Page 209 - Неизвестное название

елТеХХе кыайыылаахтар эрэллэрэ, утумнааччылара
Ксенофонна 1971 с. кэргэн тахсыахпыттан кинини билэбин. Чугас дьоно, додотторо бары кинини
Сэмэнкэнэн ааттыыллара. Сэрии кэмигэр тереебут одолор бары даданы аччык-сут сыллар
эрэйдэрин эттэринэн-хааннарынан билэн, олох бары кыйалдатыгар эриллэн-мускуллан улааттахтара.
Уерэхтэнээри бэрт ыраахтан алаастартан сатыы сылдьан уерэнэллэрин кэпсэттэхтэринэ, кийи
уйулдата айманара. Сэмэнкэ ол курдук уерэнэн, Сыырдаах орто оскуолатын интэринээккэ олорон
уерэнэн бутэрэн, салгыы В.П. Горячев аатынан институту Москва курдук куоракка бутэрэн,
инженер-электрик идэтин байылыыр. Сэмэн туйунан Сыырдаахха бииргэ уерэммит табаарыйа
Гаврил Гаврильевич Портнягин найаа ийирэхтик ахтар. Сыырдаах орто оскуолатын I-гы выпустара
эбиттэр. «Сеня уерэдэр билиилээх, кыахтаах этэ, ордук математикада, нуучча тылыгар барыбытыттан
ордук этэ», - диир. «Сытыары-сымнадас, эрэллээх табаарыс буолара»,
- диэн ахтар. Уерэдин кэнниттэн Майада, Дьокуускайга, Бородонно,
Суоттуга нефтебазада улэлээбит.
Убайбыт Арыылаахха бийиэхэ сотору-сотору кэлэн барара. Кини
кэллэр эрэ, одолорбут уеруу беде буолаллара, дьоллоноллоро. Одолору
кытта дуойуйа оонньоон, уерэн-астынан барара. Сэмэн одо сылдьан,
атадын бэрбээкэйин елерен, додолоннуура, ол да буоллар, волейболга,
баскетболга учугэйдик оонньуура. Кини найаа кэпсээннээх, элбэх
саналаах, кер-оонньуу тыллаах буолара. Саахымакка, дуобакка
учугэйдик оонньуура. Иллэн эрэ буоллубут да, бары да мээчиктии
барарбыт, сэргэхсийэрбит.
Адалара Ксенофонт Михайлович Татаринов саамай ыарахан
кэмнэ, сэрии сылларыгар «Харыйалаах» холкуос бэрэссэдээтэлинэн
улэлээбитэ, ол сылдьан, 1948 сыллаахха баара-суода 39 саайыгар
сылдьан, тымыр быстан, олохтон туораабыта. Кун аайы куустээх улэ
охсуута буоллада. Ус уолаттара содотох ийэ керуутугэр хаалаахтаабыттар. Ксенофонт адыйах
ыйдаада, Сэмэнкэ 8-таах, Дьэкимсэ 12 саастаахтара. Ийэлэрэ суейу керуутугэр улэлиирэ, Дьэкиим
холкуос улэйитэ буолар. Сэмэнкэ быраатын керен-истэн, 3-4 саайыттан батыйыннара сылдьан,
ийэлэрэ ииппит илимин керен кэлэллэрэ, кус одолууллара, ийэлэригэр бары улэдэ куус-кеме
буолаллара. Сэмэн быраатын, атын да одолору туйуннаран, спорт араас керуннэригэр уерэтэн,
такайан тахсара. Ол тумугэр бийиги адабыт Ксенофонт дэгиттэр спортсмен, булчут бэрдэ буолбута.
Сир айын да хомуйара. Манна барытыгар олук уурбут кийинэн Сэмэнкэ буолбута. Урукку олохторун
ахтыйан, кэпсэтии буолла да, одолорбут сойуйан, айахтарын атан олорон истэллэрэ, уерэллэрэ,
сородор, ытайыах да курдук буолаллара. Кутэрдээн, модотойдоон тириилэрин танастаан, хатаран,
лааппыга туттараллара, ургээбит отоннорун эмиэ Арыылаах лааппытыгар туттараллара, кыра эмэ
харчы аахсан, оскуолада барар танас-сап, араас тэрил ылыналлара. Оччотооду, сэрии кэннинээди
кырыымчык олох кыйарданын туоратыйан, улааттахтара.
Адаларын бииргэ тереебут убайа - Федор Михайлович дьиэ кэргэттэрэ ейеен-убаан, улахан
кемену онороллоро уйу. «Мин Суедэрдээх кемелерунэн, уерэхтээх кийи буолбутум», - диэн Сэмэнкэ
куруутун кэпсиир, ахтар этэ. Олодун бутэйик сылларыгар, Бэйдинэдэ электригинэн улэлээбитэ. Ол
кэмнэ бийиги уолбут Леня интернакка олорон уерэнэрэ. Убайа Сэмэн сотору-сотору киинэдэ сырыт,
табаарыстаргын кытта минньигэстэ атыылайан сиэн диэн, харчы биэрэр эбит. ессе ол астарыттан
балтыларыгар кэйиилэнэн кэлээччи. Ол туйунан астына билигин да ахтан аайааччы.
Убайдара Дьэкиим 29 эрэ саайыгар олохтон бараахтаабыт. Миша диэн кыра кийи хаалбыта,
Михаил Ефимович буолан билигин Мэнэ-Ханалас Павловскайыгар олохсуйан, кэргэннэнэн, Варвара
Дмитриевналыын ыал буолан, эйээ-эбээ дэтэн олороллор. Ус одолоохтор, сиэннэрдээхтэр, утум
салданар.
Хомойуох ийин, убайбыт, абадабыт 1983 сыллаахха баара эрэ 43 саайыгар эмискэ ыалдьан, кун
сириттэн курэммитэ. Хомолтолоодо диэн, кэргэннэммэтэдэ, одоломмотодо. Сэрии кэмин одолоро
аччык, аас-туор олох эрэйин, кыйарданын, анардас ийэдэ иитиллэн, улэ-хамнас ыараханын эттэринэн-
хааннарынан билэн улааппыттара. Эрэйи энэрдэйэн улаатан, кылгас уйэлэннэхтэрэ. 1945 сыл Кыайыы
буолаатын, сарсынны кунуттэн олох тупсан барбат буоллада. Уйун кэмнэ олоду челугэр туйэрии да

14-162 209