Page 106 - Владимир Санги. Талыллыбыт айымньылар

табаллара. А-вонголар — кылыннар абаларын уустара. Кевонголар кутуеттэр абала-
рын уустара этилэр. Былыргыттан А-волар дьахталлара Кевонголар абаларын уус-
тарыгар эргэ барааччылар. Кырдьыга, бэрт былыргыта (ол тубунан убуйээннэргэ
кэпсэнээччи) А-волар дьахталлара муора кытылыгар олохтоох Нгаксвонголар абала­
рын yyhyrap эргэ тахсаллара.
Бэрт дэт-гэ ситинник буолааччы. Уксугэр Кевонголарга ойох ылыах киби суох эбэ-
тэр иккис кэргэни — айах адабатын — ыларга бабалаах киби суох буоллабына эрэ
оннук буолааччылар. Эр дьоннорго барыларыгар дьахтар тиийэр утуокэннээх кэмнэ-
рин тубунан былыргы убуйээннэргэ эрэ ахтыллар. Касказик, бугукку быстан эрэр аба
уубун бабылыга, «оннук кэмнэр бааллара эбээт...» диэн бэрт санаарбабыллаахтык са-
наталаан ылбыта.
Оо, ол хара кырыыстаах уоруйахтар — Нгакс-во дьонноро! Уоттаах ууну-арыгыны
айбыт киби кыраннын. Ол ас кеметунэн елбут эбэтин уонна бырааттарын ейдерун
сууйбэтэхтэрэ буоллар, кинилэр тылларын биэриэ суох этилэр. Нгакс-во дьоннорун
хааннара халыйа тохтубут тугэнэ кыраннын. Бу кини, Касказик, ол быданнаабы дьыл-
ларга баабырбыт инитин хаанын керен, икки хараба буелэнэн куотан эрэр ханньабар
сирэйдээби укуунэн курдары бырахпыта. Ол хаан ес уескээбит кунэ такнары кыран­
нын. Нгакс-во дьонноро Кевонголар эмиэ сутуктэммиттэрин тубунан билбэт этилэр.
Муораларын кытылыгар теннен тиийэннэр, уруу-аймах дьонноруттан угус сыллар
анараа ертулэригэр арахпыт оннообу Кевонголар биир Нгакс-во кибитин елербуттэ-
рин иэстэбэн, оннообулар кинилэр ус кибилэрин тыыннарын быспыттарын тубунан
алдьархайдаах сурабы бэрт долгуйуунан истибиттэрэ. Курнг хайдах кинилэри дьарый-
батах бабайытай? Кевонголар оччолорго уордарын-кылыннарын бэрт муударайдык
убарыппыттара. Хаат-га хаанынан телеебун диэн бэйэбэ тиийинии кэриэтэ. Аба ууба
бутуннуу эстэр суола. Касказик оччолорго хабан эмэ ситибэр кэм кэлиэбэ дии санаан
кэбиспитэ. Араас такараларга миэхэ кемелебунг диэн унгпутэ-суктубутэ, элбэх уолат-
тарданыан бабарбыта. Кинилэр Нгакс-во дьонуттан иэстэбиэхтээхтэрэ. Тебе дабаны
кердеспутун ибин, такаралар Кевонголары абымматахтара. Билигин укуоба дабаны
суох оччотообу ойуун «Кевонголар киби хаанын тобоннор ыар буруйу окордулар»
диэбитэ саамай септеех эбит...
Бабар, Курнг Кевонголар бэйэлэрин кыахтара суобун эттэринэн-хааннарынан бил-
линнэр диэн кинилэри маннык абыйах хаалалларыгар тиэрдибитэ буолуо.
Билигин Касказик хаанынан иэстэбии тубунан буолбакка, атынтта кыбаллара.
Оскетун кини уолаттарынан эрэ аба ууба мукурданар буоллабына, онно кини бу -
руйдаах. Сир син биир оннунан туруоба. От-мас дабаны уунувбэ, халлаан сулустара,
кыыл-суел син биир баар буолуохтара. Оттон Кевонголар абаларын ууба суох буо-
луоба. Итинник ыар санаа Касказигы тилэх баттаба сылдьар. Бултуур, балыктыыр да
кэмигэр, сылаас то-рафка дабаны олордор — ханна барытыгар киниттэн ити санаа
аабан-арабан биэрбэт.
Ланьгук, кырдьыга, Наукун ойобо буолуохтаах этэ. Аан бастаан уолаттартан аба
саастаахтарын кэргэннииллэр — былыргыттан угэс итинник. Ол гынан баран, Каска­
зик быбаарыытынан ити кыыс кыра уол кэргэнэ буолуоба. Касказик итинник толкуй-
даабына Ыкилагы улаханнык таптыырыттан диэн буолбатах этэ. Кини бэйэтэ тубунан
былааннааба.
Касказик бэйэтин уолаттарыгар, икки буолбакка, ус ойобу ылан биэриэм дии са-
ныыра. Ланьгук ханна да куотуо суоба. Кини весе терувн инниттэн Кевонголар аба­
ларын уубун анала этэ. Наукун Ыкилактан сэттэ сыл аба. Касказик бэйэтин кыанар
эрдэбинэ дьон олорор сирин барытын кэрийиэбэ. Кини теруттэрэ, ебугэлэрэ дабаны
102