Page 3 - Киьи агыс кырыылаах буолуохтаах
P. 3
Бэс ыйын 16 кунэ, 2007 с. СУБУОТА Убулуойдэр
Арылыйар кустук дьэрэкээнин ылыахтаах,
«Дьон-норуот сааскытын» риэстэригэр уонна норуоттар
доБордобууларыгар анаан бэ-
лэмнэммитулэ.
дуораччы туойбута Кини (С.Васильев) бу муоска
ылсарбар: «Бу куннэргэ туох
Сергей Васильев «Айхал» диэн улахан эпическай поэматын баар дьоБургун уур. Улэбин аан
1939-1941 сылларгасуруйбуга. Бу, поэтайарулэтин ма1гнайгы дойду арснатыгар коруохтэрэ,
кэрдиис кэмин (1929-1941 се.) тумуктуур, кипи норуот двыдватын сыаналыахгара. Бириэмэтаолус
киэн'ник, диринник сырдатар историчсскай хабааннаах бары ыгым. Саас от-мас коБордоБунэ
оттунэн ураты айымньы. тыа диэки аБыйахта короор!» -
«Айхал» поэма 1943 сылгатуспа кинигэнэнтахсыбыта уонна диэбитэ мин ойбор-санаабар
саха литературатын биир бодон- сигибиитин, чаьылхай айымньы- отон киирбитэ. Куус-уох 6обо
тын быбыытынан 40-50-сс. билиниллибита. Маны 1957 с. Мос- буолбутум. Бэлбитамиин укуо-
киагд ыытыллыбытсахалитсратуратын, искусствотын куннэрин лу эбинэрим...»
Журналист Лира Яковлева
тумуктуур концерт бу айымньы сунньунэн Суорун Омоллоон
1998 с. тохсунньу 20-24 кк.
либреттотынан Гран Григорян ораториятынан туруоруллан «Муру сабарвата» хабыакка су
бутун Союзка киэгебибирэбили ылбытатуобулуур.
руйбут «Ытык Ильмень муос
1943 сыл «Саха сиригэр дьыл оройо -65 кыраадыска дылы баллада» ыстатыйатыгар авам
тымныйан, онто да суох быстарбыттыыл олоцор алдьархайынан маннык диэбит: «Аны санаа-
ааггныыр... Онтон арьаа фронт га Сталинград аннынааБЫ хабыр тахха сурдээх кичэллээх, элбэх
хапсыы! куубу-кыаБы эрэйэр улэ эбит
Бу бибиги Ийэ дойдубут олорон ааспыт историятын саамай Бибиги киэн туттар суруйаач- этэ. Эдэр буолан, улаханнык
кучумэ(рйтугэннэрин, ыарахан сылын Е.М.Ярославскай ааты- чыбыг, ГЕА.Ойуунускай ааты- муое илистибэккэ улэлээбитим буо-
нан музей оччотоову директора И.Д.Новгородов куннээБи днев- нан государствен пай бириэмийэ луо. Биир сыл устата улэлээби
нигэр сурунан испит. Кэргэнэ Паша театр артистката буолан, лауреата, поэт Сергей Степано тим. Итиччэ улахан, сыаналаах
Иван Дмитриевич caira спектакль гурдавына котуппэккэ короро, вич Борогоискай сэрии тематы- Г.НПЛПД11 матырыйаалга улэлиирбиттэн
сыаналыыра. гарсуруйбугайымньыларытган сип толло, чаБыйа саныырым.
«8 января, пятница. С1 января наши войска на сталинградском биир саамай чавылхайдара Муоска 20 сюжеты, фрагмент
«Ытык Ильмень» баллада буо-
фронте имеют большие успехи... Гитлеру приходится нынче очень лар. Бу баллада искусство элбэх оиоруохтаавым...».
