Page 131 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Маршал К.К.Рокоссовскай саллаата этэ
«Ини-биилэр умнуллубат теленнере» диэн кинигэдэ Уус Алдан II Легейуттэн
бырааттыы Ксенофонт, Дмитрий, Роман I, Роман II уонна Михаил Габышевтар Ада
дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыттарын туйунан суруллубут. Автордар биэс бииргэ
тереебут байыаннайдар телкелерун сырдаппыттар. Онно аччыгый Роман туйунан
ийитиннэрии ситэтэ суох. Кини ардаа байыаннай сулууспада сырыттадына Ада дой­
ду Улуу сэриитэ садаламмыта. Роман, 1941 с. бэс ыйын 22 кунугэр тоду анньан
киирбит ньиэмэс халабырдьыттарын байыйар куустэрин, маггнайгынан уун-утары
керсен кыргыспыт хорсун буойуннартан биирдэстэрэ. Ол ийин, бу кийи туйунан
эбэн кэпсиир наада.
Бырааттыылар ситэр-хотор саастара маннайгы пятилеткалар, индустриали-
зациялаайын, холкуостаайын сылларын кытта дьуерэлэспитэ. Промышленность сагга
хайысхаларын уескээйиннэрэ, ыарахан индустрия аан дойдуну сехтерер баарадай
тутуулара, советскай ыччакка Ада дойдунан киэн туттар ейу-санааны уескэтэллэрэ.
Ини-биилэр харахтарын далыгар буттуун уерэхтээйин политиката тэтимнээхтик
олоххо киирбитэ. Саха сиригэр 1921 — 1922 сс. нэйилиэнньэни начальнай уерэхтээйин
садаламмыта. Уус Алдан оройуонугар элбэх оскуолалар айыллыбыттара, ол курдук
II Легей нэйилиэгэр Хаптанада 1932 с. начальнай оскуола улэтин садалаабыта.
Уерэхтээйин, ыччаты сана идэлэргэ уйуйуу бар дьон бийирэбилин ылбыта. Ол
курдук, «Кыйыл-Куус» холкуос эдэр дьонун ортотуттан байыаннай идэни ылыахта-
рын бадарааччылар баар буолбутгара. Кинилэртэн Николай Егорович Сыромятников
1933 с. Ленинградскай байыаннай уокурук Бронетанковай училищетыгар уерэххэ
киирбитэ. Кини холобурун батыйан Роман II Дьокуускайга 1926 с. айыллыбыт Саха
сирин национальнай байыаннай оскуолатыгар уерэнэргэ быйаарыммыта. Ити 1939 с.
атырдьах ыйыгар этэ. Эт-хаан еттунэн байыаннай уерэххэ тейе сыл тубэйэрин тур-
гутар комиссияны этэн нэ туораан, кини курсант буолбута. Ити сыл байыаннай би-
рисээгэни ылыммыта. Бу Саха сиринээди байыаннай оскуолада тэрээйин дьыалата
быйаарыллан атадар турбут, бедергеебут кэмэ этэ. Курсаннар былаан быйыытынан
толору хомуйуллан киирэллэрэ. Оскуола сыл аайы 80 кийини бэлэмнээн тайаарара,
ол ийигэр 50 рота младшай командирдарын, 20 станковой пулеметтар отделениела-
рын младшай командирдарын, 10-интендантскай сулууспа байыастарын. Курсаннар
эт-хаан ертунэн ситии-хотуу оскуолатын эмиэ бараллара. 1940 с. саайыгар хайыйарга
бастыыр ийин республиканскай курэхтэйии буолбута. Онно аччыгый Роман хас да
дистанцияда бириистээх миэстэдэ тиксибитэ.
Национальнай байыаннай оскуоланы ситэ бутэрбэккэ сылдьан, Роман II 1940 с.
атырдьах ыйыгар Забайкальскай байыаннай уокурукка сулууспада ьпгырыллар. Онно
176 нуемэрдээх стрелковай полкада отделение командирын эбээйинэйин толорор.
Сулууспатын салгыы ардаа границада барбыта, младшай сержант буолбута, отделение
командирынан анаабыттара. Сулууспалыыр чаайа Киевскай байыаннай уокурукка
бас бэринэрэ. 1941 с. бэс ыйын 29 кунуттэн садалаан Луцк, Дубно куораттар ийин
кырыктаах кыргыйыылар садаламмыттара. Житомир туйаайыытынан ньиэмэстэр
кимэн киирбиттэрэ. Романнаах тэггэ суох охсуйууга куораты кемускээбитттэрэ.
Житомиры обороналыыр сорох байыаннай чаастар естеех тегуруктээйинигэр
тубэспиттэрэ. Тегурутуллубут чаастар кыра белехтерге хайдыйан теле кетен тах-
салларыгар бирикээстээбиттэрэ. Роман бэйэтин отделениетыныын хас да тууннээх
кун тыаны кулуктэнэн илин диэки дьулуспута. Муна-тэнэ сылдьар икки-ус естеех
саллааттарыгар кэтиллэ тустэхтэринэ, кыйыл байыастар «тойурдатан» кэбийэллэрэ.
Улахан белехтерге тубэстэхтэринэ биллибэтинэн эргийэ кетеллере. Арай биирдэ
быста сылайбыт саллааттар тыа быыйынан кердехтерунэ, туерт советскай танка
аайан эрэллэр эбит. Роман кэпсииринэн, танкистар бэйэлэрин дьонноро ыран-
сылайан ийэллэрин эмиэ бэлиэтии керен тохтообуттар. Туерт танкаттан бастакыла-
рыттан 9-с механизированнай корпус командира, генерал-майор К.К.Рокоссовскай
ойон тахсыбыт. Саллааттар сэптээх-сэбиргэллээх сылдьалларын керен хайдаабыт.
Ада дойду Улуу сэриитин сылларыгар 129