Page 7 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

ААН ТЫЛ
Оҕо буолан төрөөн оонньоон-көрүлээн, үөрэнэн-үлэлээн, олох олорон ааспыт Хором сирин-
уотун, дьонун-сэргэтин туһунан, дьон-сэргэ тылыгар-өһүгэр киирбит дьоһуннаах номохтор тус-
тарынан сээркээн сэһэнньитгэр, ийэлэрбит, аҕаларбыт, эһэлэрбит, эбэлэрбитсэһэннэрин-сэппэннэрин
тыал тыаһын курдук истэн ааһарбыт, дьэ кэлэн билигин, XXI үйэ саҥатыгар көрдөххө сүрдээх
суол буолар эбит. Дьэ, ону барытын өтө көрөн, убайым Николай Алексеевич Орлов, сылдьарын
былаһын тухары, билэр-билбэт дьонуттан сэһэн, ахтыы хомуйан төрөөбүт төрүт буорун Уус-
Алдан Хоротун историятын үөрэтэн сүрдээх дьоһуннаах үлэни оҥорон, кэлэр кэнчээри ыччаппы-
тыгар хаалларар баҕа санаалаах, сааһын тухары муспут матырыйаалларын түмэн кинигэ оҥорон,
өбүгэ дьонун-сэргэтин үйэтитэр сыалын-соругун ыарахан ыарыыга ыллара сытан, миэхэ кэриэс-
хомуруос этэн, ол муспут матырыйаалын биэрэн салгыы хомуйсарбар уонна кини бэлэмнээбит
«Дойдум - Уус- Алдан Хорото» кинигэни таһааттарарбар бигэ тылбын ылан турар. Онон бу кинигэ
күн сирин керөрүгэр олус элбэх үлэ барда. Манна сүрдээх үгүс үтүмэн үлэнэн, сүбэнэн-аманан
күүс-көмө буолбут олохтоох оскуола учуутала Вера Николаевна Мигалкинаҕа, компьютерга бэ-
чээттээн киллэрбит Мария Ивановна Алексееваҕа сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэн, хоолдьуктаах
бэйэм хонкуйан туран барҕа махталбын тиэрдэбин. Бу орто дойду үтүөтэ-кэрэтэ өрүү эһигини
эрэ арыаллаатын диэн кэс тылбын этэбин. Маны сэргэ, кинигэбит иккис түһүмэҕэр хаартыскалары
хомуйуугаВ.А.Протодьяконов-Кулантай аатынан олохтоох литературнай музей-комплекс научнай
сотруднига Клара Гаврильевна Бурцеваҕа, Майаҕас бөһүөлэгин олохтооҕо, ветеран түмсүүтүн
салайааччытыгар Дмитрий Дмитриевич Курилкинҥа, Иван Иванович, Евдокия Михайловна Око-
емовтарга сүүрэн-көтөн, булан-талан, дьону-сэргэни кытта үлэлэһэн күүс-көмө буолбуттарын
иһин тугунан да кэмнэммэт дьоһуннаах көмөлөрүн иһин истиҥник махтанабын. Улахан барҕа
махталбытын тиэрдэбит бу кинигэни таһаарыыга үлэ саҕаланарыгар күүс-көмө, бигэ тирэх буолбут
улуус баһылыгар ТроевВалериан Дмитриевичка уонна нэһилиэкпит киэн туттар урбаанньыттара
Екатерина Анатольевна уонна Гавриил Михайлович Ефимовтарга. Маны сэргэ «Дойдум - Уус-
Алдан Хорото» күн сирин көрүүтүгэр I Хоро нэһилиэгин бэрэстэбиитэллээх орган председателигэр
Светлана Михайловна Бурцеваҕа, нэһилиэк баһылыгын эбээһинэһин толорооччу Дмитрий Нико­
лаевич Протопоповка биир өйгө-санааҕа кэлэн кинигэ тахсарын өйөөн үбүлээбиттэригэр тугунан
да кэмнэммэт улахан махталбын тиэрдэбин.
Күндү ааҕааччы! «Дойдум - Уус-Алдан Хорото» кинигэ бастакы чааһыгар Хоро нэһилиэгин
историятын үөрэтээччи, чинчийээччи Орлов Николай Алексеевич Хоро нэһилиэгин Майаҕас, Чаран
бөһүөлэгин дьонун-сэргэтин туһунан суруйбут ахтыылара, хаһыакка бэчээттэппит ыстатыйалара,
национальнай архыыптан көрдөһө-ирдэһэн ылбыт матырыйааллара уонна дьонтон ылбыт ахтыы­
лара киирдилэр. Революция иннинэ Хоро нэһилиэгин дьоно ийэ-аҕауустарынан алаастарынан хайдах
тэнийэн олорбуттарын, сирин дойдутун кытта ыйан туран муспут матырыйааллара туохха да кэм­
нэммэт баайбыт буолар. Итини сэргэ бөһүөлэктэргэ ыытыллыбыт тутуу үлэлэрэ, бастын үлэлээх
биир дойдулаахтарбыт тустарынан сырдатылынна.
Бу «Үлэ дьонун мөссүөнэ» диэн кинигэбит иккис чааһыгар биир тыһыынчаттан тахса хаартыска
киирдэ. Онно хаартыскалары мунньууга, түмүүгэ сүрдээх үгүс сыралаах мөккүөрдээх уһун үлэ
барда. Нэһилиэкпит колхоз, совхоз кэминээҕи олоҕор үлэлээн-хамсаан аҕа көлүөнэ дьоннорбут
хаартыскалара ааспыт үйэ отутус сылларыттан саҕалаан совхоз ыһыллар сылларыгар дылы тү-
мүл үннэ, онтон тэрилтэлэрбит коллективтара Хоро нэһилиэгэ арахсыар диэри, ол эбэтэр 2005 сылга
диэри үлэлээбит дьон хаартыскалара киирдилэр. Манна Н.А.Орлов чааһынай архыыбыттан, Кулан-
тай музейын фондатыттан уонна үтүө санаалаах бар дьоммут табатык өйдөөн чугас дьоннорун
үйэтитэр сыалтан аҕалбыт олус элбэх ахсааннаах биирдиилээн дьон хаартыскалара киирдилэр.
Хомойуох иһин үгүс дьоммут хаартыскалара көстүбэккэ инэн-сүтэн хааллыллар. Сорохтор ситэ
ойдөобөккө, сыанабыл биэрбэккэ аҕалан биэрбэтилэр.^-
Инникитин үүнэр көлүөнэ ыччаппыт маннык дьон биһиги олохпут тупсарын туһугар хаһан-
Хйнна, үлэлээн-хамсаан ааспыттарын, сэрии ыар сылларын туораан, дьол-эйэ туһугар охсуһан
ааспыттара диэн ытыктаан коре, долгуйа сылдьыахтара диэн бигэ эрэл баар.

Михаил Дмитриевич ОРЛОВ, I Хоро нэһилиэгин бастакы баһылыга,
I Хоро нэһилиэгин боччуоттаах олохтоо^о.

3