Page 182 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-С ЛОГОЙ_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Домнаны иитэ ылбыт. Онон Новгородова Домна Николаевна диэн ааттанар, кэлин
иккис кэргэнин араспаанньатынан Аржакова буолбут. Тореппут тапталын билбэтэх
кыысчаан бииргэ тереебуттэригэр тардыстара. Ол курдук, суейунэн сэниэ ииппит
дьонуттан кистээн болдьоспут сирдэригэр бурдук, эт, арыы хаалларарын, кырдьан
олорон сэйэргэйэллэригэр, бииргэ тереебут балта Чыыкый Окулуунэ (кэргэнинэн
Лугинова Акулина Ивановна) махтана ахтыбытын истибитим.
Ииппит адата Ньукулай эрдэ ситэн-хотон телейуйэ улааппыт кыыйын 16 caaha
туолаатын кытта, 20-чэ сыл ада саастаах улэни кыайа-хото тутар сулумах кийиэхэ,
отчут-масчыт оггостор кыйалдатыгар кууйунэн кэргэн биэрбит. Буолумматадар, той
етуунэн сыардада кэлгийэн илдьэн биэртэр. Ол, мин эйэм буолбут Уойук Сэргээ-
йэптэн биэстэ одоломмутуттан адам Николай Иосифович эрэ ордон хаалбыт. Хап-
тагга алааска олохсуйбуттар.
Эбэм одонньорунуун арахсыбыттар. Сут кэмигэр Томмот суолун тутуутугар дьону
ыыталаабыттар, онно тубэйэн 13 саастаах уолун илдьэ сыардалаах одуйунан Бэс-
тээххэ куйунну харанада тиийбиттэр. Борохуот кэлэрин кэтэйэн элбэх кутаа уот
аттыгар уемэхтэйэр дьонтон, бэйэлэрин дьоннорун син булбуттар. Одус кэйиилээх
дьону сана аллайан, уерэн керсубуттэр. Ол кэми санаан, адам 55-йин аайан баран,
дьэ кэлэн, ийэтиттэн туойуласпыта: «Чэ, буоллун даданы, аччыктаан олорор дьон
тутуу былдьайан одуйу саба туйэн елерен, ейуе онойуннахтара. Онтон сыардабытын
тодута сынньан оттубуттарын, билигээннэ диэри кыайан ейдеебеппун...» — диэн.
Онто бука, мае суода бэрдиттэн буолуо ээ, ыйык эти буйарарга эбиискэ буоллада.
Адам саайа кыратынан улэйит курдук аадыллыбат буолан, нуорма айа суода. Ол
ийин дьонтго ытык, куерчэх онорон айадар быйыы килиэп булуна сатыыра. Усту-
нан мае ууйа буолбутун биир дойдулаахтара бэркэ билэллэр.
Кэтэ эрэ сылдьар танастаах буолан туунун суунан, сарсыарда кэтэн баралла-
ра. Дьахталлар харыларын кууйунэн аар тайда майын тасыйан, куйунтгу силбиккэ,
хайынтга куускэ турунан, эр дьонтон итэдэйэ суох улэлэспиттэрэ. Тымныы кэлиитэ
ыгылыппыта. Хата, елбет быалара тардан, урайада олорор табайыт эбэггки ыалыгар
туйэрбиттэр. Барахсаттар кинилэргэ тартара кэриэтэ буолбуттар. Хайаайканы кытта
туунун иистэнэн, атахтарыттан тебелеругэр диэри тирии, туулээх таггастаммыттар.
Эбиитин хаппыт балык, эт ейуелэммиттэр. Онтуларын кэмчилээн, нуормаларыгар
эбэн тыыннара уйаабыт.
Тейе ер улэлээбиттэрин чуолкайын билбэтим. Арай, Томмотгон кинилэргэ ута-
ры кэлбит суол тутааччыларын кытта тиксиспит уеруулэрин, ыала эмээхеиннэ кэп-
сиирин истибитим. Сэттэ эрэ биэрэстэлээх Томмоту керер бада санааны, дойду
ахтылдана байыйбыт.
Дьокуускайга нуучча аггаардаах сулумах дьахтарга туйэрбиттэр, кини саха­
лыы олуттадастык саггарара: «Дойдугутугар хоргуйан елуу маассабай. Барыма.
Миэхэ олоругг. Уолгун кемелеен уерэттэриэхпит. Манна кэм килиэп нуорматы-
гар тиксиэххит», — диэн ейдете сатаабытын истэр да кыада суода. Ахтылданнаах
Хаптагга алаайыгар эргиллибитэ. Дьэ, кырдьык, сут хаарыйан дьуегэтэ Барыскыай
ус одолорунуун дыгдайа испит сирэйдээх керсубуттэрэ. Бара сатаан, тирии аанна-
рын, этэрбэстэрин бысталаан оргутан, истэрэ ынайан тахсыар диэри ууну ийэн, кыл
тыыннара эрэ хаалаахтаабыттар.
Киэгг сиринэн тэлэйийбит кийи быйыытынан оччотооду кытаанах сокуону кэйэн
туунун кистээн баайынада хаар анныттан кутуйах хайааммыт сиэмэтин ичигэстээн,
бурдук сыыйа мэлийэн убадас хаайы оггостоохтууллара. Оттук мастарын анаардас
дьахталлар эмиэ бэйэлэрэ кэрдэн булуналлара. Бу туйунан Барыскыай одолоро
Байылай, Маайыс уонна Оруунэ Дегтяревтар: «Домна эргиллэн кэлэн дьон буолбуп-
пут...», — диэн махтанан куоракка кэйиилээх сылдьан аайалларыгар, кэпеэтэллэрэ.
Содотох уола Ньукулай бийиги ийэбититтэн ус кыыс, биир уол (Коля саайын
ситэн баран ыалдьан елбутэ) уонна иккис кэргэниттэн ус уол, икки кыыс одону
теретен Домна сиэннэрэ, хос сиэннэрэ элбии тураллар.
Билигин санаатахха, оччотооду кэмнэ улэлээбит-хамнаабыт кырдьадастарбыт

180 III туИумэх