Page 83 - Г.В.Портнягин-Даҕайаарап сиэнэ. Бэйэни билинии

Ъэйэни билинии

чонон куһаҕан киһи оҥороҕун. Кытаанахтык тутуу аҕыс саа-
һыгар дылы. Кыратык таһыйыы чэпчэки чыпчаххайынан».
Этэри истибэккэ, мэниктиирин тохтоппот буоллаҕына, ой он
турантгын, сүрэҕэлдьээбэккэ, тиийэн илиититтэн сиэтэн тох-
тотоҕун, атынынан аралдьытаҕын ханна эмэ туһалаахха ил-
дьэҕин — сөбүлүүрүгэр. Оҕо алтатыгар дылы неуправляема^
онтон оттомурар, Оҕо алҕас сыыһаны, буруйу оҥордоҕуна, хо-
лобура, чалбахха түстэҕинэ, дьиэҕэ сарьшыы, мөҕө көрсүмүөххэ
наада, оннукка оҕо куттанан дьиэтигэр кэлбэккэ, саһан, уулус-
саҕа сьшдьан, тымныйыан, онно-манна түбэһиэн сөп, мөхпөккө
көрсөн, аһатан эҥин баран сыыйа сүбэлиэххэ наада.
«Этэри тута истэргэ, өйдүүргэ, толорорго оҕону үөрэтии.
Чуумпуран көнөтүк олорорго». Сүбэни, атын мнениены, үөрэҕи
убаастыырга үөрэтии — алын кылаастары бүтэриэр диэри. Тылы,
этэри истибэт, соруйан өсөһөр буоллаҕына, срочно көннөрүөххэ
наада. «Болҕомтото суох, төттөрүлэһэр буоллаҕына, оскуолаҕа
киириэр диэри киһи тылын этэри истэргэ, өйдүүргэ, толорор­
го, сүбэни, атын мнениены, үөрэҕи убаастыырга оҕону үөрэ-
тии. Чыпчаххай ьшан баран эппити толорторуохха, «иһиттиҥ
дуо» диэн ыйытан «иһиттим» диэн чуолкайдык эппиэттэтиэххэ
наада, инньэ гыммакка улаатыннардаххына, хойутуугун, ким да
тылын истибэт киһи улаатарыгар тиийэр». Ирдэбили толорто-
рон кытаанахтык тутуу. Оччоҕо биирдэ бэрээдэк ситиһиллэр, са-
таллаах, күүстээх, ыарахан үлэнэн. Оҕону төбөҕө охсума, тарбах
төбөтүнэн даҕаны таарыйыма, олох баргыыгаама, хайыта баран.
Оҕо төбөтүгэр хаан туруон, кута көтүөн сөп. Киһи тылын өйдүүр,
ирдэбиллэри толорор буоллаҕына, биирдэ, дьэ, таптыахха, хай-
гыахха, атаахтатыахха сөп. Атаахтык иитиллибит оҕо үчүгэй киһи
буолар. «Оҕо кыратыгтан олох иһин охсуһары сатыахтаах».
Арыгыны олох испэт эрэ буоллаххына, оҕоттон ону ирдиир
бырааптанаҕын.
«Бииргэ төрөөбүттэрин харааннаһа, көмүскэһэ үөрэтии».
2. Мөлтөх курдук буоллаҕына, билинэн, улаатыннара түһэн
баран, оскуолаҕа киллэрии, оскуоланы уларытымыы, кыра
үөрэххэ киллэрии.
3. Оҕо өйүн убаастаан, ньиэрбэтин харыстаан, этэҥҥэ эрэ
буоллун. Сибээһи сүтэримии. Этэри өйдүү охсон кыайан то-

81