Page 173 - Дойдум Уус-алдан Хорото

Настаадиэн кэргэннээхтракторист киһи. Пухов Хабычча(Күдээккэ) эдьиийэ Ааныс. Өссө кимнээх
олорбуттарын өйдөөбөппүн. Сэрииттэн эргиллибитгэр кэргэннэнэн, оҕолонон-урууланан, үлэлээн-
ха.мсаан кырдьа сааһыран баран бу олохтон бардылар.
Слепцов Арамааннаах Маайа уолаттара Баһылай, Мэхээлэ мин дьоммор байыаннай гимнастер-
калаах, сөп-сөп сылдьар этилэр. Мэхээлэ сотору Бороҕоҥҥо киирбитэ. Манна олоҕун аргыһын
Акулина Афнасьевнаны көрсөн сэттэ уол оҕону төрөтөн Бороҕонно улахан убаастанар ыаллар
буолтара. Баһылайдаах Мэхээлэ саха дьонугар чом курдук бааһынайдыҥы дьон этилэр. Баһылайы
мин оҕотук санаабар аҕа буолара буолуо диэн көрөр этим. Кэлин Майаҕаска көһөн киирэн баран,
Находкина Балбаара диэн атыыһыт кыыстаах тетяны кэргэн ылбыта.
Бу «Куотукаҕа» тулатынааҕы алаастарга олорбут ыаллар мустан олохсуйбуттар. Лампаайы,
Кутуйах, Саһыыр, Арыылаах, Дьэллэ, Тимир Баппыт диэн алаастартан «Куотука» арҕаа өртүгэр
«Кутурукка» сайын ферма үлэһиттэрэ сайылыыллара. Улахан туруору хотонно, өссө биир сытыа-
ры хотоҥно сүөһүлэрин туталлара. Икки дьиэнэн олороллоро. Ханна эрэ ыраах барар курдук биирдэ
эмэ күүлэйдээн кэлсэрим. Ийэм манна үүт астыы сылдьыбыта. Биһиги олорор дьиэбитигэр,
дьоммутугар Өлтөх нэһилиэгин элбэх дьоно тэлиэгэлээх атынан Бороҕонноон иһэн сынньанан,
чэйдээн ааһаллара. Ол иһин эбэм, эһэм онтон төрүттээх кырдьаҕастары балай да билэр этилэр.
Сир аһа оччо-бачча үүммэт этэ. Отон дэлэй этэ. «Үҥүр» диэн сиргэ моонньоҕон оччолорго
хойуутук үүнэрэ. Балык да аҕыйах этэ. Фермаҕа отторун тулатынааҕы алаастартан оттууллара.
Кыра сырыттахпына хас да оҕону Лампаайыга сүөһү сааҕын, бытархай бөҕү от үүнүөн иннинэ
хомуттараллара. Бу алаас соҕуруулуу арҕаа өртүгэр дьонум өтөхтөрө этэ. Эһэм икки ааннаах
дьүүктээх, долбуурдаах наһаа үчүгэй ампаары туппута. Билигин Майаҕаска турар. Улахан саха
балаҕаныгар олороллоро. Бүтэйэ үрдүк, уурбут-туппут курдук, иһэ-таһа сибэккинэн симэммит
миэстэ этэ. Аттыгар уолбат иһэр уулаах күөллээх. Кыра эрдэхпинэ эһэм батыһыннаран илдьэ
кэлэрэ. Онно ханна эрэ ыраах музейга кэлбит курдук сананарым. Анар өртүгэр иһит-хомуос,
анарыгар таайдарым хайыһардара, бултуур тэриллэр уо.д.а. тураллара. Кэлин балаҕаннарын,
бүтэйдэрин отчуттар уоттарын оттон күөстэрин бэлэмнииллэригэр туттубуттар. Сыл аайы сир
астыырбытыгар, отоннуурбутугар, куораттан бырааттарым ийэлэрин, аҕаларын, кэлин оҕолорун
илдьэ тахсан өтөхпүтүгэр бары мустан эбиэттиирбитигэр кэпсэтэн-ипсэтэн дуоһуйан астынан
тарҕаһар этибит. Күһүнүн уолаттар бултуйбаталлар да, кустуур этилэр. Өтөхтөрүгэр оттууллара,
балыктыыллара.
1941 с. эйэлээх баҕайытык үлэлии-хамсыы олордохторуна сэрии саҕаламмыт. Мин иккибин үс
ый ааспытым кэннэ, төрүкү аҕыйах эдэрчи дьон сэриигэ ыҥырыллыбыттара. Тээтэм бухгалтердыы
сылдьан барбыт. Сэрииттэн балай да үс муннуктаах суругу ыыппыта, музейдар эҥин ыланнар,
сороҕо оройуоннааҕы музей Бороҕоҥҥо умайыытыгар түбэһэн аҕыйаабыт. Аҕам суруга ийэбэр,
колхозтаахтарга туһаайыытыттан саҕаланар. Чугас дьоннорун барытын сураһар эбит. «Наһаа
да эйэлээхтик олорбуппут, үлэлээбит эбиппит. Сэрии төһө уһуура биллибэт. Дьыл-хонук хайдаҕа
биллибэт. Онон тарда, ордорунан балыктахаһааныҥ. Бэйэ-бэйэҕитин өйөнсөн олоруҥ, үлэлээҥ», -
диэн суруйар эбит. Ийэбэр илиис кумааҕыта, сэбирдэх табахта ыытарыгар үлэһэр эбит. Миэхэ
анаан хоһоонунан суруллубут..суруту, улааттаҕына ааҕан өйдүү сылдьыа диэн харандааһынан
суруйан ыыппытын биир киһиэхэ уруучуканан копиялыырыгар көрдөспүт. Түһээтэҕинэ остуол
үрдүнэн хааман иһэн мүччү үктэнэн охтон истэхпинэ тутан ылбытын уонна олус үөрбүтүн суруйбут.
Майаҕаска кэлин хас да сэриигэ барыан иннинээҕи байыаннай үөрэххэ үөрэммит тэтэрээтэ
баарыттан иккини илдьэ сылдьабын. Үлэлии сырыттаҕына халын тастаах грамота ылбыта баар.
Аҕа.м сэриигэ алтыс ыйыгар сылдьан бомбаҕа түбэһэн өлбүт. Смоленскай уобалас Азарова диэн
дэриэбинэҕэ көмүллэ сытарын туһунан биллэрии баар. Оннооҕу военкоматтан өссө кэлин, 1967
сыллаахха хаһыада кэллэххитинэ, проеһынтөлүүбүт диэн ыҥырыы кэлбитэ. Ол кэмнэ иккисыры-
сыллатааҕы кыра оҕолордоох, кэргэним оскуола директора этэ. Онон баҕа төһө да баарын иһин
кыаллыбатаҕа, ийэм хайаан соҕотоҕун бараахтыай? Өссө Ньукулай II диэн пединститукка үөрэнэ
сылдьан сэриигэ ыҥырыллан баран, сэрии бүтүүтэ улаханнык ыалдьан төннөн кэлэн сотору өлбүтэ.
Уһун уҥуохтаах этэ.
1945 с. Кыайыы ыһыаҕар Бороҕоҥҥо Хос үрэххэ тэлиэгэлээх атынан илдьэ сылдьыбыттарын