Page 216 - Неизвестное название

Дойдутуттан (Танда) ирдэйэр, уруута-аймара суох. Айылра биэрбит доруобуйалаах, туруу улэйит,
дьукаахтар кемелерунэн муустанан-мастанан, бийигини тыыннаах ордорон, дьон буоллахпыт. Мин
Нам оройуонун Улахан Арыыга сэтинньи ыйга дьиэрэ тереебуппун. Кеске от сиэри барбыт ыал
усулуобуйата биллэр. Хотон улэтэ, от-мас тиэйиитэ, уу-хаар бэлэмэ. Хам-аччык, елуу-сутуу улахан
баттык. Онуоха ийэм кыаллар буолан, эр кийилии ат айаайыыр, дьахталлартан кини атынан улэни,
улэни-хамнайы ейдуур буолуохпуттан толороро. Сайынын хотуурунан от охсуутугар сылдьара.
Иистэнньэн буолаат, ойох уотунан тууннэри иистэнэрэ. Онто да охсон, кырдьыыта кербет буолбута.
Айарас турар дьиэ ункучарар туйэн, еттугун тойутан, онтон сылтаан ыалдьан, олохтон барбыта. Сэрии
огдооботун ханнык да кеметунэн туйаммакка хаалбыта. Арай, ус орото уйуен элбэх оролононнор,
этэннэ олорорбутуттан уерэрэ эбитэ буолуо.
Бийиги кыра буоламмыт, сут-кураан ыарахан сылларын баардыылаан ейдеебет кэммит этэ. Онон
ыал барыта да бийигиттэн ордуга суох балайыанньалаах кэмэ аастара. Сана чоройон эрэр оролор
улахан дьону кытта тэннэ тонон-хатан ааспыттара. Дьэ, оро саас диэни билбэтэхтэр кинилэр. Бийиги
улаатыыбытыгар ен дьыллар буолбуттара, Кыайыы уеруутэ, холкуостар холбойоннор, бейуелэктэр
улаатыылара баара. Кыра эрдэхтэриттэн улэрэ эриллибит ыччат холкуос туруу улэйиттэрэ,
уерэххэ тардыйыылара куустээрэ, техниканы байылаабыттара. Эргиллибит фронтовиктар тугу
кыайалларынан, ейдере хоторунан . ыччаттарга, кырдьарастарга комолто буолбуттара. Итэрэйи-
быйарайы тута туоратар иннигэр охсуйаллара. Производство куускэ сайдан барбыта. Спорт,
культура еттугэр тайымнаах улэ ыытыллыбыта. Электричество, радио 6ойуолэктэргэ киирбитэ.
Дьиэ аайы хайыат, киэйэтин улэ кэнниттэн улахан дьону уерэхтээйин кургуемнээн барбыта. Тутуу
биригээдэлэрэ, оруруот ууннэриитэ, МТС арыллан, баайына киэнник онойуллубута. Сайынны
биригээдэлэргэ оролуун-кырдьарастыын улэ уейугэр туспуттэрэ. Дьиннээх оро сааспытыгар айылра
кэрэтин, булт-ас дэлэйин билбит эбиппит. Баар тиийилэннээх диэн сепке этэллэр. Арата суох
оролор дьоннор бэрсэннэр, урут тиийинэр буоларбыт. Ол урдунэн аралаах оролор улэрэ-хамнаска,
булка-аска ейебуллээхтэрэ биллэр. Аралаахпыт буоллар, ыйыа-кэрдиэ этэ дии саныырбыт. Тейе да
туораппаталлар, уол оро орустарыыта элбэрэ. Мунутах эрэйдээхтэр тугу туруорсуонуй. Хаххата суох
кийиэхэ буруй эрэ моттойоро буолара. Мин ©лунньэхтээх, Орто Эбэ, Муру Бэйдинэ оскуолаларыгар
уерэммитим. Бороронно абарам Петр Степанович хахха буолбута. Биир сыл Бэйдинэрэ уерэнээри,
табыллыбакка, теттеру Муругэ кейен уерэммитим. Бэйдинэрэ уерэтии еттунэн учугэй учууталлар
бааллара да, мин онно уерэхпин салраабытым буоллар, атын улэйит буолуох этим. Убайдарым
уерэхтэригэр кыахтаах этилэр.
Устунан ахсыс кылаастан уурайбытым. Икки сыл курууска улэлээбитим. Онтон тэрилтэм
Дьокуускайга суоппар уерэрэр ыыппыта. 1961 сылтан райПО суоппара буолбутум. «ГАЗ-51», «ЗИл-
164» массыыналарга улэлээбитим. Оройуон хоту нэйилиэктэригэр, Танда, Бээрийэ энэр тайарас
таспытым. Оччолорго суол-иис айанныырга эрэйэ бэрт этэ. Сэттэ сыл улэлээн баран, Дьокуускайга
Говорова Анялыын музыкальнай училищера туттарсыбытым да, тылланан, армияра барбытым.
Абарам 4 кыыстаах, соротох уолбун ыыппаппын диэн, саайым ыраатан, курээн, армияра сулууспалыы
барбытым. Онно да авторотара тубэйэн суоппардаабытым. 1970 сыл бутэйигэр кэлэн, «лена»
сопхуоска эмиэ суоппарынан улэлии сылдьан, 1971 сыллаахха кэргэннэнэн, Окоемовкара олохсуйан,
атын улэрэ кеспутум. Быстах солбудайыкка суоппардыырым. Сопхуос араас улэтигэр пиэнсийэрэ
тахсыахпар диэри улэлээбитим.
Билигин 80 сааспын туолан, 5 оролорум бэйэлэрэ эйээ-эбээ буоланнар, улэлии-хамсыы сылдьаллар.
Алта сиэммиттэн хос сиэннэр быйыл оскуолара киирдилэр. Оссе ыал буола илик сиэттэр
эбилиннэхтэринэ, сыры-сыллата 2-3 оро оскуола боруогун атыллыахтара.
Бийиги кэммитигэр сэрии алдьархайын билбиттэр кэпсээбэт этилэр. Сут сорун муннуларынан
тыырбыттар мунатыйбаттара. Ол кинилэр кэнчээри ыччаттарын олохторо тупсуо диэн эрэллэриттэн.
Ыччат атын суолунан барбакка, бийиги тэлбит суолбутун салрыыллара буоллар диэн баралаахпын.
Бийиги охсуйуубутун, тугу таптаабыппытын, тугу абаайы кербуппутун ылыныах тустаахтар. Ону
ылымматахтарына, бийиги олохпут туйата суох ааспытын тэнэ. Бийиги суолбут - кинилэр суолларын
аартыга буолуохтаах. Бийиги харахпытынан аан дойдуну коруехтэрэ. Атына диэн: санатык,
куустээхтик, онтон атын буолуох туйа суох. Тейе да олох уларыйбытын ийин, ону ейдуур-ейуур
буолан эрэллэриттэн уерэ саныыбын. Детсад оротуттан саралаан, дойдуну таптыырга, ааспыты

216