:  1923 с. ал-                                                                                     юстицияҕа народнай  комиссарын
                тынньы  26  кунугэр  Саха  Киин                      КЭПСИИМЭР                                                        солбуйааччытынан  улэлээбитэ.
                 Ситэриилээх  Комитетын  бири-                                                                                        1927 с.  Советскай Союз Киин Си­
                 кээһинэн  тэриллибит  маҥнай-                                                                                        тэриилээх Комитетын чилиэнинэн
                 гы физическэй культура сэбиэ-                                                   -1.8.0   0 3   •<'к^'ьулугаам  С ,  2-.  тапыллыбыта. Василий Никаноро-
                тигэр  олоҕуран  быһаарабыт.  Ол   на якутском языке,  чего "Саха-   Маҥнайгы,  ведомстволар  ик­  тыгар  Военкомат оэрэстэбиитэлэ   вич  философиянан  уонна  уус-
                 гынан  баран,  оруобуна  биир  ый   омук"  не  имеет.  Освещение   ки ардыларынааҕы тэрээһин мун­  Александр  Столяров  уонна  Саха   уран  литературанан  дьарыктанан
                 иннинэ,  бу бирикээс толорута су­  этого  вопроса  возможно  толь­  ньах  кэнниттэн,  1923  с.  бапаҕан   сиригэр физическэй культура, но­  "Якутские  зарницы"  уонна  "Чол-
                 ох  тахса  сылдьыбыта  архыыпка   ко  в  очередных  Пятницах",  —  ыйын  19  кунугэр  СКСК  президиу-   руот  доруобуйатын  харыстабыла   бон"  сурунаапларга  улэлэрин  бэ-
                харалла сытар.  Бу суруйуубутугар   диэн  олус оруннаахтык тыл  эппи-   мун  мунньаҕын  М.К.Аммосов  са-   сайдалларыгар угус утуелээх  Ни­  чээттэтэн  хаалларбыта.  1929  с.
                 маҥнайгы  тэрээһин  улэ  докуму-   тэ.  Кырдьык,  ол  саҕана  куоракка,   лайан  ыыппыт.  Бу  историческай   колай Александрович Гущин су-   репрессияҕа  хаптаран,  1932  с.
                 оннарын,  кыахпыт  иһинэн  ыры-   ыал  муннугар  олорор,  мелтех ас-   тугэн  кыттыылаахтарын  аныгы   охтар, кинилэр физкультура сэби­  Новосибирскай   лааҕырыгар
                тарга соруктанабыт.           таах-таҥастаах  саха  ыччатыгар   келуенэ  билэрэ  сиэрдээх:  "При-   этин  састаабыгар  киирбэтэхтэр.   елбутэ.
                   Саха сиригэр Советскай была-   ыарахан  кэм  этэ.  Онтон  кыра  да   суствуют:  и.  о.  предс.  ЦИК Ам­  Арай  толорусастааптаах  сэбиэт   Онтон   Яков   Рабинович
                 ас  саҥа  олохтонор  сылларыгар   буоллар  анал  дьиэлээх,  тэрийэр   мосов,  члены  президиума  --   тэриллиэ биир  ый  иннинэ Доруо-   туһунан  аҕыннахха,  кини  арааһа
                улэ бары хайысхата киинтэн кэлэр   үлэҕэ  утуе  угэстэммит  сахалар   Аржаков, Рубин, Широких, Бах-   буйа харыстабылын управлениета   медик  идэлээҕэр  сеп.  Ол  курдук
                 ыйыы-соруктарга  (циркулярдар-   культурнай-сырдатар  общество-   сыров, Герценберг, НКФ-ин Се­  балаҕан  ыйын  26  кунүнээҕи  суру-   биир   түгэҥҥэ:   "Рабинович,
                 га)  олоҕуран  ыытыллара.  Ол  кур-   ларын  нөҥуө ыччаты тардыы саа-   менов,  Завналог Задоровский,   гар:  ...  председателем  в  состав   школьный  врач",  --  диэн  баар.
