Page 20 - Дойдум Уус-алдан Хорото

кыыстаах эбит. Өтөҕөр-Тулааһынтан Асхар төрүүр, иккис кэргэниттэн Мотох төрүүр.
В.Л.Серошевскай «Якуты» диэн монографиятыгар 1892 сыллааҕы туругунан Саха сиригэр баар
улуустары барыларын нэһилиэктэринэн хаһаайыстыбаларын, киһитин ахсааныгар тиийэ наардаан
киллэрбит. Онно Хоро диэн ааттаах нэһилиэк түөрт улууска баара көстөр.
Улуус аата Оруода Дууһа ахсаана
ахсаана Эр дьоно Дьахтара
1. Л рваа Х аҥ алас 3 205 1.86
улууһа |
2. Борог>он улууһа 3 503 483
, 3:... С ун таар улууһа 4 565 592
4. Үоһээ Бүлүүгэ 2 294 242
Бары та: 15 оруода 1 567 1 503
3 070 киһи
Онтон 1865 сыллаахха Маак оҥорбут испиэһэгэр Сунтаар уонна Үөһээ-Бүлүү хоролорун ахсаана
бэриллэр. Манна көстөрүнэн ханнык алааска олорбуттара, хаһаайыстыбаларын ахсаана, хас эр
киһи, хас дьахтар баара ыйыллыбыт.
Алаас аата Хаһаайыстыба Эр дьоно Дьахтара
ахсаана
С аты с 28 86 75
Ы нах олбүт 13 39 35
Э лгээн 4 13 16
Алаас аага Хаһаайыстыба Эр дьоно Дьахтара
ахсаана
Улгупта 16 47 37
Ч ээгдэ 21 65 58
Т аппалаах 10 31 28
О й б оп м аар 7 22 29
Коппох 9 31 27
М унду күол 7 24 22
Бэс күол 4 13 8
М экэри 9 30 25
Х ары йалаах 6 18 15
Бакам да 5 10 3
К у р у ҥ ү р эх 2 2 7
Барыта 141 431 385
ха һаай ы сты ба 816 ки һ и
XIX үйэ бүтүүтүгэр саха олоҕун чинчийбит, үөрэппит В.Л. Серошевскай «Якуты» диэн
монографиятыгар сыһыарыыга киирбит табылыыссатыгар оччотооҕу кэмнэ Саха сиригэр баар
улуустар нэһилиэктэрин ааттарын уонна аҕа уустарынан ылан көрдөххө, чопчу Хоро нэһилиэгэ
диэн аатгаах түөрт нэһилиэк баара ыйыллыбыт. Ол курдук, Арҕаа Хаҥаласка-3, Бороҕон улууһугар
(билиҥҥитэ Уус-Алдан улууһугар)-3, Бүлүү уокуругар: Сунтаар улууһугар-2 аҕа уустаах Хоро
нэһилиэктэрэ бааллара көстөр. Ү өһэ этиллибит В .Н. Скороходкин тылытган суруллубут үһүйээҥнэ
этиллэринэн, Хоро тоҕус уоллааҕа. Отгон XIX үйэ бүтүүтүгэр В.Л. Серошевскай суруйбут «Якуты»
диэн монографиятыгар табылыыссатыгар түөрт эрэ улууска Хоро диэн ааттаах нэһилиэк баара
көстөр. Арай Хоро уолаттара араас сиргэ-дойдуга тиийэн олохсуйан аҕа уустарын төрүтгээбиттэрэ
диэн этиини итэҕэйэр буоллахха, биллэн турар хас эмэ сүүһүнэн сыллаах үйэлэр солбуйсан
аасыһыыларыгар сир-дойду аата уларыйыан сөп. Ол эрээри, В.Л. Серошевскай табылыыссатыгар
төннөн кэллэххэ, Верхоянскайга уонна Халыма улууһугар Бороҕон диэн ааттаах икки нэһилиэк
баара көстөр. Үһүйээнҥэ этиллэринэн, Хоро Мүрүгэ олохсуйбут дэнэр. Онтон ыллахха, Мүрү
алааска Бороҕон диэн киһи баар буола сылдьыбытын туһунан уонна Мүрү алаас эҥэрин Бороҕон
сирэ, Бороҕон улууһа диэн аатырбыта син балайда буолла. Итинтэн сиэттэрэн таһаардахха, Мүрү
алаастан төрүттээх аҕа ууһун, ол эбэтэр Хоро сыдьааннарын Бороҕоттор диэхтэрин эмиэ сөп
курдук. Онон үһүйээҥҥэ «улахан уол хоту Алыһыай сиригэр олохсуйбут, киниттэн Алыһыай
Хоротун балыгынан, булдунан дьарыгырар, эбэҥки аҥардаах дьоннор үөскээбиттэр» диэн этиллэр.
Онон, Верхоянскайга уонна Халымаҕа суруллубут Бороҕон нэһилиэктэригэр баар аҕа уустарын
төрүттэрэ Хоро уолаттара төрүттээбит аҕа уустара буолуохтарын эмиэ сөп курдук.

СГУ культурология салаатын бүтэрээччи
Евдокия Михайловна ОКОЕМОВА дипломнай үлэтиттэн. 2004 с.