Page 27 - Уус Алдан эмин тэрилтэлэрин сайдыытын историята

Сухонин биэлсэр бада санаатын кууЬунэн тутуллан олорбута.
Ол да буоллар Дупсун улууЬун дьоно 1920 сыллаахха балыыЬа
дьиэтин тутарга диэн ылыммыт уураахтарын умнубатахтара.
1923 сыллаахха “Автономная Якутия” хаЬыат 161 нуомэригэр
суруллубутунан, 1921 сыл сааЬыгар балыыЬа дьиэтигэр сеп
буолар маЬы кэрдэннэр улуус киинигэр таспыттара. Ону тута
баттаЬан кыайан туппаккалар, 1923 сыллаах саас 1924 сыл
куЬунугэр бутэрдэрбит диэн бада санаалаах балыыЬа тутуутун
садалаабыттара. Ол гынан баран уп-харчы тиийбэккэ эппит
кэмнэригэр кыайан бутэрбэтэхтэрэ. Онон бу тутуу yhyyp-
кэниир дьылдаламмыта. 1927 сыллаахха “Автономная Яку­
тия” хаЬыат 269 нуомэригэр Миитэрэй Стрекаловскай суруй-
бутунан улуус олохтоохторо мунньахтаан балыыЬа тутуутугар
тиийбэт тутуу маЬын, хаптаЬыны босхо биэрэргэ тылларын
биэрбиттэр. Онтон 1930 сыллаахха Саха сирин Совнаркома
наркомфинтга уонна наркомздравка ситэ тутулла илик Мэнэ,
Дупсун, Майа, Бэрдьигэстээх балыыЬаларыгар республи-
канскай балыыЬа тутуутун харчытыттан 23 тыЬ.солкуобайы
ылан биэрэллэригэр уураах таЬаарбыт эбит. Ити уураахха
олодуран наркомздрав Н.Д.Субуруускай 1931 с. 5 тыЬыынча
солкуобайы анаан Дупсунтгэ ыыппыт.
Саха сирин доруобуйатын харыстабылын улэтигэр ман1-
найгы далааЬыннаах содус хамсааЬыны таЬаарбыт 1922 сыл­
лаахха ахсынньы ыйга Дьокуускайга буолбут Саха сирин
сэбиэттэрин 1-гы съезтэригэр “О состоянии медицинского дела
и о путях его дальнейшего развития” диэн олох кердебулуттэн
уескээн тахсыбыт биир сурун боппуруоЬу дьууллэЬии уонна
1924 сыл ыам ыйын сэттис кунугэр ЯЦИК “Ыраас олох
туЬунан” уураады ылыныыта буолбуттара. Бу уураахтары
олоххо киллэриигэ сурун охсуЬааччыларынан ханна бадарар
буолбутун курдук Бородой, Дупсун улуустарыгар уонна Тан-
дада оскуола одолоро, учууталлар, комсомолецтар уонна эмп
улэЬиттэрэ буолбуттара. Улуустар кииннэригэр тумэн нэ-
Ьилиэктэр аайы “Ыраас олох” уопсастыбалара тэриллибиттэрэ.
Холобура, 1928 сыллаахха Дупсунтгэ 40 киЬи, II Оспеххе 30
киЬи, онтон Туулээххэ 32 киЬи уопсастыбада киирбиттэрэ.
Кинилэр сурун улэлэрин хайысхатынан сэллиги, одурууну,
ис ыарыытын утары oxcyhyy, хотону дьиэттэн араарыы,
дьиэни муосталааЬын, элбэх буолан дьукаахтаЬан олорууну
адыйатыы, кыра одону керуу-харайыы, аЬатыы буолаллара.
Бу ылыммыт соруктарын сунньунэн “Ыраас олох” уопсас­
тыбада киирбит дьон теЬе даданы ыЬылла-ыЬылла хат тэ-
риллэн улэлээтэллэр даданы сунньунэн толорон куЬадана
суох тумугу ситиспиттэрэ. 0р сыллаах утумнаах сырдатар,
25