                дук  физкультурнай  хамсааһыны   май сөптөөх ньыма буолбутун:  "В   Начотдела   ГПУ  Емельянов,   Совета  физкультуры,  выделен   Столяров,  Александр  Николаевич
                 саҕалаабыт  циркулярынан,  1923   20-е  годы  огромной  популяр­  предс.  Якутокрисполкома  Пет­  врач Гушинь", -- диэн СКСК секре-   маҥнайгы  сэбиэт  састаабыгар
                 сыл атырдьах ыйын 9 кунугэр, Ни­  ностью пользовались физкуль­  ров,  Комвойск  Гришин,  Воен­  тарыгар түһэрбиттэрэ баар. Ол да   Байыаннай комиссариат бэрэстэ­
                 колаевск куораттан  кэлбит,  Сиби-   турные  занятия.  Члены  "Саха-   ком  Корник,  член ЯЦИК Андре­  буоллар  Николай  Александрович   биитэлинэн  ахтыллар.  Бүгүҥҥү
                 ирдээҕи  физическэй  культура сэ-   омук"   принимали  участиев   ев,  член  Оймяконской  комис­  (сорох  источниктарга  кинини  Ве­  билиибитинэн  А.Н.Столяров  кэ-
                 биэтин  123 №-дээх телеграммата   спортивных  выступлениях,  на   сии  Оросин,  Начотряда  Оймя­  неаминович  диэн  суруйаллар  --   лин  народнай  театр  нуучча  труп-
                 буолар.  Бу  ыйыы-сорудаҕы  олох-   которых  они  показывали  гим­  кона  Румянцев,от  Комсомола   М.А.)  олох  сотору  кэминэн,  1923   патын  директорынан  уонна  ре-
                хо  киллэрэр  ведомстволар  икки   настические  номера.  Члены   Лезгинов,  от  Всеобуча  Кала­  с. ахсынньы 5 кунугэр СКСК 71  №-   жиссерынан  үлэлээбит быһыыла-
                ардыларынааҕы  тэрээһин  муннь­  спортивного  кружка  "Саха-   чик,   Прокурор   Пясецкий,   дээх  бирикээһинэн  председате-   ах.  Федот  Астраханцев  Саха  си­
                 ах  1923  с.  атырдьах  ыйын  29   омук"  всегда  занимались  с   НКРКП  Киппасто,  секретарь   линэн ананар. Онтон сорох источ-   рин  историятыгар  элбэхтик  ах­
                 кунугэр  ыытыллыбыта.  Мунньах-   подлинным   энтузиазмом"   И.Говоров".  Президиум  мун-   никтар Н.Гущины  1924 с.  кулун ту-   тыллар,  бас-көс,  атыыһыт  дьон-
                ха,  1920  сыл  сэтинньи  7  кунуттэн   (Е.П.Антонов),  диэн  суруйуу  би-   ньаҕын кыттыылаахтарыгар байы­  тар  ыйтан  председателинэн  ана-   нордоох аймахтан силистээх буо-
                 "... пробуждение в якутской на­  гэргэтэр.                 аннай дьон элбэхтэр.  Онон  "Физ­  нан улэлээбитин суруйаллар.  луон сеп.
                 ции  культурного  сам осозна­   Бу маҥнайгы тэрээһин муннь­  культура сэбиэтин тэрийэргэ" 58-   Салгыы  докумуоннары  ырыт-   Дьэ  ити  курдук  маҥнайгы  до-
                 ния,  содействие  ее  духовному   ах  боротокуолун,  уурааҕын  кытта   с №-дээх уураах Саха сиригэр бо-   тахха,  урукку председатель Изра­  кумуоннар ис хоһооннорун кэҥэтэ
                 и  ф изическому  развитию",  --   билсиспиттэрин  туоһулаан:  Саха   ростуойа  суох  кэмҥэ  ылыныллы-   иль  Калачик  физкультура  сэбиэ­  сатаан  ырытыыбытын,  кун  бугун
                диэн соруктаах"Саха-омук" обще­  республикатын Киин Ситэриилээх   бытын дьэҥкэтик көрдөрөр.  тин  састаабыттан  босхолуурун   манан тумуктуубут.
                ство  председателэ  Леонтьев  ак-   Комитетын   председателин  Бу  уураах  тахсыбыт  кунуттэн   биллэрэн,  Комсомол  уобалас-
                тыыбынай  кыттыыны  ылбыта уон-   эбээһинэһин  толорооччу  М.К.Ам­  ылата  тэрээһин  улэлэр  эрчимнэ-   тааҕы комитета 983 №-дээх суру-
                на:  "Цели  ясны,  но  не  ясны   мосов  уонна  партия  губерния-   эхтик  саҕаламмыттара.  Холобур,   гун СКСК-гар 1923 с. ахсынньы  17   Михаил АЛЕКСЕЕВ.
                средства.  Ф изкультработу  в   тааҕы бюротун секретара И.Н.Ба­  биир  хоноот  даҕаны  Комсомол   кунугэр түһэрбитэ.                        Амма.
                селах  поставить  невозможно,  рахов  илии  баттаабыттар.  Манна  уобаластааҕы  комитета  балаҕан  Израиль  Калачик  Саха  сири-
   1