Page 10 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

Лермонтов уонна Халтурина уулуссалар соҕуруу муннуктарыгар турар икки этээстээх мае дьиэҕэ
киллэрэн регистрациялатан сөбүлэҥнэрин ылан Абакааннааҕы «Дальинпрозем» бырайыактыыр
институт Дьокуускайдааҕы салаатыгар сорудах суруйан, тыаны солоон бааһына оҥорууга уонна
ходуһаны төрдүттэн тупсаран оҥорууга бэрт элбэх бырайыактары оҥотгорон, титульнай испииһэккэ
киллэттэрэн, кэлэр харчы совхозтар нөнүө үлэлээн, оройуоҥҥа уонна куоракка баар үгүс ахсааннаах
бэдэрээччиттэри үлэлэтэрэ. Кини оҥотторбут бырайыактара өссө да уонунан сылларга тиийэллэр
этэ, онон Николай Алексеевич миигин, бу бырайыактары олоххо киллэрэргэ болҕомтотун уурарга
сүбэлээбитэ. Уу -олох уйгута өйдөбүлүнэн, кинимиэхэУус-Алданнааҕы ПМК турба системанан
дьарыктаннын диэн, Өнөрдөөҕү 212 гектардаах, Атыыр уҥуоҕунааҕы 112 гектардаах, Тыаматааҕы
170 гектардаах ДКП-ларын (Долголетнее культурное пастбище) бырайыактарын сана тэриллибит,
Якутгипроводхоз бырайыактыыр институкка ситэттэрэн олоххо киллэрэргэ эппитэ. Дьэ, маннык
эрдэттэн өтө көрүүлэрдээх аҕам кэриэтэ киһи үлэтэ-хамнаһа, мин салгыы үлэлиирбэр, оройуон
мелиорацията бары өттүнэн сайдарыгар дьиннээх акылааты уурбута. Аҕа дойду сэриитин сыл-
ларыттан саҕалаан, улахан курааннарга Эбэ уута түргэнник уолара Николай Алексеевиһы олус
долгутара.
1954 сылтан «Маленков» колхозка агрономунан үлэлиэҕиттэн, бу Мүрү Эбэни, үөскээбит
иитиллибит Ийэ сирин уулуур инниттэн, маннайгы хардыылара, Чаран бөһүөлэгэр Буочара бы-
һытын, быһаччы баһылаан-көһүлээн 1955 сыллаахха үлэҕэ киллэрбитэ, күөл үөскэтэн ,Чаран
бөһүөлэгин уунан хааччыйыыны быһаарбыта. Дьэ, мантан ыла, Мүрү Эбэни уулааһын үгүс ва-
рианнардаах үлэтин историятыгар онно кимнээхтэн саҕалаан, хаһан, ханна буолар быһаарыылаах
дьаһалларга, чинчийиилэргэ Николай Алексеевич өрүү быһаарыылаах, эппиэтинэстээх өттүгэр
сылдьыбыта. Оройуоннааҕы тыа хаһаайыстыбатын производственнай управлениетын старшай
инженер-мелиораторынан үлэлээбит уон сылын устата, оройуонҥа уу хаһаайыстыбатын боппу-
руостарыгар элбэх араас варианнардаах бырайыактардаах этэ.
Миэхэ олус элбэх, үгүс мунньуллубут матырыйаалларын өрүү көрдөрөр этэ. Бу матырыйааллар
кэлин Д.С. Андросов «Тойон Мүрү» диэн, Тумарча «Өлбөт мэҥэ уутун уостубат хорук тымыра»
диэн Н.А. Орлов «Сырабыт тилиннэ Өлүөнэ Мүрүлүүн сиэттистэ» диэн кинигэлэргэ, сүрүн көмө
матырыйаалынан буолбуттара. Кэлин 1979 с. Николай Алексеевич «Сардаҥа» совхоз директоры
солбуйааччынан, мин тэрийбит, Уус-Алдан улууһунааҕы куурдуллар уонна нүөлсүтүллэр систе-
маны эксплуатациялыыр управленияҕа маастарынан үлэлиир кэмнэригэр, мелиорация эйгэтигэр
мин ааҕыыбынан 50 сыл ыстаастаах, киэҥ билиилээх, мелиорацияҕа баттаҕын уһугар диэри бэ-
риниилээх аҕа табаарыс, өрүү аттыбар сүбэ-ама күүс-көмө буола сылдьыбытынан, мин олохпор
улахан дьоллооҕунан ааҕынабын.
Дьэ, бу өр кэмнэргэ олоҕун аргыһа оҥостон, ааҕан ситиллибэт элбэх кумааҕыга суруйан, уру-
һуйдаан туруорсубут туруорсуута уонна олоҕун ымыыта оностубут баҕа санаата туолар кэмнэрэ
тиийэн кэлбиттэригэр, олус диэн үөрбүтэ, күн аайы кэриэтэ водовод тутуутунан, бырайыакта-
ныытын хаамыытынан, үлэҕэ киириитинэн интэриэһиргиирэ, бэйэтин туе санаатын этэрэ уонна
олоххо киирэрин ирдиирэ. Кини бу Лена өрүстэн, 73,5 км уһуннаахтурбаустун 2880 квт кыамталаах
4 насоснай станциялар күүстэринэн, үнкүрүйэн-күөлэһийэн үөскээбит Куоһаҕаһыгар тутуллубут
водохранилищеҕа, ыраас уу суккулла кутулларын көрөн төһө үөрбүтүн, төһө астыммытын бэйэтэ
эрэ биллэҕэ, тапталлаах Мүрү Эбэтин эрэ кытта үллэһиннэҕэ.
Николай Алексеевич мелиораторынан үлэлээбит 10 сылыгар тутгарбытынан уонна кини оҥорбут
былааннарынан, 280 гектар бааһына сирин тыаны солообута, 5000 тахса гектар ходуһа сирин
оҥорбута, 110 км канал хастаран 1500 гектар ходуһаны ууттан босхолообута, 270 км бүтэйи
туттарбыта, 534 гектар турбанан ардахтатан нүөлсүтүллэр системалары оҥотторбута, 43 буор
быһытгары туттарбыта, 5 гидротехническай инженернай сооружениялары үлэҕэ киллэрбитэ, Лена
өрүс Мүрү күөл водовод тутулларын ситиспитэ. Мин туох баар ситиһиибинэн Николай Алек-
сеевичка эбээһинэстээхпин.

Ахтыыны оцордо Россия тыатын хаһаайыстыбатын бочуоттаах үлэһитэ,
Саха Республикатын норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ,
Саха сирин тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна,
Мүрү, I Өспөх, Баата^ай нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтоо^о,
оройуон Сэбиэтин депутата, мелиоратор
н.н.оллонов.

6