Page 1 - Болдьо5ор а5алар соругунан МС№97 Аы22к 1996 с-2
P. 1

«МҮРҮ САЬАРҔАТА»                                                                                         Атырдьах ыйын 22 күнэ, 1996 сыл.

           Үс сыллааҕыта биһиги улууспутугар, Тумулга      курдук сылдьан баран Муосталаах аартыгынан өрө    ченко биригээдэтин хайгыыр. Кинилэр дамбалара
         «Лена—Мүрү» систематынан иһэр уу кэлиитин         сүүрдэн тахсабыт. Манна тута буор үлэтин ыыта     кырдьык да чиҥ, айаннаан истэххэ охсуута суоҕа
         бастакы этаба болдьоҕор ситиһиилээхтик түмүктэм-   сылдьар эсковаторы, массыыналары көрсөн Нико­    биллэр.
         митэ. Кырдьык да Тумул эбэтин уолан эрэр ууту-    лай Николаевич эмиэ тугу эрэ быһаарсан, ыйыта-      — Крильченко бииринэн сааһын тухары суолга
         гар, водохранилищеҕа үрүҥ тыын өллөйө буолбут     лаһан салгыы айанныыбыт. Көнө, дьиппинийбит       үлэлээбит уоппуттаах маастар. Иккиһинэн кини тех-
         уу суккулла турара биһигини, сылын ахсын кураа-   дамба устун барбахтаабыппытын кэннэ систэн алаас-   никалара маннык үлэлэргэ ордук табыгастаахтар,
         нынан кыпчыйар айылҕалаах улуус дьонун, бары-     ка түһэр аппаҕа бетон турбаны үрдүнэн буор кутан  көрөрүҥ курдук онон үлэлэрэ хайаларынааҕар да
         бытын үөрдүбүтэ. Онтон номнуо үс сыл ааһа оҕуста.                                                   хаачыстыбалаах.
                                                                  «Лена — Мүрү» системата                      Биһиги дьэ итинник аара хас да сиргэ тохтоон,
           «Сүүстэ истибиттээҕэр биирдэ көрбүт ордук»                                                        көрөн-истэн биир чаас ааһыыта Булгунньах диэн
         дииллэринии бу биһиги улууспутугар улахан суол-                                                     сиргэ тиийдибит. Манна, Николай Николаевич эрдэ
         талаах тутууну сакаастаан, хонтуруоллаан үлэлэтэ                                                    эппитин курдук, бу улахан тутууга үлэлиир эппиэт-
         сылдьар Бороҕоннооҕу мелиорация үлэһитинээн         Болдьоҕор                                       тээх сүрүн үлэһиттэр мустан нэдиэлэтээҕи үлэлэрин-
         Н. Н. Оллоновтуун сарсыардаттан айан суолугар                                                       хамнастарын түмэн, араас кыһалҕаларын, итэҕэстэ-
         туруммуппут. Быйыл сайын Бороҕоҥҥо саҥардыл-                                                        рин-быһаҕастарын быһаарсар, кэлэр нэдиэлэтээҕи
         лан оҥоһуллубут стадиону кыратык ааһарбытын                                                         үлэлэрин былаанныыр планеркалара буола турара.
