Page 181 - Борогон боотурдара

............. ■.........................................БОРОБОН боотурдара •!■» V7777.............................................................—

УЛУУС НЭЬИЛИЭННЬЭТИН ФРОНДГА

быьаччы кемете
(сыыппаралар, чахчылар)

Б оровой оройуон киинэ буолан, сэриигэ барааччы, армия^а ынырыллыбыт
биир дойдулаахтарбыт мантан мустан, атаарыллан аттаналлара. Оттон сэ­
рии сылларыгар (1941-45 сс.) фронтга он-оЬуллар быйаччы кемену эмиэ ман­
тан дьаЬайан, ыйан-кэрдэн, манна, Bopo^onrro, хомуйан онороллоро.
Ол суду улахан далааЬыннаах, байыаннай кэмиэ ураты эппиэттээх улэни
БСК(б)П райкома (I секретарь Данилов П.В.), оройуон ситэриилээх комитета
(РИК - председатель Мигалкин А.П.) салайаллара. БиЬиги улууспут сирэ-уота,
киЬитэ-суеЬутэ сут, уот-кураан сылларыгар - 1941-43 сс. Чурапчы улууЬуттан
итэбэИэ суох эмсэ1)элээбитэ. Республика хаЬыатыгар журналист Дмитрий Кус-
туров суруйарынан, республика^, ордук тыа сирин улуустарыгар, 49 тыЬ. киЬи
ыалдьан-сутэн, хоргуйан елбутэ. Ол аата, Саха сириттэн армия^а ьпгырыллы-
быт дьонтон, сэриигэ елбут, cypaija суох суппут дьон ахсааныттан, республи­
ка (1941-45 сс.) сутугэ таЬыйа улахан буолан тахсар. БиИиги оройуоммутугар
сут сылларга киЬи хоргуйан елуутэ маассабайдык тахсыбыт да, ону кэпсиир
докумуон суох. Ону ааИан, байыаннай кэмн э нэЬилиэнньэ ортотугар айма-
ныы (паника) тахсыада диэн, «дьэнкэрэн елбут» киЬини чуолкай кырдьыктаах
ыарыытын (диагноЬын) атыннык солбуйан туруорарга доруобуйа харыста-
былын оройуоннаа^ы органнарыгар оройуон салалтатынан кытаанах ыйыы
оноЬуллар эбит. Ити эрээри, оройуоммутугар киЬи сутугэ (ыалдьан, хоргуйан,
оЬолтон уо.д.а.) тейе ахсааннааБын бол^омтолоох аа^ааччы саба!,алыан сеп.
1941 сыл тохсунньу ый 1 кунугэр райстат дааннайынан 17 тыЬ. 886 киЬи
нэЬилиэнньэлээх этибит. 1944 сыл тохсунньу ый 1 кунугэр сэриигэ, тыылга
киЬи елуутэ олус улахан буолан уонна о^о терееЬунэ быЬа туЬэ аччаан, оро­
йуон нэЬилиэнньэтин ахсаана - 11 тыЬ. 511 киЬиэхэ тиийбитэ. Итинэн, сэрии
маннайгм ус сылыгар оройуоммут киЬитин ахсаана 6 тыЬ. 375 киЬинэн ач-
чаабыта. 1940 сыллаахха оройуониа 897 о^о тереебутэ. 1943 с. - 157, 1944 с. -
310 oijo тереебутэ. Оройуонтга сэрии кэнниттэн 694 одо тереппуттэрин су-
тэрэн, толоонтго туран хаалбыттара. Адаларын сэриигэ сутэрбит 399 тулаа-
йахтар бааллара. Ол иЬин Муру Томторугар детдом уонна инбэлиит дьиэлэрэ
аЬыллан улэлээбиттэрэ. Сэрии иннинээ^и оройуон нэЬилиэнньэтин ахсаанын
оройуон 25 сыл ааспытын эрэ кэнниттэн ситиспитэ.
Сэрии садаланыыта оройуоммутугар 75 колхоз, 25 нэЬилиэк баара. 1940
сыллаахха оройуоина ынах cyehy ахсаана 41 тыЬ. 606 тебе, сылгы ахсаана 12
тыЬ. 717 тебе этэ. 1945 сылга тохсунньу ый 1-гы кунугэр ынах cyehy ахсаана
26 тыЬ. 124 тебе, сылгы ахсаана 7 тыЬ. 164 тебе эрэ хаалан, сэрии сыллары­
гар ынах cyehy ахсаана 15 тыЬ. 428 тебенен, сылгы 5 553 тебенен аччатыллан,
уопсай cyehy, сылгы 40-45% кеБУрээбитэ. 1941 сыллаахха чааЬынай бас билии-
гэ 14 Tbih. 552 тебе ынах cyehy, 1 986 сылгы баара. 1943 сыллаахха чааЬынай
бас билиигэ 3 918 ынах cyehy, 78 сылгы ордубута. 1941 сыллаа^ы ынах cyehy
уонна сылгы ахсаанын оройуон 51 сыл устатыгар сиппэтэгр. СуеЬутэ суох кол-
хозтаах хаЬаайыстыба ахсаана 2 068 ыал буолбута. Биир ынахтан ууту ылыы