Page 4 - Киьи агыс кырыылаах буолуохтаах
P. 4
^YPY@hap§aTa Убулуойдэр Бэс ыйып 16 кунэ, 2007 с. СУБУОТА
Уйэлэри урдунэн хардыылаан иЬиэхтээх!
Саха норуотун чавылхай уо- авабын кытары Томтор анны- ойдебунньугу oiropyyny сава- ньыттар, улэйитгэртустарыгар
латтарыттан биирдэстэрэ С.С. гар диэри тохтолосуох кэпеэта- лаайыннарыгар бийиги дьиэби оруу кыйаллара. Cai га олову ту-
Васильев—Борогонскай мин кэпеэтэ Эбэни кыйа хаамсалла- тигэр Сергей Степанович, СР тууга активнайдык кытгыбыта
авам, СР культуратын утуолээх ра, бийиги, аттыбытыгар оло- культуратын утуолээх улэйитэ, биллэ-косто сылдьара. Атын
улэйитэ, Уус-Алдан улууйун рор ОБолору кытта уонча буо- уран тарбахгаах Аким Бурцев дьо! iy ой уурэ, оро тарда сатыы-
бочуоттаах олохтообо, кыраайы лан, иннилэригэр-кэннилэри- уонна авам буоланнар манан, ра. Хайвабылыабаайы короро,
уорэтаэччи, педагог, журналист гэр тусуйэн суурэкэлэйэрбит. куох он ноох хортуоннартан ордук бэйэтин туйугар адьас
Николай Саввич Пестряков Кэли! I С. Васильев «Обугалэри > i кыра рулоннары опорой, хан угарарэта. Хайваан эттахтари-
учугэйдик билэр, истин'-чугас утуо аатынан» диэн очеркагын нык эскиэтэри муоска туйэ- нэ, кылыс, батас курлук ары-
доцоро, эн-мин дэйиспит ки- лыччы, батарыга коругэлиирэ.
йитаэтэ. Авам кинини «Сэргэ- Саха сирин кизге савахтарын
йим-сэгэрим», «Ойуобай кийи», А^ам уонна Сэргэй сан'алыы сандаардарга ананан
«Норуот дьин'нээх уола», о.д.а. поэзиява сындыыстыы чавыл-
араас элэ-была тылларынан
хайдык киирбитэ, хотовой
ааттыыра. Кинилэр довордо- киирии тылыгар маннык суру- риэххэ собун субэлэйэллэрэ. куорсуннанан куох халлаан
йууларын туйунан Василий Ти йан хаалларбыта: «Уус-Алдан Кэлин Сергей Степанович Бо-
тов «Бийиги Сэргэйбит» кини- киинигэр БороБОнтгомин биир роБОнтго кэлбитигэр авабын 11 ьууругар чавыл ван н ы ы ураты
костуулээхтиктахсыбыта. Сыр
гэбэ ки ирбит ахтыытыгар, Уй- сурдээх сытыы-хотуу, суурбут- кытта Илин Баска бара сыл
баан Бахсылыырап «Алгыс коппут II.С.Пестряков диэн дьан бииргэ хаартыскава тус- дык ыраастыыннаах поэзията,.
тыллаах ааннын сабаммын» ДОБОрДООХПуН. Кини былыргы I |уггэрэ, хомойуох ийин ол тийэх эрчимэ, сопуна, кулум чавыла
кинигэтигэр, РеяЛукачсвская бухатыырдар куйахгарын эмиэ корсуйуулэрэ эта. Онно: норуокка тута кэрэхеэммитэ.
«Холобур буолар уйэлээх до- ирдэйэр, аатырбыт партизан- «Тойон Муруэбэкэм, Маннык кийилиин — Сергей
Бордойуу» диэн суруйуутугар пар хорсун быйыыларын.эмиэ Долгуйа, чэлгийэ тураахтаа, Стспановичтыын довордоспут,
балай да сырдатыллыбыта. Бо- туойулайар. Абэ дойду Улуу сэ- Ыраах хаалбыт уйэкэм, бодоруснут, биирга сылдьыс-
ровогпго кэллэвинэ Сергей риитин кыттыылаахтарын уйэ- Ыллыы-туойа хаалаахтаа,- пытдьоллоохпун».
Степанович бийиэхэ сылдьар лэргэ албан ааттарын дьаныйан диэн Сергей Степанович хойоо- Саха омук ытык кийита С.С.