         кытта Мүрүгэ кэлэн мунньуллуохтаах бассейыҥҥа                                                       Планерканы «Ленаводстрой» кылаабынай инженера
         модун техникалар үлэлии сылдьаллара ыраахтан                                                        Сергей Яковлевич Рымарь уонна «Ленаводстрой»
         көһүннэ. «Лена—Мүрү» систематын Мүрүтээҕи өрө-                                                      холбоһуктаах дирекциятын производственнай отде­
         мүөннүүр-эксплуатациялыыр управлениетын на­                 аҕдлар                                  лит начальнига Юрий Иванович Никитин иилээн-
         чальнига Николай Николаевич бу үлэҕэ уһуннук                                                        саҕалаан ыыттылар. Кырдьыга бу үлэҕэ туох да
         эриллибит киһи быһыытынан наҕылыччы сэһэргии                                                        сыһыана суох киһи өйдөөбөтө, быһааран билбэтэ
         истэ. Бу бассейны оҥорорго билигин Уус-Алдан,                                                       элбэх бөҕө буоллаҕа дии. Мин бу уһун икки чаас-
         Чурапчы, Мэҥэ-Хаҥалас бэдэрээччиттэрэ үлэлии                                                        таах кэпсэтииттэн өйдөөн хаалбытым диэн икки
         сылдьаллар эбит. Уолан эрэр «Куһаҕас» күөлүн                                                        суол. Бастакытынан уматык кэмигэр кэлэн испэтэ
         тула үрдүк дамбалары кута сылдьалларыгар тох-         соругунан                                     уонна улахан техникалар көлөһөлөрүн эрэһиинэлэрэ
         тоон үлэһиттэри кытта салайааччы аҕыйах тылы-                                                       ноҕоруусканы уйбакка алдьаныыларын саҥардар
         нан быһаарсар, өйдөһөр. Улахан мэһэй тахсыбата-                                                     кыах суоҕа буолар. Урукку курдук саппаас чааска
         ҕына аны биир ыйынан бассейны бүтэрэр былаан-                                                       кииннээн булар-талар тэрилтэ суох буолан, ким
         наахтар. Бассейн буорунан кутулла сылдьар дам-                                                      кыахтааҕынан, хантан тугу буларынан үлэлииллэр
         батын кэрийэ бэйэбит дьоммут үлэлии сылдьар сир-                                                    эбит. Онно хас биирдии бэдэрээччит араас бытархай
         дэригэр тиийэбит. Манна Уус-Алдан ПМК-тын бэдэ­         (Тутуу миэстэтиттэн репортаж)               саппааһы буларга бэйэлэригэр анаан чековай кини-
         рээччиттэрэ .үлэлээбиттэрэ үһүс сыллара. Биригэ-                                                    гэлээх буолалларын туруорустулар. Бу 20-30 мөлү-
         дьиирдэрэ Андросов Семен Васильевич саппаас чаас   эниэни намтата сылдьар сирдэригэр тиийэбит. Ман­  йүөннээх чековай кинигэни олоххо киллэрэргэ ман­
         була-тала барбыт буолан суох. Мин «Ивановец»      на Дьокуускайтан сылдьар «ХЭТ-Трасса» бэдэрээч­   на планеркаҕа кэлэн кыттыыны ыла олорор «Саха—
         краны хасыһа турар Павлов Дмитрий Дмитрьевич-     читтэрэ үлэлииллэр. Учаастак биригэдьиирэ Китаев   Даймонд» Москватааҕы баан управляющайа Татья­
         тыын аҕыйах тылынан бырахсан кэпсэтэн ылабын.     дьоннорун үлэлэрин хонтуруоллуу сылдьарыгар
                                                           түбэстибит.                                       на Егоровна Пахомова уонна отдел начальнига
           — Мин бу «Лена—Мүрү» систематыгар үһүс            — Биһиги сэттэ «Краз» самосвал массыыналаах-    Лена Аркадьевна Васильева үөрэтэн көрөргө эрэн-
         сылын крановщигынан үлэлиибин. Үлэм миэнэ сүн-    пыт, ону таһынан икки бульдозер уонна эсковатор   нэрдилэр. Хас биирдии бэдэрээччит эппиэттээх үлэ-
         ньүнэн турба сытар сыттык мастарын уонна турба-   баар. Ону аара көрбүт буолуохтааххыт. Уолаттар    һититтэн планерканы ыытааччылар бары бытархай
         лары тэлгэтии. Билигин иллэҥ курдук буолан мас-   сууккаҕа уоннуу чаас тохтообокко үлэлииллэр. Сын-   боппуруоһугар тиийэ иҥэн-тоҥон ыйыталаһан тойо­
         сыынабын көрүнэбин. Дамба кутуллан бүттэҕинэ      ньалаҥнара — уочаратынан. Икки киһи аҕыйах хо-    ну оҥоруохтаахтарын ыйан бэлиэтэнэн иһэллэр.
