Page 5 - Улуу Чымаадайа хочото-Суотту терут сирэ
P. 5
1. Улуу Чымаадай хочото - Суотту төрүт сирэ
.Өлүөнэ Эбэ Хотун ханас кытылыгар Туймаада, Эцсиэли, Эркээни хочолоро саха сацалаах
уутуйан үөскээбит ытык сирдэрэ буолалларын Саха сирин олохтоохторо үчүгэйдик
билэллэр. Онтон Өлүөнэ Эбэ уна кытылыгар баар Улуу Чымаадай хочото сурукка-бичиккэ
киирбитэ сэдэх, о лох да суо5ун кэриэтэ.
Ол гынан баран Чымаадай хочото былыр былыргыттан дьон-еэргэ сөбүлээн олохсуйбут
ытык сир буоларын биһиги кэммитигэр дылы кэлбит үһүйээннэр да5аны, наука да чахчылара
туоһулууллар.
Чымаадай хочотун со^уруу уһугар сытар Ымыйахтаах күөл үрдүттэн түн былыргы дьон
олоро сылдьыбыт суолларын археолог, историк, этнограф Алексей Павлович Окладников
1942 с. булбута. Кини дакаастаабытынан манна 2 тыьыынча сыл анараа өттүгэр, неолит
үйэтигэр булдунан, балыгынан дьарыктанар дьон олоро сылдьыбыттар. А.П. Окладников
«Ымыяхтахская культура» диэн ааттаабыт Саха сирин чинчийэр үлэтигэр маны киллэрбитэ.
А.П. Окладников диэн кимий? '
А.П. Окладников 1908 с. Иркутскай губерния Константиновка диэн дэриэбинэтигэр күн
сирин көрбүт. Бөдөц историк учуонай, Сибирь, Уьук Илин, Орто уонна Киин Азия
чинчийээччитэ, Социалистическай Үлэ Геройа. А5а дойду Улуу сэриитин иннинэ уонна
сэрии кэмигэр Өлүөнэтээ5и история археология экспедициятын састаабыгар Саха сирин
чинчийбит. Уьулуччулаах чинчийээччи 1981 с. сэтинньи 28 күнүгэр өлбүт.
Ымыйахтаах күөлэ уруккута Сабарай нэһилиэгин билиццитэ Суотту нэьилиэгин сиригэр-
уотугар сытар күөл. Ымыйахтаах күөл күн бүгүнүгэр диэри Суотту дьонун ураты минньигэс
балыгынан аһатан кэлбит дойдубут биир мааны күөлэ буолар.
Чымаадай хочото - Өлүөнэ Эбэ уна кытылыттан илин мыраан анныгар диэри тайаан сытар
сири ааттыллар.
Билигин картаны ылан көрдөххө Чымаадай хочотун территориятыгар Уус-Алдан
улууьун Суотту, Тумул, Сыырдаах нэһилиэктэрин сирдэрэ, ону сэргэ, Нам, Мэнэ-Ханалас
сирдэрэ киирэллэр. Чымаадай хочотугар сүүһүнэн ахсааннаах сир ааттара, күөллэр бааллар.
Суотту киэн - нэлэмэн быйаннаах кытылыгар олохтоохтор былыр былыргыттан оттоон
сүөһү, сылгы ииттэн олорон кэлбиттэрэ.
Манна үүнэр сир аһын арааһын бэс ыйын санатыттан, лууктан са5алаан хапта5ас,
дьордьомо, уулаах отон курдук битэмииннээх отоннору, мыраанын үрдүгэр дэлэйдик үүнэр
сугунун үргээн кыһывдыга хаһааналлар.
5
