Page 7 - 1 Еспех

тору, сэйэннэри хомуйбут. Уонна 1945 сыллаахха саха XVII уйэтээди Боотура
Суор Бугдук унуодун чинчийбит. Кистэммит кумадын (унуодун) кердеейуну
ыыппыт. Сайын куораттан тахсан Башарин Г. байылыктаах газик массыына-
нан (Тунах) Хоспохтоох сайылыктарынан сылдьыбыттара. Арай Беде Оттооду-
нан (бейуелэк илин етте) массыына ийэр эбит, кыра содус бары кердубут. На­
чале буолаат бийиги дьиэбит тайыгар кэлэн тохтоотулар. Оо, убайым кэллэ диэн
буолла. Кэпсэттилэр... хайан ийэбит диэтилэр. Г. Башарины элбэх саналаах
курдук истибитим. Ийэм тургэнник чэй бэлэмнии охсон чэйдээтилэр. Уйбаан
бийигини балтым, быраатым диэн кердерер. Togo кыраларай диир Башарин.
Аны массыынаны керееру одо беде муйунна. Тэйиччи сылдьаннар керуу беде
буоллулар. Хайан да массыынаны кере илик буоллахпыт. Чэйдээн бутэн ба­
ран сотору содус буолаат баран хааллылар. Кэннилэриттэн уолаттар батыйа
сырсан хааллылар. Уеруу-кетуу буолла, аан маггнай массыынаны кереннер,
газик массыына эбит. Убайым музейга кэлээт биир тутаах улэйит буолбут.
Кини салалтатынан былыргы историяны кердерер саалалар уларытыллан
онойуллубуггар уйу. Уонунан аадыллар быыстапканы бэлэмнээбит.
Уус Алдан, Мэнэ Хаггалас, Нам, Булугг оройуоннарын музейдарын тэри-
йиигэ, сергутуугэ элбэхтик кыттыспыт. Кини былыргы кэпеээннэри, сэйэннэ-
ри хомуйуунан, чинчийиинэн дьарыктаммыт.
Убайым суруйбут кинигэлэрэ:
1. «Манчаары норуот номодор» (1972).
2. «Сахалар былыргы сэйэннэрэ уонна кэпеээннэрэ» хомуурунньук (1977).
3. «Обугэлэрбит уонна уелээннээхтэрбит суолларынан» (1981).
4. «Сайсары куелэ уонна Сайсары булгунньада» (1995).
5. «По следам наших предков и современников» (1987).
Кини хас да ыстатыйалара республика хайыаттарыгар бэчээттэммиттэрэ.
Омодой Баай, Эллэй, Тыгын, Манчаары, ыйыах тустарынан кини суруйуулара,
кэпеээннэрэ улахан туйаны адалбыттара. Итинтэн уерэн икки кинигэни, урук-
ку суруйууларыттан учугэйдэрин талан, сан а санааларын эбэн бэлэмнээбитэ
кыайан бэчээттэниминэ хаалан сыталлар.
Хас да типографияда кердейе бара сылдьыбыт этэ, таах теннубут. Онно нэ-
йиилэ сылдьар этэ. Дьоно тайаарбат этил эр, суохтарына кулууйу булан барар
эбит. Оннук бадарбыта туолбатада. Убайым адатынаан наар былыргыны кэп-
сэтэллэрэ. Адабыт эдэригэр Бодойбодо иккитэ сылдьыбыт. Ол сылдьыбытын
туйунан кэпсиир этэ. Адабыт адыйах саналаах этэ уонна кэпеээтэдинэ кэп-
сээннээх этэ. Адабытын куустээх этэ дииллэрэ ону биллэрбэт уйу. Бодойбодо
мае кэрдиитигэр уонна кемус улэтигэр сылдьыбыт. Онно охсуйуу беде буолар
уйу. Онно кыайтарбат, бэйэбин атадастаппат этим диирэ.
Ийэбинээн олох этиспэт этилэр. Убайым быраатыгар Коляда найаа бэрт
этэ. Коля кыра кылаастан урдук уерэди бутэриэр диэри учугэйдик уерэнэрэ.
Институкка уерэнэригэр наадыйда да харчы биэрэрэ, тан ьгннарар этэ. Коля
учугэйдик улэлиирэ, наар директор буолара. Хоту оройуоннарга олорбутта-
ра. Кэлин Верхоянскайга кэлэн хас да сыл районо сэбиэдиссэйинэн улэлии
сылдьан эд эр саайыгар 40-тар кун сириттэн барбыта. Кини идэтинэн нуучча
тылын учуутала этэ. Сурэдинэн, ньиэрбэтинэн ыалдьан суох буолбута.
Адабыт кырдьан баран 1957 с. елбутэ. Кыра убайым Кестекуун армияда
134