этэ, окон обо сылдьан кинини туран бэлиэтэнэр».(С.Васильсв. но Илин Баска айыллыбытхо- Васил1>св-Борогонскай сырдык
хаста да корон турардаахпын. Бийиги гвардеецтарбыг. - Дьо- йоон»,- диэн авам этарэ. аата, норуот льылватынан
Ол кэм1гэ бийиги БороБОН саа- куускай.кин.изд. 1975. с.35). Кинилэр бэйэ-бэйэлэрин ту олорбуг олово, эрчимнээх улэта
май арБаа уйугар олорорбут, С.С.Васильев сэриигэ олбут йунан сурдээх ИСТИ1ГНИК ахты- би йи ги ойбугугэр-cai шабыты -
дьиэбитигэр киирэн Сергей саха дьонун сырдык ааттарын йаллара. Авам доворун Сэргэ- гар умнуллубат.
Степанович ОБолору кытта уйэтити и гэ угу м 11аахты к ылсы - йинтуйупан маннык бэлиэтээн
илии тугуйан дорооболойорун йан улэлээбитин билигин дава- аасныт: «Норуот мунньуммуг Ольга ЛУКА ЧЕ ВС КАЯ,
кун бугу|Г1ГЭ диэри ойдуубун. ны элбэх кийи ойдуур. Ильмень санаатыптумуктаэн, кууйурдэн Муру 2 №-дээх орто
Муру эбэбит сибэккинэн си- куолгэ охтубутсаха саллаатта- сатаан саталлаахтык этарэ. 11э- оскуолатын учуутала.
мэммиг, киэркэйбит кэмигэр рыгар анаан мамонт муойугган йилиэнньэ, буойуннар, айан-
Мин эйэм Петр Романович
Убаастыыр суруйааччым Паходкин кийи эрэ кэрэхсиэх
баай, кэрэолову олорбута. Ки
ни туойун Ленин, Ава дойду
тэриллибит хайыйар 19-е гей Васильевы суруйааччы эрэ ‘
стрелковай биригээдэтэ Иль буолбакка, уйулуччу инициати-1 сэриитин 1 степеннээхорден-
мень куолгэ остоох хае да то гул валаах, ханнык ба варарулэни- пара, элбэх мэтээллэр киэргэ-
байыйар сэриитин угары уйу- хамнайы сатабыллаах тэри-’ тэллэрэ. Сэрии суосгаах сыл-
луччу хорсуннук охсуспутун ту йээччи уонна олох сайдыытын ларыгар илиитигэр саа-саадах
йунан кэпеээбита. Ол кэпеэтии- инники кэскилин диршгник тутан, Ийэдойдутун кон-улун
бити гор ки н и сахалар улуу > 1ууч- ойдуур, олохтон силис-мугук' комускэспитэ, эйэлээх тутуу
ча уонна да атын советскай но- тардыбыт суруйааччы диэн? кэмигэр сылгыйыт быйыыты
руоттар чулуу уолатгарьп i кытга сыаналыыра. нан производство бастьпгна-
сарын-сарыннарыттан ойон- Сергей Васильев «Ытык Иль-1 рын кэккэтигэр сылдьыбыта.
сон уйулуччу героическайдык мень» поэматыттан сэдиптээн! Эйэм Петр Романович элбэх
охсуйуулара советскай норуот- 01 гойуллубут уйэлээх сэдэх бэ-I довоттордоово, билэр дьон-
Бийиги нэйилиэкпит киэн тар тулхадыйбат довордойуу- лэби республика салалтата ис-| нордоово. Кинилэр ортолору-
тутгар дьонноро — журналист, ларын биирчаБылхай костуугэ тория, искусство айымньытын' гар П.А.Ойуунускай аатынан
СР культуратын утуолээх улэ- буоларын тойоболоон бэлиэ- быйыытынан урдуктук сыана- 1 Государствсннай бириэмийэ
йитэ, Е.Ярославскай аатынан тиирэ. Онон бу туйунан поэма лаабыта уонна саха норуотун} лауреата С.С.Васильев уонна
бириэмийэ лауреата В.К.Алек- суруйарын тайынан, нуучча аатыттан Улуу Новгород куо- , Ава дойдуну комускуур Улуу
ссев уонна ус сэрии кытгыы- былыргы ытыксиригэр Новго- ракка бэлэх быйыытынан ыы- сэрии кыттыылаава, фотожур
лааБа, 6 бойобуой орден кава родскай уобаласка, чуолаан тарга быйаарбыта. Бу делегация налист И.П.Канаев бааллара.
