Page 104 - Дойдум Уус-алдан Хорото

1933-41 сс.диэри, онтон 1946-51 сс. диэри барыта 12сылустатаХорооскуолатынсэбиэдиссэйинэн
уонна учууталынан үлэлээбитэ.
Василий Николаевич 1932 сыллаахха Чараҥҥа, оройуоҥҥа аан бастаан аһыллыбыт пионерскай
лааҕыры тэрийэн үлэлэппитэ. Бары кыһамньытын оҕолорго чиҥ билиини биэрэргэ уонна оҕолор
сайыҥҥы сынньалаҥнарын пионерскай лааҕыры аһан оҕо эт-хаан өттүнэн сайдыытыгар. военнай
патриотическай өттүнэн иитиллиилэригэр элбэх сыратын биэрбитэ. Василий Николаевич Хоро
начальнай оскуолатыгар үлэлиир сылларыгар кинини кытта сайыҥҥы кэмҥэ пионерскай лааҕыр
оҕолоругар баһаатайдарынан үлэлээбит комсомолецтар Крылов Семен Степанович I, Крылов
Семен Степанович II, убай быраат дьоннор Хоро начальнай оскуолатын оҕолорун иитиитигэр
бэрт элбэҕи оҥорбуттара диэн ахтыах кэриннээхпит. Кинилэр тэрээһиннэринэн Чаранҥа үс
спортивнай площадкалар тэриллэннэр оҕолору сайыҥны кэмҥэ спорка, ГТО /готов труду, обороне/
нормаларын толорууга эрчийбиттэрэ. Ворошиловскай стрелокка үөрэнэн значоктары ылан үөрэр-
бит-көтөрбүг. ГТО, Ворошиловскай стрелок нор.матын толорон ылбыт значоктар оччотооҕу биһиги
кэминээҕи оҕолорго, билигин хайа ордеҥна тэннээҕэ буолла? Оччо күндүтүк саныырбыт.
Хоро начальнай оскуолата Сэрии иннинээҕи уонна сэрии сылларыгар советскай былаас олох-
тообут саҥа декреттэрин, культурнай революцияны олоххо киллэриигэ, колхозтары тэрийиигэ, Аҕа
дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар колхозтары тэрилтэ хаһаайыстыба өттүнэн бөҕөр-
гөтүүгэ, культурнай сырдатар үлэни ыытыыга, ыччаты коммунистическай тыынҥа иитиигэ, араас
сезоннай үлэлэргэ нэһилиэккэ төһөлөөх улахан кылааты, нэһилиэк социальнай, культурнай,
экономическай уонна өй-санаа өттүнэн сайдыытыгар киллэрбит кылаата муҥура суох элбэх.
Сэрии сылларыгар ас-үөл, таҥас-сап, туттар тэрил, учебнай пособиелар тиийбэттэрэ, оттук
мас проблемата о.д.а. кыһалҕалар кэмнээх буолуохтара дуо. Маныаха барытыгар педагогичес-
кай коллектив кыһамньыта үөрэнээччилэрин тустарыгар эттиин-хаанныын бэринэн үлэлээһинэ
быһаарар оруоллаах. Ол курдук биир түгэни аҕыннахха, 1945 с. алтынньы ый 16 күнүгэр учуутал-
лар Пухова Мария Васильевна уонна Заровняева Екатерина Сергеевна кыттыылаах акта оҥо-
һуллубут. Ол актаҕа этиллэринэн: 10 тулаайах оҕолор ис да, тас да таҥастара суох, эгэ утуйар
таҥас кэлиэ дуо, букатын сыгынньахтар, итини таһынан 20 интернакка ылыллыбыт оҕолор итинтэн
ордуктара суох диэн ыйыллыбыт актаҕа. Бу оҕолорго наада буолар ис уонна тас таҥастарынан,
истээх таҥастарынан, атах таҥастарынан уонна утуйар таҥастарынан хааччыйар туһунан актаҕа
сиһилии суруйан туран, Саха ССР наркомпроһуттан көрдөспүттэр. Дьэ, итинник уонна итиниэхэ
маарынныыр проблемалар оччотооҕу оскуола иитэр, үөрэтэр үлэтигэр күннэтэ көрсөр ыарахаттара
үгүстүк буолаллара.
1969-70 сс. үөрэх сылыгар начальнай оскуола базатыгар У-У1 кылаастар аһылланнар, 1971 с.
аҕыс кылаастаах уопсай үөрэхтээһин оскуолатыгар кубулуйбута. 1969 сыллаахха оскуола дьиэтэ
салҕаммыта, урукку эргэ оскуоланы көһөрөн билиҥни оскуола таһыгар тутан мастерской онос-
тубуттара. Быйыл ити мастерскойу салҕаан, ититэр систематын оҥорон үлэҕэ киллэрдилэр. Саҥа
алта саастаах оҕолор үөрэнэллэригэр анаан тутуллубут дьиэ сотору кэминэн үлэҕэ киирээри турар.
ССКП КК уонна ССРС министрдэрин советын 1977 сыллаахха тахсыбыт «уопсай үөрэхтээһин
оскуолаларын үөрэнээччилэрин үөрэтиини, иитиини уонна кинилэри үлэҕэ бэлэмнээһини салгыы
тупсарар туһунан» уурааҕынан олоххо киллэриигэ оскуола педколлектива үгүс өрүттээх үлэни
ыытар. Оройуоҥҥа биир бастакынан толору үөрэтии кабинетнай систематыгар киирбиттэрэ.
Бу үлэни тэрийэн ыытыыга 1973 сылтан директорынан үлэлээбит үрдүк үөрэхтээх математик
Иван Афанасьевич Алексеев баһылаан-көһүлээн салайан кэллэ. Бэйэтин баай педагогическай
үлэтин опытынан, салайар дьоҕурунан, талааннаах тэрийээччинэн оскуола материальнай базатын
бөҕөргөппүтэ. Ол түмүгэр, ити кэминээҕи ирдэбилгэ сөп түбэһиннэрэн нуучча, саха тылларын
уонна литератураларын, математика, физика, химия, биология, история, география, черчения,
физкультура кабинетгара уонна үс начальнай кылаас кабинеттара тэриллэн үлэлээбиттэрэ. Оскуола
мастерскойугар араас станоктар, кабинеттарга үөрэтии техническэй средстволара булуллубут-
тара. Омук тылын кабинетыгар лингафоннай аппарат, математика кабинетыгар хардарыта си-
бээстээх автомодульнай кылаас аппарата туруоруллубута. Оскуолаҕа библиотека, пришкольнай
участок үлэлээбиттэрэ. Кылаастарга уонна коридорга араас сибэккилэри үүннэрэллэр.
Оскуола саҥалыы үөрэх программатыгар киирэн баран, хас кылаас аайы кут-сүр уруога ыы-
тыллар. Оҕолору бэйэлэрин дьоҕурдарынан көрөн сайыннарыыга, туостан, мастан, таҥастан, ти-
миртэн араас сахалыы оҥоһуктары оҥорууга үөрэтэллэр. Оскуола ис оформлениета сахалыы
концепцияҕа олохтонон, онно сөп түбэһиннэрэн барыта уларытан оҥоһулунна. Оскуола матери-
альнай техническэй базатын ханатыыга утумнаах үлэ салгыы ыытыллар.