туго - его теперь везде бьют. Правда, пока он еще силен, но Муоска саха былыргыттан,
корунэр айымньы айылларыгар AijOM Бурцев Аким Акимович Сергей Васильев -
конец его приближается. Паша второй день работает ночью. тирэх буолбута. Ол курдук мин Борогоискай myhyuau ахтыытыттан улуу алон'хогун сюжетгарытган
Якутский театр заканчивает подготовку театрализованного кон авам, Аким Акимович Бурцев саБалаан Саха сирин историята,
церта «Айхал», который предполагают дать к открытию Пленума Улуу Кыайыы 25 сыллаах убу- нан, куоратынан суурэн-ко- лээх улэбитэ Н.С.Псстряков, саха норуотун орогойо, траге-
обкома -11 января. Потому руководство театра, нс имея возмож дията барыга баар. Сергей Васи
луойугэр саха уонна нуучча но- тон, кыайыылаахтык улэлээ партия Уус-ЛлданнааБы оро-
ность репетировать вечером, (большая сцена в эту неделю занята руоггарын уйэлээх довордобуу- бит. Биирдэмиэхэ муоска О1го- йуонун райкомун I сскрстара льев «Ытык Ильмень» баллада-
русской труппой) решило работать ночью - с 12 часов до 5-6 ларын бэлиэтиир «Ытык Иль руунан дьарыктанарбын билэ С.САржаков, райсовет предсе- тыттан тыллара муоска эмиэ
часов угра. Молодцы, люди работают нс шаля ни силы, ни време мень» муоска балладата саха охсон, кэнсэтэн, 1970 с. Улуу дагелэ В.В.Румянцев уо.д.а. кыбыллыбыта. Оччотоову
ни. буойуггарын сырдык кэриэстэ- Кыайыы 25, Ленин торообутэ кыттыбыттара. Кэлин улэтин ССКП Повгородскай уобалас-
12 января 1943 г. ригэр ойдобунньуктуруоруллу- 100 сылын гуолар убулуой- профессор Г.П.Башарин, СГУ тааБы комитстын бастакы се
Вчера по приглашению Управления Искусств участвовал в бут сиригэр, Улуу Новгородка дээх сылларцгар аналлаах бу доцена Г.ЕМакаров, Сахажур- кретера В.П.Базовскай маннык
приемке театрализованного концерта-спектакля «Айхал» - уйэ-саастухары Саха сирин аа- тун Саха сирин аатыттан сэ- налистарын союбун урукку диэн эппит: «Новгород Крем-
лигар баар историческай-архи-
либретто в 3-х действиях Сивцева Д. К. (по поэме поэта Васильева тыттан бэлэхтэммитэ. Авам бу лии муобугар улахан улэтэ предссдатслэД.В.Кустуров, Са текгурнай заповедник-музейы
С.С.). Постановку осуществил артист П.И.Васильев, оформление улэни оггороругар сурун идея- oiropyoxxa наададиэн быбач- ха ойуулуур-дьубуннуур ис корор тыбыьп Biai tan гуристарга
- худож! I и к Ту рал ысов Г. М. и Дугки н А. В. тын биэрбит кибинэн Сергей чы эппитэ. Минтугу эмэ оно- кусство музейын директора эбиги тутгарбыт бэлэххит Нов
Поэма Васильева и либретто Сивцева написаны очень сильно, Степанович Васильев буолар. руохха диэн «ыана» сылдьар Л.Габышев, Танда музейын ди город уонна Саха сирин ыкса
в особенности первая. «Айхал» законченное художественное Сергей Васильевы авам олус эдэрчи киби, уорэ туспутум. ректора И.П.Готовцев, ком доБордобууларын, эбиги рес-
произведение. Это - одна из лучших вещей в якутской порево диэн ытыктыыр, улаханнык Кини тута «Холбос» председа- сомол обкомун I секретара публикаБЫт айылБатын, саха
люционной художественной ли тературе. убаастыыр, учууталын курдук телин солбуйааччы А.В.Аммо- П.И.Соломов, фотограф-кор норуота сагга олох ибин охсу-
Театрализованный концерт-спектакль «Айхал» можно и сле истишник саныыр кибитэ этэ. сов чиэрэс хоту Аллайыаха респондент Иннокентий Ка буузун, киниолоБун уонна улэ
Оссо кини бибиги эбэбит, ор булчута Лебедев Боролоох наев онтон да элбэх киби кор-
дует поставить только при наличии режиссера, здравой фантазии, тин ханнык датылтан иггнэн-
широких обобщений, и с за тратой извест ных средств. К. сожале сылларга колхоз, кэнники Байа- диэн сиртэн кыыс мамонт буттэрэ уонна улэ Уус-Алдан хаайтаран турбакка, сылайар-
нию, на этот раз театру как раз этих условий не достает. Поста Бантай нэбилиэгин еэбиэтин бутун муобун булбутун авалан аатыттан буолбакка, республи сындалыйар диэни билбэккэ
новку поручили артисту, пусть он будет лучшим артистом и теоре прсдссдатслинэн утуо суобас- туттарбыта. Бу муос 68 киилэ ка аатыттан бардаБына та- уйэ-саастухары кэпсиир утуо-
таахтык улэлээбит Гаврил Дми ыйаабыннаах, 2 м. 68 см. убун- быллыыбы, онтон атын антах
тически наиболее подготовленным, но нс режиссеру (т.с. чело кэннээхсэбэнньитбуолуоБа”.
