Page 11 - Улуу Чымаадайа хочото-Суотту терут сирэ
P. 11
Түмүк
Сахабыт сирин Улуу Чымаадай хочотун сирин дойдутун кэрэхсээн, историятын
үөрэтэн ыччаттарбытыгар тиэрдэрбит билинни келуенэ ытык иэспит буолар. Төрөөбүт
дойдуга тапталы, харыстабылы инэрии - экологияба улэ терде. Быйыл Россия5а ыытылла
турар экология сылыгар са5аламмыт улэлэр сал5анан Ийэ айыл5абыт чел туруктаах
кэнэ5эски кэлэр келуенэлэргэ тиийэригэр улахан, былааннаах дьаьалларга олук уурдуннар.
Чымаадай хочотун сирин - дойдутун, кетерун-суурэрии, дьикти - кэрэ айылбатын
диринэтэн уерэтии Суотту олохтоохторугар ессе иннибитигэр турар. Бу тема маннык кэрэ,
дирин силистээх-мутуктаах сир баар эбит ээ диэн биллэрэр, сурукка-бичиккэ киллэрэр киэн
эйгэ5э таһаарар сыралаах улэни эрэйэр ситэ уерэтиллэ или к салаа буолар.
Үлэ сүрүн түмүктээһиннэрэ
1. Литературнай ырытыыга Гоголев Иван Васильевич - Бурҕас “Суотту: Былыргы
дьыллар мындааларыгар” кинигэтэ; Пирожков ИИ. рукопиһа, Суотту олохтоохторун,
10-ча киһи ахтыылара коме буоллулар.
2. Чымаадай хочотугар киирэр сыһыылар, хочолор ааттарын арааран үөрэттибит.
Хайысаларынан, географическай балаһыанньаларынан 6 сиргэ араарыллан үөрэтиигэ
табыгастаах классификация оҥоһулунна. Барита 85 сир аатыгар картотека
оҥоһулунна.
3. Картотекаҕа бастаан сир аата, 2-нэн рельеф, иһинээҕи уу ханнык көрүҥэ буолара
бэлиэтэнэр. 3-нэн туохха анаммыта, дьоҥҥо түһата. 4-нэн - бу сир тоҕо маннык
ааттаммыта быһаарыллар
4. Кыыс хаҥа, Суон тиит, Нам ойуунун сэриитин, Тэбэники сүүрүк, Суоттукаан
эмээхсин, Дэли дархан Уус-Алдаҥҥа кэлэн олохсуйуута диэн 6 үһүйээн баарын
5. Бу хочону үөрэтии биир улахан социальнай экономическай суолтатынан буолар, бу
хочо сылын аайы халаан уутунан ылыллыыта улаатан иһэрэ буолар. Халаан уута
улаатан иһэрин биир сүрүн бирХиинэтинэн буолар Аан дойдутааҕы климат
итийиитэ. Уонна Чымаадай хочо өрүс таһыма 4-6 метр относительнай үрдүктээҕэ бу
кытыл ууга барыыта кэлэр да сылларга буолуон сөптөөҕүн сэрэйиэххэ сөбүн этэр
чахчы.
6. Нэһилиэк салалтатыгар этэн Чымаадай хочотугар капитальнай тутуулары ыытыы
экономическай барыһа туох инникилээҕин туһунан кэпсэтии таһаарыахха сөп.
7. Инникитин бу топонимика үлэтин хомуйан, түмэн хомуурунньук - брошюра оҥорон
таһаарар былааннаахпыт.
11
