Page 50 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

УОТ БИҺИЛЭХ ОРТОТУГАР

— Блокада хаһыс күнүгэр эбитэ буолла, ким да дневник, ол бу суругунан бэлиэ-
тэнии оҥостуо суохтаах диэн кытаанах ыйыы кэлбитэ. Ол иһин бэйэм эрэ өйдүүр
тылбынан үөрэнэр кинигэм лииһигэр онон-манан бэлиэтэнэр үгэстэммитим, —
диир сэрии саҕана Ленинградка театральнай институкка үөрэнэ сылдьыбыт Ксе-
ния Васильевна Гаврильева уонна мин иннибэр үс тэтэрээти ууран кэбистэ.
Мин бу блокадаҕа сылдьыбыт киһи тугу көрбүтүн түмпүт докумуоннар буолал-
ларынан дневник лиистэрин бэркэ сэрэнэн арыйталыыбын.
1940 сыл ыам ыйын 10 күнэ. Үөрэнэр корпуска актерскай маастарыстыба экза-
мена буола турар. Ксения “Тэлиэгэ үрдүгэр” диэн көр-күлүү этюдун Амматтан
сылдьар Дима Трифоновтыын оонньоон көрдөрбүттэрэ. Эмиэ бу күн “Манчаары”
диэн коллективнай этюду оҕолор туруорбуттарын комиссия үрдүктүк сыаналаа-
быта. Тимир Миитэрэй оруолун Гоша Мыреев, Чоочо баайы — Афоня Попов,
Чоочо кыыһын — Настя Ларионова, Манчаарыны — Исай Попов толорбуттара.
Ксения Чоочо баай эмээхсинин оруолун толорбута.
Дневниктэн: “ 1941 сыл. Бэс ыйын 22 күнэ. Баскыһыанньа. Сарсыарда 6 чаас
саҕана студеннар атахтарын тыаһыттан уонна саҥаларыттан эмискэ уһуктан кэл-
лим. Репродукторбыт нэһиилэ тугу эрэ хардьыгыныыр. Бииргэ олорор еврей кыыһа
Сарра ытыы-ытыы тугу да гыныан булбатахтыы төттөрү-таары сүүрэкэлиир. “Не-
мецкэй фашистар сэриилэрэ бүгүн сарсыарда 4 чааска Советскай Союзка сэрэтиитэ
суох саба түстүлэр... Өстөөх авиацията Каунас, Житомир, Одесса, Киев, Севасто-
поль куораттары буомбалаата...”.
Сэрии саҕаланарын кытта студеннар күн тура-тура оборона үлэтигэр кытталлара.
Институт дьиэтин анныгар буомбаттан куотарга аналлаах улахан хаспаҕы хаспьпта-
ра. Уолаттар армияҕа барарга сайабылыанньаларын туппутунан военкоматтан арах-
сыбатахтара. От ыйыттан студеннары куорат тас өттүгэр Обухово станцияҕа тран-
шея хаһыытыгар илдьибитгэрэ. Сэрии суоһа билиннэр биллэн испитэ. От ыйын 17
күнүттэн ыла аһы-үөлү карточканан биэрии олохтоммута. Театральнай институт
студеннара Пустошко дэриэбинэҕэ, Кировскай собуот таһыгар баррикада оҥорууту-
гар сылдьыбыттара. Хайы-үйэ аччыктааһын бастакы бэлиэлэрэ биллэн барбыттара,
кыракый маһы эрбээри гыннахтарына хаһыа да буолан уочаратынан үлэлииллэрэ.
Сэтинньи ортотуттан килиэп нуормата 125 грамҥа диэри аччатыллыбыта.
Дневниктэн: “1942 сыл. Тохсунньу. Ыар кэмнэр ыктар ыган иһэллэр. Бүгүн
саамай эдэрбит Гоша Чусовской туруга олус куһаҕан буолла. Кини өссө 17-тин да
туола илик... Бүгүн Полина Борисова Гоша өлүү килиэбин аҕалбыт. Уолбут килиэби
биэриэхпитигэр тиийбэтэ. Өлөр өлүү саамай эдэрбитин былдьаатаҕа ити...”
1942 сыл саҕаламмыта. Занятиелар быста-быста да буоллар, саҕаланан барбыт-
тара. Студеннар киэһэ ахсын фроҥҥа барбыт, бииргэ үөрэммит доҕотторугар өрө
күүрүүлээх, санааны көтөҕөр тыллардаах суруктары суруйаллара.
Дневниктэн: “ 1942 сыл. Олунньу. Биһиги амырыыннаах сэрии иккис сиэртибэ-
тин кытта быраһаайдастыбыт. Тапталлаах дьүөгэбит, кырасаабыссабыт, куруутун оон-
ньуу, үөрэ-көтө сылдьар күндү табаарыспыт Тася Монастырева күн сириттэн матта.
Тася өлөрүгэр даҕаны санаатын түһэрбэккэ барда. Бэҕэһээҥҥэ диэри ыллыы-туойа,
тиэхэлээх тыллары этэ сыппыта. Кини Вера Павлова уонна Таня Ядрихинская или-
илэрин үрдүгэр өллө”. Букатын мөлтөөбүт оҕолору Фонтанка 10 нүөмэригэр аһыл-
лыбыт институт стационарыгар киллэрбиттэрэ. Онно Ксенияттан ураты Миша Кли-
ментов, Миша Бурнашев, Миша Ермолаев ылыллыбыттара. Биирдэ Ксения көҥүллэ-
тэн уопсайыгар бара сылдьыбыта. Поля Борисованы кытта төннөн иһэннэр стацио-
нардарын аҥарын буомба дэлби тэбэн урусхаллаабытын көрөн олус соһуйбуттара.
Хата уолаттар тыыннаах хаалбыттар этэ да уһаабатахтара.
Олунньу бүтүүтэ кыргыттары “дойдугутугар төннөҕүт” диэн Ладога “Олох суо-

48