Page 52 - Бастыннартан бастакы

1
Үлэ дьоруойа к БАСТЫҤНАРТАН БАСТАКЫ
БУРЦЕВ ДАНИЛ ГАВРИЛЬЕВИЧ - ТАИЫЛА

Саһарбыт страницалар кэпсииллэр

КИМ ҮАЭАЭЭБЭТ - ОА АЬААБАТ

«Үлэ Дьоруойугар» диэн ааттанар Бочуотунай Грамотанан Саха сириттэн хас киһи наҕараада-
ламмытын билбэтим. Ити наҕараада лииһэ 1935 сыллаахха от ыйын 5 күнүгэр суруллубут, Бочуо­
тунай Грамотаны туттаралларыгар иккиэ этибит. Мэҥэ Хаҥалас оройуонуттан кэлбит нэһилиэк
Советын председателэ Антон Борисовка М.И. Калинин хайҕал лииһин эмиэ туттарбыттара. Оччо-
тооҕуга таб. Борисов ханнык нэһилиэккэ исполком председателинэн үлэлиирин истибитим буолан
баран, билигин адьаһын умнан кэбиспиппин.
«Саха сиригэр саҥа Конституция хаһан, хайдах ыытыллыбытай?» диэн сыл ахсын үгүстүк ыйы-
таллар. Сана Конституция 1937 сыллаахха кулун тутар ыйыгар ылыллыбыта. Ити кэмҥэ мин нэһи-
лиэк Советыгар үлэлиирим.
Аан бастаан 1924 сыллаахха ылыныллыбыт ССРС Конституциятыгар уларытыылары киллэрэр
туһунан Советтар Бүтүн Союзтааҕы съезтэрэ уураах ылыммыт этэ. Биһиги оройуоммутугар ССРС
сана Конституциятын бырайыагын дьүүллэһии 1936 сыллаахха үчүгэйдик биэ ыамын кэмигэр, ол
аата бэс ыйыгар, саҕаламмыт буолуохтаах.
Оччотооҕуга мин «Кыһыл Маяк» холкуоска партийнай кандидатскай бөлөх тэрийээччитинэн
буоларбынан, БСК(б)П райкомун бастакы секретара Н.Н. Барашков ыҥыран ылан, Хоро нэһилиэгэр
Конституция бырайыагын нэһилиэнньэ мунньаҕар дьүүллэһиини тэрийэрбэр сорудах биэрбитэ.
- «Ким үлэлээбэт - ол аһаабат» диэн Конституция ыстатыйатыттан саҕалаа. Советскай былаас
дьоҥҥо-норуокка бары быраабы барытын тэҥнээн биэрдэ. Аны хас биирдии киһиэхэ үлэ эбээһинэс
быһыытынан сүктэриллэр. Үлэ — чиэс уонна хайҕал дьыалата. Ким үчүгэйдик үлэлиир, ол холкуос
дохуотун байытар, социалистическай хаһаайыстыбаны бөҕөргөтөр, онтон холкуостаах бэйэтигэр
байылыат олоҕу тэринэр, — райком секретара кутан-симэн барбыта. Таб. Барашков сүбэтин ылынан,
саҥа Конституция бырайыагын дьүүллэһиигэ дакылаат тезиһин бэлэмнээбиппит,
Бырайыагы дьүүллэһии от үлэтэ саҕаланыан иннинэ түмүктэммитэ. Мунньаҕы ыытыах инни-
нэ холкуоска ким хайдах үлэлиирин ырыҥалаабыппыт. 1935 сил түмүгүнэн холкуостаах 20 быры-
һыана сыл устата 50-ҥа тиийбэт көлөһүн күнүн аахсыбыт этэ. Холкуос үлэтигэр олох кыттыбатах
16 киһи көстүбүтэ. «Мин оннук бырааптаахпын, мин маннык бырааптаахпын», - диир сорох хол-
куостаахтар производствоҕа олох кыттыбатах этилэр. Саҥа Конституция бырайыагын дьүүллэһиигэ
оҥоһуллубут дакылаат аан тыла итинтэн саҕаламмыта. Мунньахпыт күн тахсыар диэри барбыта.
— Оройуоҥҥа бастыҥ үлэлээх холкуоһунан аатырабыт. Ол үрдүнэн биһиэхэ луодурдар үксээ-
биттэр, - диэн тыл этээччилэр кыһыйан-абаран туран критикаласпыттара. Сорохтор луодурдары.
«күөх көппөлөрү», холкуостан үүрэргэ этии киллэртээбиттэрэ.
— Конституция бырайыагар «ким үлэлээбэт — ол аһаабат» диэн олус үчүгэйдик суруйбуттар.
«Бырайыагы биир санаанан бигэргэтэр сөп», — диэн холкуос ударнига Николай Николаевич Копырин.
оччотооҕуга 70-ча саастаах оҕонньор, тыл эппитэ. Кини ити мунньахха өссө бу курдук кэпсээбитэ.
- Биһиги билигин үчүгэйдик олоробут. Холкуоска киириэхпит иннинэ биир ынахтаах этибит.
Билигин үс ыанар ынахтаахпын, идэһэ сүөһүлээхпин. Былырыын үчүгэйдик үлэлээн, холкуостан
элбэх дохуоту ылбытым. Истиэххитин баҕардаххытына, 300 буут бурдугу атыылыыр кыахтаахпын, -
диэн оҕонньор күүстээх куоһуру бырахпыта.
Саҥа Конституция үлэ дьиссипилиинэтин, холкуостары тэрилтэ-хаһаайыстыба өттүнэн бөҕөр-
гөтөргө быһаарар оруолламмыта. Конституция балаһыанньатыгар олоҕуран, 1937 сыллаахха дойдуга
аан бастаан бары бүттүүн, биир тэҥник уонна кистэлэҥ куоластааһынынан ССРС Верховнай Со­
ветыгар депутаттары быыбардаабыппыт. Биһиги оройуоммутуттан былаас үрдүкү уорганыгар депу-
татынан «Кыччама» холкуос ыанньыксыта уордьаннаах Ирина Дмитриевна Олесова быыбардаммыта.
Биһиги Конституциябыт — барыбыт ытыктыыр, олохтуур төрүт сокуоммут.
Д. БУРЦЕВ, уруккута Хоро Советын исполкомун председателэ, пенсионер.
Кыым. - 1966. - Ахсынньы 5 к.

50