Page 85 - Дойдум Уус-алдан Хорото

Кулааҕы эһии курдук хабыр хапсыһыылаах кэмкэ биһиги дьоммут эмиэ активнай кыттыыны
ылбыттара. Биһигиттэн Бурцев Роман Иванович, Ноговицын Роман Николаевич, Попов Митрофан
Андреевич, Бурцева Анна Петровна, Петров Николай Аммосович, Бурцев Иван Афанасьевич.
Холобур, Н.А.Петров Томторго 7-с кылааска үөрэнэ сылдьан райком райсовет командиров-
катынан Суотту нэһилиэгэр 5 кулаак хаһаайыстыбатын быһыыга кыттыыны ылбыт: Аржаков,
Барашков, Габышев о.д.а.
1929-35 сс. оройуоҥҥа бааһынайдарга хардарыта көмөлөһүүлэрин обществотын оройуоннааҕы
комитета /ККОВ/ тэриллэн үлэлээбитэ. Бу тэрилтэ председателинэн Алексеев Дмитрий Андреевич
/Кымахы/үлэлээбитэ. Оттон биһиги нэһилиэккэ председателинэнэ Попов Митрофан Андреевич /
Мочохоос уола/ үлэлээбит. Бу тэрилтэ кыаллыбат бааһынай хаһаайыстыбаларыгар көмөнү оҥоруу
буолар. /КОВ (крестьянское общество взаимопомощи)/. Кооперативтарга КОВ-тарга нэһилиэк
дьадаҥыларын уопсай мунньахтарыгар сүрүн боппуруостарынан дьадаҥылар этиилэрин түмэн,
дьадаҥылар материальнай балаһыанньаларын тупсарыыга, тыа хаһаайыстыбатын боростуой кө-
рүнүн - машиннай табаарыстыбатары, сири холбоһон үлэлиир табаарыстыбалары тэрийиини, онтон
холбоһуктааһын уустук форматыгар: артыаллары, коммуналары тэрийии. Государствоттан дьада-
ныларга анаан кредит ылан чэпчэтиинэн туһаннарыы, бааһынайдар хардарыта көмөлөһүүлэрин
обществоларын инициативаларын көтөҕүү, бааһынайдарга льготалаах усулуобуйаҕа тирэҕирэн
кооперацияҕа киллэриини күүһүрдүү, тыа хаһаайыстыбатын нолуогар бэриллэр чэпчэтиилэри
толору туһаннарыыны көрөллөрө.
1930 с. атырдьах ыйыгар Саха сирин правительствотын быһаарыытынан бүтүн республика
үрдүнэн оҕолору уонна улахан дьону булгуччулаах начальнай үөрэхтээһиҥҥэ боппуруоһу 1931 с.
бүтүн Саха сиринээҕи УП-с съеһинэн, государственнай уонна общественнай тэрилтэлэр бойобуой
соруктарын быһыытынан туруорбута. Итиниэхэ аналлаах мероприятие ылыллыбыта. Улахан дьону
үөрэтии киэнник тэнийбитэ. Ол түмүгэр 1925-37 сс. 103590 киһи үөрэнэн, 1937 с. республика
нэһилиэнньэтин 85,4% суруйар, ааҕар буолбута. Ити курдук, Саха сирэ биир социальнай сүрүн
проблемата - норуот үөрэҕириитин проблемата ситиһиилээхтик быһаарыллыбыта. Ити түмүгэр
норуот хаһаайыстыбатын бары салааларыгар үөрэхтээх, квалификациялаах национальнай кадрдар
үүнэн тахсыбыттара. Биһиэхэ ити кэмҥэ ликбез учууталларынан Илин үрэххэ Егоров Прокопий
Прокопьевич, Попов Константин Егорович, Воровьевка Бурцев Роман Иванович, Бурцев Семен
Петрович, Бурцев Иннокентий Софронович /Чоргуй уола/. Чаранҥа: Ноговицын Егор Алексеевич,
Еремеев Николай Иванович /Чааппый уола/. Нэлимҥэ: Бурцева Акулина Михайловна, Бурцев
Александр Егорович, Курилкин Василий Иннокентьевич, Бурцева Мария Г аврильевна. Майаҕаска
Копырин Петр Петрович /Дьухха/ буоланнар улахан дьону суруйарга, ааҕарга ситиһиилээхтик
үөрэппиттэрэ. Оччотооҕуга «Сана суол» диэн бэртээхэй сахалыы, латинскай алфавитынан сурул-
лубут, халын кинигэ баара. Бу кинигэ элбэх үөрэҕэ суох дьону үөрэхтээбитэ. Манна үөрэммит
дьон кэлин советскай- партийнай аппараакка, колхоһу, нэһилиэги, оройуону салайар дьон буола
үүммүттэрэ. Онон бу ликбез уонна онно учууталлаабыт ити ахтыллар дьоннор, биһиги суругу-
бичиги билбэт нэһилиэнньэбитин ааҕар, суруйар онороннор, сырдыгы, билиини тарҕаппыттарынан
улахан өҥөлөөхтөр.
Аан бастаан 1923 с. латынныы алфавитынан бэчээттэммит С.А.Новгородов букубаара «Сурук
бичик» диэн кинигэ социалистическай ис хоһоонноох, национальнай формалаах букубаара
национальнай суругу-бичиги тарҕатыыга улахан оруолламмыта. Ити кэмҥэ 1922 с. «Автономия
Якутия», 1923 с. «Кыым» хаһыаттар. 1924 с. «По заветам Ильича», 1925 с. «Якутские зарницы»,
1926 с. «Советская Якутия» уонна «Красная тропа» сурунааллар бэчээттэнэн тахсар буолбуттара.
1926 с. Дьокуускайдааҕы кинигэ издательствота тэриллибитэ.
Улахан суолтаны норуоту политическайдыы иитиигэ уонна үөрэҕи сайыннарыыга Кыһыл мун-
нуктары, ааҕар балаҕаннары, библиотекалары, олохтоох кулууптары, культурнай сырдатар уч-
реждениелары тэрийии. Бу тэрилтэлэр нэһилиэнньэ ортотугар хаһыаты, сурунаалы тарҕатыыга,
киинэ-хартыыналары көрдөрүүгэ, бэсиэдэлэри, консультациялары, лекциялары уонна дакылааттары
оноруугаулахан оруолламмыттара. Итиннэ тирэҕирэн, ойууну, удаҕаны, араас итэҕэли, абааһыны,
танараны утары охсуспуттара. 1925 с. саха дьахтарын атыылаһар уонна атыылыыр предмеккэ
кубулуйбутун көтүрэр сокуон тахсыбыта. Ити сүдү суолталаах сокуон тахсыыта, саха ыалын
кэргэннии олохторугар-дьаһахтарыгар дириҥ уларытыыны онорбута. Итинник улахан эппиэттээх
үлэлэри толорууга биһигиттэн аан бастаан 1928-30 сс. Находкин Иван Евтропеевич, Томторго
оччотооҕуга улуус киинигэр, балаҕан сэбиэдиссэйинэн Майаҕаска Копырин Петр Петрович, 1931
с. Чараҥна- Бурцев Данил Гаврильевич, кэлин 1938-41 сс. Бурцева Парасковья Афанасьевна,