Page 16 - Биһиги албан ааттаахтарбыт

нааҕа түһэллэрэ. Эрэйи муҥу корбүт сүппүт саннылара ордук нүксү-
йэргэдылы буолара. Уһуннук, чуумпутук, оччотооҕу кэми одуулаһан
эрэр курдук, бүк түһэн, санааг,а-онооҕо ылларан олоро түһэллэрэ.
Иһиллэр-иһиллибэттик кэпсэтэллэрэ. Ким эрэ кырдьаҕаһын, оҕотун,
доҕорун сүтэрэп, бары ыараһыы дьобинигэр аалларан ойо-тойо суох
кэриэтэсылдьаллара-бэйэ-бэйэбитин кытгасатаан кэпсэмпэтбуол-
буппут. Туох эрэ мэһэй баара, — дииллэрэ.
Кырдьыгаоннук. Кырыыстаахсэрии, алдьархайдаахсуттоһолоох
элбэх киһи сырдыкдууһатын быспьпъш сыыппарананчопчу этэркыал-
лыбат. Тиһэх, чуолкай ахсаан суох. Бэл, кыракый да нэһилиэктэргэ ол
кыаллыбаккатурар. Биһиги, Онордор, улуус кыра нэһилиэгин ахсааны-
гар киирсэбит. Ол эрээри күн бүгүн даҕаны тоһо киһи суох буолбугун,
олбүтүн, быһаарар кыахпытсуох. Сэриигэбарбыт 107 киһи ггэн 47 киһи
кыргыс толоонугар охтубут. Атын ал га уон киһи эттэрэ-хааннара сэй-
мэктэпэн, сорохторо киһи аҥаара буолан, араас ыарыыларга арах-
сыбаттык ылларан кэлбиггэрэ. Баралларыгартоһолоохчэгиэн-чэбдик
дьон этилэрэй. Оттондойдуларыгар хаалбыттардьылҕалараоссо ыны-
рык этэ лиэтэххэ туох да омун буолбатах. Дьоннор суолга охтоллоро,
хадҕап хаппыттириитин үгэн сииллэрэ. Бэйэн бас билэр сүоһүгүн со-
куон тыыттарбат этэ. Тыытан да опон хас хонуоххунуй, соторудьиэ-
лиип-уоттуун имириэстиэххин соп. Онон олүкан-ардаах күлүккурдук
дьон сэниэтэ-оноотосуохсалбаҥнаһаллара. Күн күорэйиэн быдан ин-
ни ггэн ходуһаҕа киирэллэрэ, хотоҥҥотахсаллара. Оннобаҕанаҕаойо-
нөн, хотуур у]угар ойш юп тоһолоох элбэх харах ууга тохтубуга буолуой?
Ким да ону сатааи сабаҕалаабат, быһаарбат.
Биһиэхэ икки сыыипара баар. Ол 1941 сылтаи 1945 сылга диэри 4
сыл устата Онор нэһилиэгиттэн олбүг-сүппүтдьоннор ааггара-суол-
лара. Онгоп бнирдэстэрин Д.С. Тросв улуустааҕы архивка үлэлии сыл-
дьан булап биэрбитэ. Онно барыта, ити гүорт сылга, 134 киһи диэп.
Иккис сыыппара улуусгааҕы загса отдслыттан ити сылларга олоп ха-
раардыллыбытдьоннор испииһэктэрэ 162 киһидиэн. Ол иһиггэн ал-
дьархайдаах 1942 сьнп а бастакытыгар 54 киһи олбүтдиэн, иккиһигэр
62 киһи олбүгдиэп. Олгухарыдьон араас ыарыыгаылларан олбүггэрип
туһунан докумуопу биэрэллэрэбит. Биирда киһи аччыктаан, хоргуйаи
олло диэп докумуопу ылбатах. Аччыктааһынтан, хоргуйууттан, кыр-
цьык, араас ыарыыга тэптэрбитгэрэ буолуо. Ону чуолкайдыыр кыах
суох. Холобур, сэрии, үлэ встсрана, норуотхаһаайыстыбатын үгүолээх
үлэһитэ Ссргссм 11.М. сэриигэбалтараасыл курдуксылдьар.
1943 сылга ыарахапнык бааһыран дойдутун булар. Бу кэм устата
дойдутугар хаалбыт ийэтэ, убайдара, эдьиийэ уонна балта суох буолал-