лера, гвардия майора Д.Д.Ол- 11овгород куоракка туох эрэ уйэ састаабыгар С.С.Васильев, И.П. Кинилэри уйуоннэрин улэ-
лонов С.С.Васильевы кытта ал- лээх кэрэ бэлиэни хаалларбыт Канаев, П.ВДанилов, А.А.Бур- хамнас, Ильмень куол иэлээнэ,
тыспыт гугэннэриттэн били- кийи баар ини диэн санаалаа- цев уонна бийиги биирдойду- кэлин айылБа-булт абылана
йиннэриэхпин баБарабын. Бын улаханнык оро котобул- лаахпыт, аатырбыт сэриийит холбообута.
Василий Климентович Сер лэн олорон кэпеээбитэ. Ол да ДД.Оллонов барсыбыттара.
гей Степановийы Мэн-э-Xaira- курлук, сахалар аатгарытган ди- Мин торуур сылбар, 1954
лас оройуонун Сэбиэтин ис- ри1г ис хойоонноох, элбэх су- сыллаахха С.С.Васильев Туу- Кинилэри Ильмень иэдээнэ холбообута
полкомун председатслинэн ругунан-бичигинэн ойуулам- лээххэ аавар балавантга боло-i
улэлиир кэмнэригэр корсутэ- мыт-быйыллыбыт аарыма ула- муочунайынан кэлэ сылдьы- 60-нус сыллартан савалаан киллэрбит утуолээх. Поэт 19-е бэтэх хомолтотун доворо Ин
лээбит. Кэлин 1952 сылтан хан мамонт кыыл айыыта Ста- быт. Улааппытым кэннэ ийэм куйун аайы куораттан уорэн- хайыйар биригээдэтэ харананы нокентий Петрович олус уйан-
1958 сылга диэри «Кыым» ха- рай Русса музейыгар ууруллан миэхэ: «Эйигин Сэргэй Байыла-
йыат редакциятыгар бииргэ турар, муусуйэ аарыма кыылын йап бэйэтин кыыйын аатынан котон поэт Сергей Васильев сатан Ильмень куол мууйун нык ылыммыта, олбутэ 40 хо-
Иннокентий Псгровичтыын туораан истэбинэ, осгоохтор нугар «Паходкин П.Р.» диэн та-
улалээбиттэр. Кинисуруйааччы муойа Саха сирин, кипи албан аатгаппыта»,-диирэ миигин эл- i
торообутэ 85 сыла туолуутун ааттаахеэриийиттэрин саас-уйэ бэххэ эбээйинэстээбит буолуох- эйэбэр тайахтыы кэлэллэр эбит. сууйарыылаах охсууну онор- йыгар комус буукубанан суру-
корсо оройуоннааБЫ хайыакка тухары ойдото-санататуруоБа. таах. ОскуолаБа уорэнэ сылдьан! Баай байанайтан бэрийиннэ- буггарын хойуйар. Бу биригээ- йан фото-альбом онорон абал-
бэчээттэппит ахтыытыгар ман- Онтон 1968 сыллаахха Ильмень суруйааччы «Барыта оболор рэн, бултаан-алтаан, илии ту- дэвэ уксэ сахалар эбит. Сергей бытын кимдолуйа корботбуо-
ныктугэннэри суруйар: «Сер куол биир костуулээх биэрэгэр ийин»диэнхойоонунан кини туурдаах, оттук харалаах куо- Васильев аймах-билэдьонно- луовай? Ону тэн-э эйэм 70 саа-
гей Васильев 1941 сыллаахха 19-е хайыйар биригээдэтин хор- ни убаастыырым оссе кууйур-! раттарыгартонноллоро. Кини рун, биирдойдулаахтарын айы- йын туолар убулуойугэр ман
суруйбут «Кылбаннаа эрэ кы- сун сэриийиттэригэр паама- бутэ. Суруйааччы торообутэ лэр олорбут олохторун чугаса- йан манныкэтар: нык строкалаах ЭБэрдэ cypyiy
лыйым» уонна 1943 с. суруйбуг тынньык туруоруллубута. 100 сылын корсо улуустааБы йар оруттэрэ угус буолан ой- Мин ол биир суруйбута да кинилэр истин-
«Ленскэй абатыйыыта» диэн «Ытык Ильмень» поэма тах- обо библиотеката уонна «Муру дуун-санаалыын биир эбиттэр. дойдулаахтарым! довордойууларын чавылхай-
