Page 118 - УА2005

эрэ елертеруехпут, норуоппутун эрэ сэймэктээн аас-туор олоххо
тиэрдиэхпит, кэрэгэй кэcкиллэниэxпит,,- диэн ыраады, уйэлэри отв
корен эйэлээх олоххо ыцырбыт Легей Тойон этэ. 1789 сыллаахха
балаган ыйын 18 кунугэр императрица Екатерина II иннигэр „Сахалар
тустарынан былааны туруорсубут Бородой улууйун улуу кийитэ Сэйэн
Ардьакыап - Алексей Аржаков аатын истибэтэх, билбэтэх саха адыйах
буолуо. Кини улуу Хотун уордаах, угаайылаах, утэн-анньан кербут
боппуруостарыгар бэргэн, мындыр эппиэттэри биэрэн еркен ей урдук
чыпчаалын кердербутэ. Кини саха баарын тухары ааттаныа. 1827 сыллаахха
улэтин садалаабыт Степной Дума" родоначальнигынан Бородой улууйун
кулубата Иван Емельянович Мигалкин буолбута, сахалар бэйэлэрин
бэйэлэрэ салайыныыларыгар мындыр ейунэн, киэц билиитинэн бастакы
хардыыны оцорбута. Ааспыт уйэ сацатыгар саха бастакы национальнай
интеллигенциятын бас-кес кийитэ, саха литературатыгар бастакы
драматическай айымньыны биэрбит, бедец общественнай-политическай
деятель, теленнеех патриот В. В. Никифоров-Кулумнуур саха дьицнээх
саарына этэ. Маннык суду дьоннор уйэдэ биирдэ тереен аайаллар.
Кинилэр оцорбут утуелэрэ уйэттэн уйэдэ, келуенэттэн келуенэдэ еруу
бэриллэн, салданан, сайдан ийиэхтээдэ кимиэхэ бадарар ейденуен наада.
Уус-Алдан аар саарга аатырбыт куустээх-уохтаах улэйит дьонунан
былыр былыргыттан аатырар. Куустээх Уйбаан, Куустээх Куонаан,
Мас Мэхээлэ саха дьонугар номоххо сылдьар суду дьоннор. Кинилэр
ааттарынан улуус дьоно бары киэн туттуохтарын тутталлар. Советскай
былаас садана адыс герой Уус-Алдантан иитиллэн тахсыбыттара да
элбэди этэр буолуохтаах. Саха норуотун биир киэн туттар кийитинэн
талааннаах тэрийээччи, кедулээччи, инникини ете керееччу Тарскай
Николай Николаевич диэтэхпинэ угустэр себулэйиэхтэрэ дии саныыбын.
Кини республикада спорт сайдарыгар утуе садалаайыннара суцкэн
оруоллаахтар. Келуенэттэн келуенэдэ бэриллэн ийэр, ийиэ. Ити дьон
бары ыччаты патриотическай тыыцца иитиигэ кун бугун даданы улуу
улахан оруоллаахтар.
Этнопедагогика Саха сиригэр сайдарыгар бастакы хардыылары оцорбут
ученайынан Дупсуццэ тереебут педагогическай наука доктора, профессор
Виктор Федорович Афанасьев буолар. Кини СР наукатын утуелээх
улэйитэ, К.Д.Ушинскай, Н.К.Крупская, А.С.Макаренко мэтээллэрин
толору кавалера, поэт-сатирик, „Сибиир уонна Дальнай Восток нууччаттан
атын омуктарын этнопедагогикалара,/ научнай улэ автора. Советскай
Союз ыйыллар, олох-дьайах куерэ-лацкы айгырыыр кэмигэр СР Уерэдин
министринэн олорон Уус-Алдан Тандатыттан теруттээх Егор Петрович
Жирков, оскуолаларга национальнай концепцияны киллэрэн, дьон ейун-

116