Page 134 - Дупсун оскуолата 150

130 КЭСКНЛ ТУСТЭНЭР КЫйЛТЛ — ДУПСУН ОСКУОЛЛТЛ

Государственнай быдаас олохтоох уорганнара уонна оскуола администрацията
нэйилиэнньэ кеметунэн буттуун уерэхтээйин былаанын олоххо киллэриигэ утум-
наахтык улэлэспиттэрэ. Новосибирскай уобалас Черепановскай оройуонун бачыы-
мын ейеен, сорох сирдэргэ холкуостар интернаттары айан улэлэппиттэрэ. РайОНО
сэбиэдиссэйин отчуотуттан кестерунэн 1942—1952 сылларга бу маннык холкуос
интернатыгар 50-на тиийэ 050 олорор эбит. Маны тэн э государственнай интернат-
тар 30—50 одону хабан улэлээбиттэр, итии айылыгынан хааччыйбыттар.
Ада дойду сэриитин кэмигэр одолор уерэххэ ситиЬиилэрэ биллэрдик
урдээбитэ.
V, VI, VII кылаастарга историяны С.Т. Аржаков уерэтэрэ. Кини уерэтэр одолоро
бу сылларга билиилэрэ урдук тайымнаадын кердербуттэрэ. Бэйнс кылааска 39 одо
баарыттан 35-йэ, оттон алтыс кылааска 24 одоттон 20-тэ ситийэрэ, сэттис кылаас­
ка 100% ситийиини кердербуттэрэ. Тумугэр бу кылаастарга история предметигэр
ситийии 87% тэннэспитэ. С.Т. Аржаков уерэтэр предметин ымпыгын-чымпыгын
диринпик билэр, уерэтэр ньымалар бары корун нэрин байылаабыт уопуттаах пе­
дагог быйыытынан бэйэтин кердербутэ. Уруоктара олус сэргэхтик баралларын,
одолор интэриэстэрин тардар ураты талааннаадын уерэппит одолоро, бииргэ
улэлиир коллегалара бэлиэтииллэрэ. Учуутал уруоктарыгар араас ис хойоонноох
матырыйааллары туттара, уонна бу матырыйааллары бугунну куннэ буола турар
событиелары кытта дьуерэлээн ийитиннэрэрэ. Ада дойду сэриитин фроннарыгар
туох-ханнык балайыанньа буола турарын куннэтэ кэтээн керере.
С.Т. Аржаков историяны тайынан ессе географияны биэрэрэ. Манна кини
эмиэ уерэтии кэскиллээх ньымаларын сатабыллаахтык туттара. Кини учебникка
бэриллибит матырыйаалынан мунурдаммакка, мэлдьи эбэн, кэнэтэн одолорго
тиэрдэр эбит. Кэнники кэмнэ тахсыбыт уларыйыылары тутатына уруок маты-
рыйаалыгар сыйыары тутан кэпсиир эбит. Холобура, «ССРС европейскай чаайын
содуруу етте» диэн темада Хотугу Буковина уонна Ардаа Украина Украинскай
ССР-да холбойууларын сурун теруеттэрин кэпсээбит уонна Украина билинтги
балайыанньатын билийиннэрбит. Онтон Ростовскай уобалас уонна кини киинэ
Ростов куорат туйунан кэпсииригэр кини эппит: «Одолоор, бугун Кыйыл Армия
сэриилэрэ Ростов-на-Дону куораты немецкэй талабырдьыттартан босхолообут-
тарын туйунан радионан ийитиннэрдилэр. Маны тайынан Ворошиловград диэн
Украина куората эмиэ босхоломмут!» Маннык сибиэйэй уеруулээх Совинформ­
бюро ийитиннэриилэрэ одолор уонна учууталлар сургэлэрин кетедере, кыайыыга
эрэли ессе куускэ куедьутэрэ.
Дупсун оскуолатыгар бу сылларга географияны ессе биир талааннаах учуу­
тал Е.М. Сивцева уерэтэрэ. Кини тердус кылаайын одолоро географияны олус
себулээн уерэтэллэрэ. Е.М. Сивцева урдук ирдэбиллээх учуутал буолан, одолор
билиилэрин тайыма урдук этэ. 1943 сыл олунньу 15 кунугэр ыытыллыбыт
«Кавказтаады Хара муора кытыла» диэн теманы хатылыыр уруокка 11 одоттон
9 учугэй сыаналары ылбыттар. Одолор картаны сатабыллаахтык туттан толору
эппиэттэри биэрбиттэр.
Бу сылларга учком улэтэ куестуу оргуйбут. Учком чилиэттэрэ куннэтэ мустан
уерэххэ, оскуола олодор туох кыйалдалар, итэдэстэр баалларын дьууллэйэн, олору
туоратарга дьаныардаахтык улэлэспиттэр.
Киэн далаайыннаах уонна дирин' ис хойоонноох патриотическай тыынтга
иитэр улэни оскуола комсомольскай уонна пионерскай тэрилтэлэрэ иилээн-са-
далаан ыыппыттар. Оскуола сыллаады отчуотугар комсомоллар уонна пионердар
уерэххэ ситийиилэри урдэтэр, бэрээдэги кэйиини тайаарбат туйугар улэ инники
куенугэр сылдьаллар диэн чорботон бэлиэтэммит.
Комсомольскай уонна пионерскай улэ хаачыстыбата урдууругэр ЫБСЛКС КК
XII Пленумун (1944) быйаарыыта тейуу куус буолбута. Бу быйаарыыны толорон,
оскуола комсомольскай тэрилтэтэ учууталлары кытта бииргэ уерэтэр-иитэр улэни