поэмалара ДьокуускайдааБы сыытынан сибээстээн кэпеэтии сайарБата» хайыат тэрийбит- Уйуон биир колуонэ оволоро: Бырааттарым, убайдарым — дык кордорор: «Эн бийиги бу-
радионан бэриллэннэр, кипи буолбутугар Сергей Степано «Куурээннээх кэм ырыайыта» эйэм П.Р.Находкин-1917, С.С. Ойуур ахсын быстыбыттар, iyn суохдоворбуг С.С.Васильев
олобо суох кириитикэлэнэ, ессо вич: «Бэйэм санаабар уус-уран диэн викториналарыгар 9 кы-' Васильев —1907, И.П.Канаев- Уу тулатыгар охгубуггар, билийиннэрбититтэн ылата
буруйданадасыспыга. Олтору- оттунэн «Арамаан артыалыт- лаас уорэнээччитин Петухова; 1919 сыллаахха торообуттэр. Ити ииннэргэ комуллубуттар. отучча сыл устата эйэ дэмнээх-
тунэн поэмаларсорохтыллара- тан» ордугу суруйа иликпин. Лиананы кобулээн кытыннар-, Эйэм сэриилэспитсирдэринэн Кинилэр уйуон бу орто дой- тик, бииргэ торообут быраат-
есторо олус былыргылыылар Ханнык баБарар суруйааччы дым, кини викторина боппу- Москва обороната, Ильмень дуга аалсыйан ааспьптарынан тыы курдук санайан, бииргэ
диэн буолбуга. Элбэх кэпеэти- куруутун бэртэн бэрди суруйа руостарыгар сопко эппиэттээн уонна Нижнэй Новгород буо- киэн тутталлара. Ол курдук бултаан-алтаан, уорэн-котон,
йии, дьууллэйии кэннитгэн ав турбат эбит дии саныыбын. бастакы миэстэни ылан ик- лаллар, онтон Иннокентий Пе республика биллиилээх фото- баччава дылы эн-мин дэйэн
торы буруйдааччылар сыыйа Ылан керуоБун-, Амма Аччы- киэммит уоруубут мун-ура суох.I трович Ленинград блокадаты- граба Иннокентий Канаев 1997 кэлбиппититтэн киэн тутга-
уйуктара-кылааннара мулуру- гыйа «Сааскы кэмиттэн», Кун- С.С.Васильев угус оруттээх гар уонна Ильмень куолгэ буол- сыллаахха Сергей Степанович бын, астынабын, дьоллоову-
йэн, буруйа-сэмэтэ суох хаал- нук Уурастыырап «Коммунист общественнай уонна айар улэ- бут хааннаах кыргыйыыга сыл торообугэ 90 сылын бэлиэтиир нан аавынабын...»
быта. Быйатын эттэххэ, арыы Сэмэниттэн», онтон Суорун тин сыаналаан наролнай поэт дьыбыта. Сергей Степанович кунтгэ поэт олову! I, айар улэти 11
урдугэр уу дагдайбатаБа. Редак- Омоллоон «Кукур Ууйуттан» аатын шгэриинитуруорсуу саа- Ава дойду Улуу сэриитин кы- туйунан кэпсиирбэртаэхэй фо- Вася ОХЛОПКОВ,
циябэ улэлиир тийэх сылыгар ордуктары айа иликтэр»,-дии- май соптоох ди и сан ыыбын. йарваннаах кытаанах сыллары- тобыыстапканытарийбита. Он Туму л орто оскуолатын
Сергей Степанович революция дии уорэ-кето олороро бу баар- Светлана САВВИНА, гар саа-саадах туган сэриилэс- тон эйэм Петр Романович Улуу 11 Kbuaahbm уорэнээччитэ.
улуу бийигэ Ленин куоратын га дылы». Д.Д. Оллонов аатынан Туулээх пэтэБиндаийин, ыстаалборуо- Кыайыы 50 сылын быраайын- Хаартыскаца: П.Р.Паходкин
чугайыгар уксэ саха дьонуттан Василий Климентьевич Сер орто оскуолатын учуутала. тунэн сэрии тиэмэтин сурукка ньыгар биэс ый кыайан тиий- Сергей Васильевтыыи.