         мин үлэм саҕаланар... Хамнаспытын ааспыт сыл      нукка баран сынньанар, кинилэр кэллэхтэринэ эмиэ    Ити курдук сэллии-сэллии түһэр ардаҕы аннынан
         сэтинньититтэн ыла иликпит. Тохтуу-тохтуу аванса-   икки киһи барар. Онон үлэ тохтообот. Харчы суох,   үлэһиттэр тарҕаһан бэйэлэрин учаастактарыгар ба-
         нан биэрэллэр. Онтукабыт аһылыкпытыгар эрэ тии-   күүтэбит, эрэнэбит ол иһин үлэлиибит. Бүгүн баан   рыталаатылар. Биһиги Н. Н. Оллоновтуун маннаа-
         йэр. Боччумнааҕы тугу да кыайан ылбаппыт. Хар-    үлэһиттэрэ кэлэ сылдьаллар тугу эмэ быһааран ба-   ҕы Булгунньах водоемугар тутулла турар насоснай
         чыбытын тута биэрэн иһэллэрэ буоллар ылыныа       раллар ини... Бу аллараанан у у сүүрэр турбатын   станцияны киирэн көрдүбүт. Станция үс насоһа
         этибит. Син бары кэриэтэ кэргэннээх, дьиэлээх-    сытыаран баран кемө сылдьабыт. Көрөрүҥ курду к    олорон монтажтанарга бэлэм тураллар. Дьиэтин
         уоттаах дьоммут.                                  дириҥ аппа. Маны толоро сыһарбыт буолуо, 20-30    акылаата түһэн истиэнэтин таһаарар бары матыры-
           Д. Д. Павлов этиитигэр инники түһэн атын да     кыраадыстаах эниэ буолуохтаах.                    йааллар бэлэмнэммиттэр. Маастар уонна Николай
         бэдэрээччиттэр тыллара-өстөрө барыта харчыга тии<   Ити биһиги кэпсэтэр кэммитигэр Оллоновтаах      Николаевич бэйэлэрэ эрэ өйдүүр терминнэринэн
         йэ турарын манна аҕыннахха табыллар. Бэл сорох    Китаев тыл тылларыгар киирсэн эниэни 20 кыраа­    бэрт уһуннук кэпсэтэн үлэ хаамыытын быһаарыс-
         бэдэрээччит уолаттар ол кыралаан ылар аванса      дыстаах оҥорор буоллулар. Маннык намыһах сир-     тылар.
         харчы иһин үлэлии сылдьалларын кистээбэккэ аһа-   дэргэ кырааннар баар буолуохтаахтар үһү. Күһүн      Төттөрү айаммытыгар мааҕыын кэлэн иһэн сыл-
         ҕастык этэллэр.                                   уу тоҥуон иннинэ ол кырааннары аһыталаан турба-   дьыбатах Мэҥэ-Хаҥаластарбыт карьердарыгар таа-
                                                                                                             рыйан Юрий Иванович кэлэн үлэһиттэри кытта бы-
           — Ити уолаттар этэллэрэ барыта баар суол,—      ҕа уу хаалбат гына дьаһаныллыахтаах эбит.         -һдарсан бүтэн бараары турарын тохтотон- кэпсэтэн
         Николай Николаевич айаннаан иһэн кэпсэтиибитин      «Кыччамаҕа» тиийэр хаһааҥҥыта эрэ кутуу дам-    ЫЛ.ТоГбЫТ?
         салгыыр.— Правительство, Президент бу үлэҕэ 45    баны туһанаары турба тэлгэтиллэр суолун устун иҥ-
         миллиарды көрбүтэ. Ол аҥардас буорун уонна тур-   нэл-таҥнал түһэн айаннаан иһэммит атын биригээдэ    — Мин бу дирекция тэриллиэҕиттэн үлэлиибин.
