Page 193 - Дойдум Уус-алдан Хорото

алдьархайын кэпсиирин сөбүлээбэт этэ. «Аҕа дойду Улуу сэриитин туһунан киинэҕэ мин кэп-
сиирбинээҕэр ордук көрдөрөллөр. Хата, кылааһынан баран ол киинэни, бу киинэни көрүн», - диэн
ыҥырара, кэллэхтэринэ аккаастыыра. Бэйэтэ эмиэ киинэни көрөрүн сөбүлүүрэ. «Мин олорбут
олохпун көрдөрөллөр», - диэн ааттыыра.
Кыайыы күнүгэр эбэтэр ветераннары чиэстээһинҥэ көстүүмүгэр хорсуннук сэриилэспитин
туоһулуур, таһаарыылаах үлэтин мэктиэлиир наҕараадаларын, мэтээллэрин, знактарын иилэн,
киэргэтэн кэргэнэ Марфа Ивановна атаардаҕына дьиэтиттэн тахсаат да, ылан сиэбигэр уктан кэби-
һэр үгэстээҕэ. Мэтээллэрин иилинэн киэргэнэриттэн кыбыстара. Оннук көрсүө-сэмэй, биллэ-көстө
сатаабат, сытыары сымнаҕас, дьоҥҥо наар үтүөнү баҕарар, ким эмэ туһунан куһаҕаны саҥарары
сөбүлээбэт, көрдөһөөччүгэ тугу кыайарынан көмөлөһөр, үтүө санаалаах киһи этэ. Үйэтигэр
биир да мунньахха тыл этэн араатардаабатар да, көтүппэккэ сылдьара. Бэл өлөөрү сытан «Хол-
куос сыллааҕы түмүгүн таһаарар мунньаҕар тиийбит киһи» диэн баҕарар этэ. Ол баҕата туолбута.
«Маяк» холкуос сыллааҕы отчуоттуур мунньаҕа Майаҕаска 1970 сыл олунньу 13 күнүгэр сарсыарда
11 чааска саҕаламмыта. Аҕам ону истэн эрэ баран тыына быстыбыта. Өлөрүгэр баара-суоҕа 51
сааһын саҥа туолбут, биир да тииһэ түспэтэх, хап-хара баттахтаах киһи этэ. Тыына быстыан
иннинээҕи күн кэргэнэ: «Оҕолоргор Латвиятааҕы уолуҥ аатын-суолун этиэҥ этэ. Кыргыттар билбэккэ
аны кэргэн тахса сылдьыахтара», - диэбитэ. Онно кыайан эппиэттээбэтэҕэ. Үөһэ эрэ тыынан кэ-
биспитэ.
Марфа СОЛОВЬЕВА, кыыһа.
«Саха сирэ» от ыйын 6 күнэ, 2005 сыл. № 120 (3379).

Бурцев Василий Иванович олоҕун уонна үлэтин туһунан

Василий Иванович Бурцев Уус-Алдан оройуонун Хоро нэһилиэгэр кулун тутар ый 15 күнүгэр
1929 сыллаахха дьаданы бааһынай кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Баһылайы кытта бииргэ төрөөбүттэр
ахсыалар. Кини 7-с оҕо этэ. Баһылай төрөппүттэрэ 1930 сыллаахха муус устар ыйга тэриллибит
«Мындааба» диэн ааттаах тыа хаһаайыстыбаннай артыалыгар биир бастакынан чилиэнинэн
киирбиттэрэ. Баһылай 1937 с. Чараҥ начальнай оскуолатыгар маҥнайгы кылааска үөрэнэ киирбитэ.
1941 с. Чараҥ 4 кылаастаах оскуолатын бүтэрбитэ. Онтон салгыы Мүрү орто оскуолатыгар үөрэнэн
1944 с. 7-с кылааһы бүтэрбитэ. Оскуоланы бүтэрээт да, 16 сааһыттан «Кыһыл маяк» колхозка
Аҕа дойду сэриитин ыар сылларыгар улахан дьону кытта тэҥҥэ сылдьан ыар үлэни толорбутунан
барбыта. Онно бастаан Афанасий Алексеевич Бурцев салайааччылаах туус балык биригээдэтин
састаабыгар киирсэн үлэтин саҕалаабыта. Итинтэн салгыы 1950 с. диэри колхоз хонуутун үлэтин
араас көрүҥнэригэр дьулуурдаахтык уонна үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Ити кэмҥэ колхозка
сааскы бассабыыктыы иһин хампаанньата, оттооһун күргүөмнээх үлэлэрэ, күһүҥҥү бурдук хо-
муура, кыстык бэлэмэ, кыһынын тэрилтэлэргэ оттук маһы илиинэн кэрдэн, көлөнөн таһан тэрил-
тэлэри тоҥорбот наадаттан кыһыҥҥы бытархан тымныыга тоҥон-хатан үлэлээһин сыралаах үлэ-
лэрэ толоруллара. Ону тэҥэ кыһын фермаларга ыраах алаастарынан, үрэхтэринэн, ыһыллан кыстаан
олорор ынах сүөһү фермаларыгар от тиэйиитэ барыта көлө күүһүнэн толоруллара. Онуоха Василий
Иванович барытыгар оччотооҕу кэмҥэ үлэлиир колхозтаахтарга баһылыыр-көһүлүүр оруолу то-
лороро, куруутун дьон иннигэр салайааччы быһыытынан сылдьара. Ол барыта кини үлэ араас
ымпыгын-чымпыгын билэриттэн, дьоҥҥо тылын-өһүн иһитиннэрэриттэн тутулуктааҕа.
Итинник үлэлии сылдьан 1950 сыллаахха Советскай армияҕа ыҥырыллан, Китай Народнай
Республикатыгар рядовой стрелок-снайперынан сылдьан үтүө суобастаахтык сулууспалаабыта.
Боевой политическай бэлэмнэниигэ туйгуннук үөрэммитин уонна службалаабытын иһин «Советскай
Китайскай доҕордоһуу иһин» медалынан, снайпер значогунан наҕараадаламмыта. Василий
Иванович балаҕан ыйын 15 күнүгэр 1953 сыллаахха армияттан босхолонон кэлбитэ. Дойдутугар,
төрөөбүт колхоһугар эргиллэн кэлээт да, бригада араас үлэлэригэр активнайдык кыттан барбыта.
Кини 1980 сылга диэри тутуу биригээдэтин састаабыгар постояннай илиитин араарбакка үлэлээбитэ.
Кини тутууга үлэлэспит сылларыгар элбэх типовой да, типовойа да суох хотоннор, детсад, оскуола,
кулууп, уопсай олорор дьиэлэр, сиэмэ ыскылааттара, сарайдар, гаражтар онтон да атын элбэх