Page 9 - Бэстэрикиэптэр. Олох салҕанар

Бэстэрикиэптэр. Олох салҕанар

Ш И Р И Н ТЫЛ ОННУГАР

Аҕабыт туһунан суруйарга санаммытым балайда буолла да, хайдах
эрэ саараан, тохтоон хааларым. Тылым-өһум тахсыбата, «илиим-ата-
ҕым барбата», салларым. Ити гынан, улахан суруйааччылар, биллиилээх
дьоннор даҕаны аҕаларын-ийэлэрин тустарынан киһи кэрэхсиир гына
суруйбуттара-айбыттара сэдэх. Кырдьыгынан эттэххэ, сороҕор бириэмэ
да тиийбэт курдуга. Куруутун улэ-хамнас, күннээҕи түбүк-кыһалҕа
үтүрүйэн иһэрэ.
Ол гынан баран, иитиллибит — иэстээх. Ийэлээх аҕабыт уон оҕону
иитэн-үөрэттэрэн, киһи-хара оҥорбут, олох суолугар бигэтик үктэннэрбит
тугунан да кэмнэммэт улахан үтүөлээхтэр. Кинилэр оҕолоро, сиэннэрэ,
хос сиэннэрэ, кийииттэрэ, күтүөттэрэ хас эмэ уонунан ааҕыллар халыҥ
аймах буоллубут. Улахан оҕолоро орто саастанныбыт, «эбээ, эһээ» дэтти-
бит. Бу дойдуга төрөппүт олоҕун оҕото салгыыр. Онон оҕолорбутугар,
сиэннэрбитигэр эбэлэрин, эһэлэрин тустарынан тугу эмэ сурукка тиһэн,
кинигэҕэ киллэрэн кэриэс курдук хааллардахпытына табыллар.
Ийэбит, Мария Петровна Иванова, 1921 с. от ыйын 1 кунугэр
Өлүөхүмэ Абаҕатыгар төрөөбүтэ. 1970 с. от ыйын 10 кунугэр биэс уонун
туолбакка өлөөхтөөбүтэ. Эдэр эрдэҕиттэн мөлтөх доруобуйалааҕа, со-
тору-сотору сүрэҕинэн күүскэ ыалдьара. Ону ол диэбэт этэ, бэйэтин
олох харыстаммакка, хара кууһунэн сылдьара. Ол оннугар аҕабыт ыал-
дьан д ьиэҕэ олорбута, суорҕаҥҥа-т эллэххэ сыппыта д и эн и олох
өйдөөбөппун. Мин билэрбинэн, сааһыгар арыгы диэни амсайбатах, чел
олохтоох, бэйэтин көрүнэр (саас куөл мууһугар киирэн хайыһардыыра,
етуугунэн гантель оҥостон, радиоҕа доҕуһуоллатан зарядкалыыра) бэрт
доруобай киһини өлөр ыарыыта аҕыйах ый иһигэр «кум-хам» туппута.
Аҕабыт 1979 с. муус устар 17 кунугэр 67 сааһыгар сылдьан ыарахан-
нык ыалдьан елбутэ. Ийэлээх аҕабыт көмус уҥуохтара кинилэр уһуннук
олорбут, олохторун, улэлэрин анаабыт, иккис дойду оҥостубут Орто-
Эбэлэрин халдьаайытыгар кистэнэн сытар.
Аҕабыт, Петр Петрович Пестряков, Уус-Алдаҥҥа улаханнык биллэр,
Өлтөх эргин дириҥ ник ытыктанар, улууска, нэһилиэккэ үөрэхтээһини
сайыннарыыга, кэҥэтиигэ, оҕолору уөрэтиигэ олоҕун үгүс сылларын
анаабыт, элбэҕи оҥорбут, улахан буукубаттан суруллар, үөрэнээччи би-
һирэбилин ылбыт дьиҥ нээх учуутал этэ.
Күн-дьыл ааһара тургэнэ сүрдээх. Олох сорох тугэннэрэ умнуллал-
лар-тэмниллэллэр. Онон өйдүур-саныыр эрдэххэ, сурукка тиспит ор­
ду к. Аны быйылгы сыл биһиги аймахха икки умнуллубат бэлиэ тугэннээх.

5