         батын тэлгэтиигэ эрэ тиийэр үп. Биллэн турар ра-   үлэһиттэригэр кэтиллэбит. Бу биир бастыҥ үлэлээх   «Лена—Мүрү» водовод трассатын элбэхтэ сатыы
         бочайдар хамнастара бу иһигэо киирэр. Онтон       «Борогонстрой» бэдэрээччиттэрэ. Бу учаастакка     уһаты-туора хаамтым. Билигин дьон бары сүрдээх
         турбаны өрөмүөннүүр ойоҕос суолу тутарга, тур-    уруккаттан билэр киһибин көрсөн аҕыйах тылы       улахан ноҕоруускаҕа үлэлии сылдьаллар. Ити пла­
         балары кырааскалыырга, о.д.а. үлэлэргэ эбии үп    бырахсабыт. Анатолий Павлович кэпсиир:            нерканы иһиттигит. Буор үлэтэ атырдьах ыйын
         көрүлүннэҕинэ эрэ салгыы үлэ барар кыахтаах.                                                        бүтүүтэ уопсай турбатын тэлгэтии балаҕан ыйын
           «Куһаҕас» бассейна буорун үлэтэ 105 тыһ. куб.     — Бэйэҥ билэҕин, мин урут «Автодорга» үлэ-      25 бүтүөхтээх. Президент сорудаҕа оннук. Күүспүт
         метр. Иэнэ 41,5 гектар, дириҥэ 3,5—5,5 миэтэрэ    лээммин Хомустаах — Бороҕон, Бороҕон — Сыырдаах   кыайарынан үлэлиибит. Мантан күһүн ардахтар
         буолара сабаҕаланар эбит. Ол инниттэн билигин     суолларын оҥоһуутугар сылдьыбытым. Суолга ба­     улаханнык мэһэй буолаллара буолуо. Харчы син
         бассейн оннуттан 135 тыһ. куб. метр буор таһаа-   рыта 12 сыл үлэлээбитим. Икки сылтан бэттэх Ту-   биир кыра, 45 миллиард буор уонна турба тэлгэ-
         рыллан 125-һэ дамбаны оҥорорго, 10 тыһ. куб. метр   мултан уу кэлэр турбатын тэлгэтэр трассаны оҥо-   тиитигэр эрэ тиийэр үп. Ойоҕос үлэлэргэ харчы суох.
         буора турбаны тэлгэтэр дамбаҕа туттуллар. Бу бас­  рорго үлэлэһэбин. Дьиҥэр суолу оҥорортон туох да
                                                                                                               Биир күну быһа бу үлэһит дьону кытта корсон
         сейн ситэриллэн-хоторуллан үлэҕэ киирдэҕинэ 1     уратыта суох үлэ. Биһиги сэттэ авт-огрейдердээхпит,   кэпсэтэн, үлэни-хамнаһы илэ харахпынан корон ба­
         мөлүйүөн 810 тыһ. куб. метр уу мунньуллуохтаах    ону тэҥэ улахан кыамталаах самосвал массыына-
         эбит. Онтон туһаныллара 1 мөл. 620 тыһ. куб метр,   лардаахпыт. Харчы хойутаан көрүллэн үлэни дьэ   ран, маннык улахан суолталаах тутуу уптэн-харчыт-
                                                                                                             тан иҥнэн уһаан-тэнийэн хаалбатар диэн санаалаах
         күөлүн оннугар хаалара 167 тыһ. куб. метр уу буо-   саҕалаан эрэбит. Хамнаска төһө да харгыстар баал-
         луохтаах. Бачча дэлэй ууну турба устун сүүрдэн    ларын иһин үлэлиир баҕа, кыах баар. Буор үлэтин   тоннор суолбутун туттум.
         аҕалыахха диэтэххэ дьэ үлэ.                       атырдьах ыйыгар бүтэрбит киһи диэн баҕалаахпыт.
                                                                                                                                              И. ПОПОВ,
           Эбэ иһигэр үлэһиттэри көрсөн, кэпсэтэн чаас       Николай Николаевич айаннаан иһэн А. П. Криль-                              биһиги анал. корр.
   1