веку нс совсем искушенному в этом отношении), а театр, может триевич Егоровтубунан «Кыбыл наах, харана кытархай дьубун- ойуохтэрэ суоБа диэн тумуккэ Маннык чулуу кибини.суру-
Танда» кинигэгигэр суруйбут, нээх, бэйэтэ лаахтаах курдук кэлбитгэрэ.
быть вусловиях войны, не мог предоставить постановщику необ кинини кыгга билсибит, сибээс- кип-килэпэчигэс, айылца Муоска он обуу С.Васильев йааччыны кыгга бииргэ улэ-
ходимые средства на постановку. В результате, как мне кажется, тэспит киби эбит. дьикти бэлэ^э эта. Бэйэтин ко- балладатын аагынан «Ытык лэспитин аьам дьоллооБунан
концерт-спектакль вышел бледным, посредственным; во всяком А.А. Бурцев 2002 сыллаахха рушэ Архимед спиралынсана- Ильмснь»дэммита. aatjapa. Муос балладаца улэлээ
случае нс вполне соответствующим либретто и поэме. Режиссер поэт Сергей Васильев тубунан тара. «Ытык Ильмень» онобуллу- бит кэмнэрин, Новгородка ба
ские раскрытие - не вскрыло всех возможностей показа, кои ран бэлэБИ тутгарбыт гугэннэ-
ахтыытын Дьокуускайга гериа- Бастаан эскибин икки ыйы бутсыала - 1943 с. 19-е хайы-
имеются в литературном оформлении». трическэй кииггггээмтэнэсыл- быба он'орон БороБОнунан, бардьыттар биригээдэлэрэ Иль рин олус кундутук ахтара-са-
Пароднай суруйааччы Суорун Омоллоон композитор Грант дьан суруйан хаалларбыг. Ол ах- куоратьп tan дьууллэсп и ни и г, мень куолугуун туораан Рехля ныыра. Сергей Васильевтубу-
Григорян тубунан ахтыытыгар бу курдук суруйар: «Я предложил тыытытган биир дойдулаахтар- гуруорбугшуг. Онно субэБЭ эл диэн нсмсцтэрсытардэриэби- нан ахтыытынтумугэр: «Барва
махгал буаллун, сугуруйэр аххан
написать для него либретто театрализованной оратории «Се бар билибиннэриэхпин бавара- бэх биллиилээх дьон, олор ис- нэлэрин ылыахтаахтара. Ко
еэбэнньиппэр, субэбиппэр, айар
верная весенняя» («Ысыах»). Фольклорные материалы, собран бын: «Сергей Васильевы бэйэтин тэригэр наука доктора, суру мандование сыыбатынан дэ- улэбэр суол аспыт биир учуу-
ные Григоряном помогли творческому воображению. Музыка аан маннай 1968 с. Bopofioiriro йааччы В.Ф.Афанасьсв - Ап- нэр, хойугхоннон куол ортоту- талбар!». Билигин дэбэны бу су
оратории глубиной чувств и красок захватил всех... корсубутум. Кини этэллэрин данскай, Ойуунускай аатынаи гар остоохтор буомбалаан, аэ- ду улэ Улуу Новгород куоракка
В 1957 г. оратория показана в Москве - 2-я часть заключитель курдук суруйааччы эрэ буолба- государствсннай бириэмийэ росанянан сылдьан ытыалаа- Сахасиринтубунанкэпсии-ип-
ного концерта. Ес песни, ансамбли, -ганцы, хоры вызвали бурную тах, олус элбэг;И сурабар, сэргэх, лауреата,поэт Сергей Васильев, бьппга тубэспиттэрэ. Онно си и гурда Ба.
реакцию аудитории. Председатель Верховного Совета К.Воро- талааннаах салайааччы, дьаба- Уус-Алдан культураБа отде- 400-тэн тахса (уксулэрэ саха- Кыыйа
шилов (воскликнул): «Якуты молодцы, показали на 5-ку». йааччы эбиг. Улахан эппиэттээх лын сэбиэдиссэйэ, Саха Рсспу- лар) бибиги саллааттарбыт гс- Саргылана БУРЦЕВА.
С.С.Васильев бу зумукконцерг тубунан 1958 сыллаахха «Ула улэлэргэ элбэх оройуоннары- бликатын культуратын утуо- ройдууохтубутгар. Кинилэркэ-
хан бабыыба» диэн бэлиэтээбинэ «Кыым1га»тахсыбыга.
«Москвава Улахан театр филиалын сценатыгар саха литера Кырачааниар Хонобордообу «Чуораанчык» обо саада биир тааБар 1 республиканскай Васильсвскай аавыы-
туратын, искусствотын гумук концерын хоругар артыыстар, со- доцдулаахпыт, поэт С.С.Василгев-Борогоискай ларга поэт «Кыталык»хобоонун ааБан бибирэ-
листар уончалыы, суурбэччэлии буолан болохтоон сценаны туда убулуойу корсо убулуойдээх сылын корсо кэккэ ситибиилэр- бил грамотанан наБараадаламмыта. Айта кыра
оттунэн киирэн ыга голордулар. Бутуу ырыа тумук дьиэрэччи дээх. эрдЭБИттан хобоон ааБарын, ыллыырын, ункуу-
Быйыл 11 рсснубликанскай Васильсвскай аа- луурун олус собулуур, нууччалыы хобооннору
тардыыгыгар ырыабытгар бары, хасдасуубунэн кийщеорохторо
хара кэрэмэссабылгириитин, сорохторо хобордоох caija «сомоцо Быыларга иитээччи С.П.Федорова салайааччы- таитаан аавар. Ийэта Ирина Михайловна, эбэта
комубу», сорохторо муус туннук саг,а «алмаабы» тэбис-тэнтгэ лаах фольклорнай курубуок ОБолоро «Эрчимэн Альбина Михайловна иккиэн бу обо саадыгар
Бэргэн» ологгхоттон быба тардан кордорон, улэлииллэр, ОБОлорун зубугарсурдээБин кыбал-
оро астылар. Сцена Саха сирин уорвата буола густа. Ыраавынан жюри бибирэбилин ылан, Махтал суругунан бэ- лаллар. Альбина Михайловна ветеран эмчит,
куех быраан костер, орус нэлэбийэр, икки огго - куох ойуур,
лиэгэммитгэрэ. КинилэртолоруулараоБотсле- обо саадыгар мсдссстранан улэлиир, сиэнин та-
хатьпгчаран-. Ыпсыытасуохдогпун нассабыл симсэр, олорбыыс- радиоакадемиягынан убуллан «Туллукчаан» ггабын-сабын бэйэтэ тигэр. Айта быйыл саас
тара килбэннэс кыбыл комус, чавыльпгнас алмаас.
биэриигэ (ыытааччы С.С.Лсбсдсва) кордору- детсад саастаах обол ор «БастынааБааччы»кон-
- Бу кэллэ Саха сирэ! - дэбэ-дэбэ корооччулэр бары суугунабан луннэ. курстарыгар эбэтин бэлэмнээбининэн «Про ми
туран ытыстарын табыннылар. Ор табыннылар. Онтон кэпеэтии
Эмиэ бу курэххэ улахан болох иитиллээччитэ мозу» диэн хобоонун сурдээх учугэйди к туттан-
концертан уларыйан-уларыйан Саха сирин баайын, сахапархор- 6 саастаах Айта Максимова «Эриэккэсда дой- хаптан, илиитинэн кордорон нууччалыы ыраас-
суннарын тубунан буолан, кэ1гээтэр-кэ1гээн истэ».
дулаах эбиккин» хобоону ааБан, уус-уран огго- тык ааБан бастакы миэстани ылан уоруугэ оссо
буктарга “Эрчимэн Бэргэн” оло1гхоттон Хаачы- урдээта. Онон Айтабыт инникилээх, кэскиллээх
Зоя МИГАЛ КИНА, лаан Куону oiropon, иккиэннэригэр бастакы киби буолан эрэриттан сэмэйдик уорэбиг, ал-
Кулантай аатынаи литературной миэстани ылантороппуттарин, ОБОсаадын кол- гыыбыт.
музей-комплекс директора. лективын уортэ. Кини 2005 сыллаахха 4 саас- Фаина ШИРЯЕВА.
